อิลลิสชาดก ในเอกนิบาต

อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑
จักกล่าวนิยายสารจิรกาลภิปรายมา
ชาดกนิทานวาทประโยชน์อเนกนอง
ยังมีตระกูลหนึ่งบริโภคทรัพย์ครอง
คับคั่งสะพรั่งของอุปโภคพหุภัณฑ์
นามอ้างยุบลอิลลิสเศรษฐีปางบรรพ์
พาราณสีอันธ สถิตสถานคาร
เป็นง่อยกระจอกเทศนยเนตรก็เหล่ลาน
ทั้งกายวิการพาลและตระหนี่ก็เหลือหา
กาลหนึ่งและเศรษฐีมนะมีกระหายอา
หารเสพย์สุราปาน ฉะนั้นก็สุดแสน
แต่มีหทัยมัจฉลิย์โลภะเป็นแดน
เกิดความตระหนี่แหนบ มิอยากจะกลั่นใน
คามตนุเพราะกลัวเพื่อนฆรอื่นจะมีใจ
ใคร่เสพย์ไฉนใครจะมิเผื่อและเจือจาน
จัดวัตถุเครื่องกลั่นจรดั้นวนาสานฑ์
พลางกลั่นสุราบานบริโภคะผู้เดียว
ฝ่ายข้างสถานกาล มิช้าประเดี๋ยวเดียว
ผู้คนอเนกเหลียวก็ประสบประดุจกาย
เศรษฐี บ เพี้ยนผิดมนคิดประหลาดหลาย
เอื้อนอรรถภิเปรยปรายภริยาก็สั่งการ
ให้ขนธนานันตะจะปันจะแจกทาน
ป่าวร้องสนองสารและก็แจกก็จ่ายไป
ต่างคิดคะนึงหมายมนะอัธยาศัย
ว่าเมาสุราใจก็แปลกก็เปลี่ยนแปลง
ต่างคนก็รับทานอลหม่านมิมีแคลง
สงสัยและหน่ายแหนงธนมากอนันต์พรรค์ ฯ
ภุชงคประยาตรฉันท์ ๑๒
บุรุษหนึ่งก็ได้โคและเกวียนโมทนาพลัน
ก็ขึ้นสู่สกัดผันคระไลล่วงพนัสพลาง
ประสิทธิ์พาทประสาทพรตลอดดอนวนากลาง
สถลมรรคลุล่วงทางสถิตวุฒิเศรษฐี
ณ บัดนั้นและท่านมาพินิจกายะคาวี
และเกวียนจำถนัดดีมโนแน่และของเรา
วิวาทกับบุรุษหาคดีว่าขะโมยเขา
กระทำโบยประหารเอาบุรุษนั้นก็สู้เถียง
จะสู้ชายก็ไม่ได้ก็ปล่อยไป ฤ กายเพียง
สลายภินทนาเอียงกระเด็นจากอุราตน
จรีดุ่มจรัลด่วนคระไลหวนจะกลับยล
นิกรชาวบุรีชนหิรัญวัตถุเนืองนอง
วิวาทมาตลอดทางระหว่างกลางถนนปอง
ลุถึงที่สถิตของธ จึงนายทวารพลัน
แถลงห้ามมิให้เข้าสถานเนาว์ก็เกียจกัน
สนองอรรถเสนออันยุบลห้ามเพราะเศรษฐี ฯ
กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ 
 ฝ่ายเศรษฐีเดิม
โมหะหุ้มเหิมโทสะมากมี
เข้าราชนิเวศน์ทูลเหตุคดี
โจรปลอมกายีเป็นข้าพระองค์
 ขนทรัพย์ศฤงคาร
จำแนกแจกทานตามความประสงค์
ข้าขออำนาจแห่งบาทบงสุ์
ขอพระองค์ทรงโปรดเรียกจำเลย
 ฝ่ายปิ่นธานี
พาราณสีดำรรัสอรรถเฉลย
ดูก่อนเศรษฐีหาดีไม่เลย
เมื่อกี้ใครเหวยมาบอกกับตู
 ว่าจักแจกจัด
พัสดุสารพัดก็คือตัวสู
แลจักถวายหลวงนานล่วงหรือดู
เดี๋ยวเดียวตาครูเหลาะแหละโลเล
 เรานี้ไม่รับ
ให้เจ้าขนกลับเป็นทานทอดเท
ซ้ำพลอยบันเทิงรื่นเริงด้วยเอ
ออเฒ่าเสเพลจักเดินแต้มไหน
 ฝ่ายเศรษฐีเดิม
ทูลตอบพจน์เสริมแต่ตามตรงใจ
ถ้าว่าพระองค์ยังทรงสงสัย
รับสั่งหาใครมาเป็นพยาน
อุปชาติฉันท์ ๑๑ 
พระจอมนรินทร์ตรับสุรศัพท์เฉลยสาร
ดำรัสประภาษการจะประสงค์คดีความ
พระสั่งอมาตย์ให้จรไปและจงตาม
ตัวคู่คดีถามยุติธรรมไฉนหนอ
อมาตย์ก็ด่วนเดินบ มิเนิ่นมินานพอ
พบแล้วมิรั้งรอกรยึดก็พาไป
ลุถึงนิเวศน์เห็นเอะ ละเป็นประการใด
โจทก์อีกจำเลยใครฤ จะทราบเพราะเหมือนกัน
บ เพี้ยน บ ผิดแปลกบ มิแผกมิผวนผัน
สันฐานฉวีวรรณ ประดุจจะพิมพ์เดียว
และต่างก็ต่างอ้างอภิปรายเสนอเทียว
ว่าตนละแน่เจียวบ มิปิด มิอำพราง
จะถามก็ไป่รู้และ บ แน่ บ ไว้วาง
โจทก์อ้างพยานทางฆรเพื่อพินิจเคย
พยานก็ชี้พลันนรนั่นสิจำเลย
จริงดังภิปรายเปรยและก็ต่างก็เถียงขรม
และโจทก์ก็อ้างบนศิรตนละมีปม
นายช่างประดิษฐ์ผมและจะทราบฤทัยเธอ
ธิราช ธ ตรัสสั่งกลบกพินิจเออ
จักแปลกกระมังเหนอฤ จะเท็จจะจริงใด
สดับอรรถสาธกกลบกก็ยลใน
สองศีรษะสองใครดุจเดียวและมีปม
ธ จึงแสดงวากยสารวัจน์สม
คาถาเฉลยลมสุภดั่งนิพนธ์ยล
“อุโภ ขัญ์ชา อุโภ กุณีอุโภ วิสมจัก์ขุกา
อุภิน์นํ ปิฬกา สีเสนาหํ ชานามิ อิล์ลิสํ”
สองคนสองกระจอกทั้งสองคน ง่อยแฮ
สองจักษุสองวิกลส่องแล้
สองมีต่อมผุดบนศิระเช่น เดียวนา
สองชื่ออิลลิสแท้ไป่รู้คนไหน ฯ
วสันดิลกฉันท์ ๑๔ 
ฝ่ายโจทก์สดับพจนอันกลบกแสดงใน
คาถาก็วาบกมลไหวสติหวิวเพราะเสียดาย
เสียยศและเสียมนหิรัญธนสรรพ์ก็เสียหาย
พลางเกลือกและกลิ้งสริรกายก็สยบสลบลง
ส่ำชนสโมสรประชุมคณะกลุ่มก็ต่างสง
สารเกรงจะม้วยมรณะปลงอึกทึกกุลาหล
พลางช่วยพิทักษชุลมุนและก็แก้ก็ไขจน
เศรษฐีธสร่างจิตวิกลสติสมฤดีมา
จำเลยก็กลายมนุษย์เพศพลเดชมหิทธา
เป็นอินทรโกสิยมหาสุรศักดิ์ก็เหิรหาว
ท่ามกลางระหว่างนภสถิตสุภพิศประไพราว
กับแท่งสุวรรณวชิรพราวณ นภาวราภรณ์
พลางเปล่งประกาศพระสุรสุนทรเสียงพระอินทร
เรานี้แหละเทพยอมรบิตุเรศเสด็จมา
เหตุเจ้าตระหนี่พัสดุนับคณทรัพย์ก็เหลือตรา
ไป่ใคร่จะจ่าย ธนะและหาบริจาคกระทำทาน
เรื่องเมื่อเสวยอุดมสมบัติในมนุษย์นาน
ศรัทธามิหน่ายกุศลการสละมิโภคะบำเพ็ญ
ใกล้จักมลายชิวก็ยกมรดกอเนกเห็น
ว่าเจ้าจะกู้กุศลเป็นดุจดั่งบิดาทำ
ครั้นเจ้ามิได้ประพฤติการบริหารกุศลกรรม
เป็นเหตุฉะนี้จะอุปถัมภ มิให้มลายสูญ
จึ่งได้นิราศวรสถานทรมานตระกูลพูน
เพิ่ให้ประพฤติดุจประยูรคณญาติสืบไป
เศรษฐีก็รับวจนสารปฏิญาณประดุขไข
ของพระองค์พระอินทร์บิดรในขณะนั้นมิผันแปร
เอกองค์อมรอิศวเรศร์ก็เสด็จระเห็จแล
ลิ่วลิ่วเสมอสุริยแขจรสู่พิมานชัย
จบ สุนทรพากย์พร้องเพรงกาล
จบ เรื่องอิลลิสนิทานเท่านี้
จบสิ้นระบิลสารสรรใส่ ฤทัยพ่อ
จบ พจน์บทฉันท์ชี้เชิญช้อยเชิญยล
“เอกชน” ใช่ปราชญ์ณู้หลักแหลม เลยพ่อ
เปรมจิตสนุกแกมจึงได้
ประพันธ์พจน์จรดแซมเสริมโสต กวีนา
อีกจักปลุกกมลให้ช่มชื่นเชาวน์กระแส
ครุแลลหุทั้งทำนอง ระบอบฤๅ
ฉันทพากย์ร้อยกรองยากแท้
สัมผัสฟาดฟัดตรองตรึกห่อน ง่ายเฮย
ผิวปราชญ์ช่วยโปรดแก้ถูกไว้ตามเดิม เทอญรา ฯ

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ