ราชสดุดี-ดอนเจดีย์

เสด็จโดยขะบวนพยุหยาตราน้อย พ.ศ. ๒๔๕๖

เนื่องจากการซ้อมรบของเสือป่า

เป็นการฝึกซ้อมเดิรทางไกล

(ลิลิตดั้น)

ศรีศรีสิทธิสมรรถ[๑] กระพุ่มหัตถ์ ณ เศียรเกล้า ทศนัขเข้าระเบียบราย[๒] หทัยหมายม่งไตรรัตน์ และชนกกษัตริย์เสือป่า[๓] อ่าองค์กวีศรีคเณศ[๔] นบมเหศรมนูสาร[๕] เอกอาจารย์จอมปราชญ์ อภิวาททวยเทพทั่ว เผชิญมั่วสมารักษ์[๖] เอกอัครมหาบุรุษ พระมงกุฎเกล้าเจ้าไทย ปัจจุบันสมัยเสือป่า อ่ากวีภูรี[๗]เลิศ ประเสริฐอาจารยคุณ อดุล[๘]จอมนัจ[๙] วิสัยใด ธ มีพระราชประสงค์ ขอจงประสิทธิโสตถิ[๑๐]ผล อวยพระชนม์ยืนนาน ขานพระเกียรติเกริกไกร เกรียงเดชสมดั่งคำข้าได้ สดุดี

ศรีสิทธิฟ่องฟ้า ฟูโพยม
ชะรอยพระเสด็จมา โปรดแล้ว
เพ็ญศรีพระเพ็ญโสม เพ็ญสวัสดิ์
เฉลิมพระเกียรติแกล้วแผ้ว ผ่องไผท
ยากได้ยอดขัตติยเพี้ยง เพ็ญลักษณ์
เสือป่าอาจารย์ไกร- เกริกถ้วน
เธียร[๑๑]ศรีกวีศักดิ์ นัจสูจน์[๑๒]
ทศพิธธรรมท้าวล้วน เปี่ยมครอง
รัฐประศาสน์ออกตกแจ้ง ประจักษ์เจน
นิติศาสตร์ธรรมศาสตร์ผอง เพียบรู้
พระองค์ดุจธรรมเป็น เครื่องเหนี่ยว
นำชาติยาตรเยื้องกู้ เกียรติไทย
อนใดกอบเกี่ยวด้วย โบราณ คดี
พระแนะพระนำใน สิ่งนั้น
เพื่อประโยชน์พงศาวดาร แห่งชาติ
เมืองพระร่วงได้[๑๓]ได้ดั้น เสด็จถึง
โดยทางสังฆราชเต้า ประเวศตาม[๑๔]
ดุจอดีตสำนึง[๑๕] ก่อนโน้น
ค้นคว้าคร่าห์คลองความ รู้เก่า
เผยแผ่พิทยเพี้ยงโพ้น ผุดแถลง
“เที่ยวเมืองพระร่วง”เจ้า ประจักษ์นาม
คือพระราชนิพนธ์แจง แจกไว้
บวกสมบัติหนังสือสยาม สยายเพื่อ วิชา
ยังอื่นอีกไท้ได้ นิพนธ์
จวบแปรราชสำนักเมื้อ สนามจันทร์
ณ พระปฐมจน ยาตรเต้า
ในระหว่างคิมหขัณฑ์ ฤตุ[๑๖]
พระเสด็จด้นดั้นเข้า วนาลัย
กรีฑาพลพยู่ห์ด้วย ขะบวนเสือ- ป่านอ
เป็นพยุหยาตรา อย่างน้อย
ตรวจค้นค่ายคูเหลือ แต่เศิก เตลงแล
ม่งประโยชน์ค้อยค้อย เสาะสรร
ลุเด่อนเกริ่นเกริกอ้าง เจดีย์[๑๗]
เชิงชัฏ[๑๘]ซ่อนสถูปขวัญ มั่นไว้
ใช่อื่นอนุสาวรีย์ พระนเรศวร์ เทียวแล
สามรอบร้อยเร้นได้ ดั่งฤๅ
เสือป่าอาเพดแล้ว[๑๙] รกชัฏ
ซ่อนสถูปเสือป่าคือ ซ่อนไท้
ซ่อนผู้อื่นพอสมรรถ มิดชิด
เสือป่าซ่อนฉะนั้นได้ บ่มี[๒๐]
พระสถูปสถิตชี้ แดนชัย
มหายุทธหัตถี[๒๑] ที่นั้น
ฝังแน่น ณ ใจไทย ถ้วนทั่ว
ชวนฮึกเหิมให้หมั้น[๒๒] ม่งชัย
มอญม่าน[๒๓]มากมั่วแม้น ปฐพี เพิกฤๅ
สองราชเร่งทัพไทย สกัดก้าว
ทั้งทัพบ่ทันฝี เท้าคช ท่านนอ[๒๔]
ถั่น ถั่น ทั้งน้องท้าว ถับถึง
หัตถีทระหดเหี้ยม กำแหง
เหิมอาสน์สยามราชจึง จู่ท้า
ยุทธหัตถิดำแคง[๒๕] ยศคู่ สยามเทอญ
ชัยสิทธิ์ชัยคุ้งฟ้า ฟ่องชัย
มหาอุปราชเจ้า จอมทัพ เตลงฤๅ
ต้องพระแสงนเรศวร์ไกร แกว่นแกล้ว
ขาดแล่งแกว่งกายกับ กัณฐ[๒๖]หัต- ถีเฮย
ศูนย์ชีพเชิดให้แล้ว ซึ่งชโย
เอกาทศรถผู้ อนุชา พระเอย
ล้างชีพมางจาชโร พี่เลี้ยง
สิ้นเจ้าสุดแรงพลา- กรระส่ำ- ระสายกัน
เสียมทัพถับห้ำเพี้ยง หั่นหมู
ดังฤๅชัยสถูปล้ำ เลอยศ สยามเทียว
ชัฏช่างแหนไว้ดู สิทธิ์ได้
ปกปิดคลุมมิดหมด แมก[๒๗]ส่ง
ชะรอยป่ารู้เลี้ยงให้ แก่เรา
พระองค์มงกุฎเกล้า เจ้าไทย
เทา[๒๘]ประเทศสู่เสา- วภาพพื้น
นบพระสถูปชัย ไพจิตร
อื้อข่าวเราล้วนตื้น ปิติรมย์
หลับสนิท ธ สะกิดให้ ตื่นเห็น
มรดกเรานิยม อยากได้[๒๙]
ยิ่งทรัพย์ยิ่งชีพเป็น ลาภเลิศ
หากพระโปรดชี้ให้ แก่เรา
ข้าบาทบ่อาจน้อม ดุษณี ภาพ[๓๐]นอ
จึ่งเริ่มสดุดีเสา- วพจน์นี้
นอบเกล้าฯ ณ ฝ่าธุลี ละอองบาท
ขอพระชนม์ร้อยชี้ ช่องเจริญ
มรรคาคลาคลาศนั้น ยังไกล[๓๑]
สักแต่จักดุ่มเดิร ห่อนได้
ขาดมัคคุเทศก์[๓๒]ไฉน จักลุ วิเศษเล่า
มัคคุเทศก์สบแล้วไสร้ จักสงวน

๒๘ มีน. ๕๖



[๑] สมรรถ เป็นคำเสกขอให้มีสิริมงคล ความสำเร็จสมปราร์ถนา และความสามารถ

[๒] ......ราย สิบนิ้วประนม

[๓] เสือป่า คือ พระนเรศวรกับพระเอกาทศรถ ซึ่งยังมีดอนเจดีย์เป็นราชอนุสาวรีย์ อันพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพบ

[๔] คเณศ โอรสพระอิศวรกับพระอุมา มีเศียรเป็นช้างงาเดียว สีกายแดง นุ่งห่มแดง ถือบาศและขอ มีหนูเป็นพาหนะ เป็นเจ้าแห่งความรอบรู้ (สิทธิ) จึงเรียกว่าสิทธิบดี บรรดาผู้จะเริ่มประพันธ์มักเริ่มด้วยมนต์ว่า “โอม นโม คเณศาย วิฆฺเนศฺวราย”

[๕] มนูสาร คือ พระมนสวายัมภู โอรสพระพรหม เป็นผู้แต่งตำรับมานวธรรมศาสตร์

[๖] สมารักษ์ รักษาสม่ำเสมอ รักษาอยู่เสมอ

[๗] ภูรี ปัญญา ความฉลาด

[๘] อดุล ชั่งไม่ได้ หาเปรียบยาก

[๙] นัจ การฟ้อนรำ

[๑๐] โสตถิ สวัสดี ความเจริญ

[๑๑] เธียร นักปราชญ์

[๑๒] นัจสูจน์ การชี้แจงทางวิชาละคร

[๑๓] เมืองพระร่วง กรุงสุโขทัยโบราณ บัดนี้เป็นเมืองร้าง

[๑๔] ......ตาม พระมงกุฎเกล้า เมื่อพระองค์ยังดำรงตำแหน่งสมเด็จพระยุพราชได้เสด็จตรวจโบราณวัตถุสถาน ได้เสด็จจากเมืองกำแพงเพ็ชรไปสุโขทัยเก่า ตามรอยถนนที่พระสังฆราชครั้งโน้นได้ไป (ดูพระราชนิพนธ์เรื่องเที่ยวเมืองพระร่วง) ถนนนั้นเดี๋ยวนี้ก็ยังมีเหลืออยู่เป็นตอนๆ

[๑๕] สำนึง ออกจากสึง หรือ สิง แปลว่าอยู่

[๑๖] คิมหขัณฑ์ฤตุ เขตต์ร้อน หรือที่ใช้กันเลอะไปว่าคิมหันต์ ที่ถูกคือ คิมหะ (ร้อน) เหมันต์ (หนาว) วัสสาน (ฝน)

[๑๗] ......เจดีย์ ถึงตำบลที่เรียกกันว่า ดอนเจดีย์ ดอน โบราณเรียกเด่อน

[๑๘] เชิงชัฏ ซุ้มไม้รกในป่า

[๑๙] ......แล้ว ชัยชนะ และความแกล้วกล้าแห่งวีรบุรุษสมัยนั้น เสื่อมศูนย์แปรปรวนไปสิ้นแล้ว

[๒๐] ......มี ซ่อนคนอื่นก็พอซ่อนได้ แต่จะซ่อนเสือป่าซ่อนไม่ได้

[๒๑] ......หัตถี การชนช้างครั้งนั้นนับเป็นสำคัญที่สุดที่มีในตำนานของเรา

[๒๒] ......หมั้น จองความมีชัยไว้ ดุจหนุ่มสาวจองกันไว้ที่เรียกว่าหมั้น

[๒๓] ......ม่าน คนพวกหนึ่งอยู่ในประเทศพม่า

[๒๔] ......นอ ตำนานกล่าวไว้ว่า ช้างพระที่นั่งแห่งกษัตริย์ทั้งสองพระองค์ซับมัน ออกวิ่งเตลิดไปทางกองทัพข้าศึก จนกองทัพหลวงล้าหลังตามเสด็จไม่ทันทั้งทัพ

[๒๕] ดำแคง เลื่องลือ ขึ้นชื่อ สนั่นหวั่นไหว

[๒๖] กัณฐ์ คอ

[๒๗] แมก กำบัง แอบแฝง ซ่อน

[๒๘] เทา เต้า เป็นคำโบราณ แปลว่า ไป เดิรทาง

[๒๙] ......ได้ ราชอนุสาวรีย์แห่งพระนเรศวร เป็นมรดกที่เรารักใคร่อยากได้

[๓๐] ......ดุษณีภาพ ความเป็นผู้นิ่งไว้ นิ่งอยู่

[๓๑] ......ไกล ทางที่ประเทศเราจะก้าวหน้าไปสู่ความสมบูรณ์ยิ่งนั้น ยังอีกไกลมาก

[๓๒] มัคคุเทศก์ ผู้นำทาง

สนับสนุนโดย กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ ที่นี่ค่ะ