โคลงสุภาสิต

เริ่มทรงพระนิพนธ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๑

----------------------------

คำอธิบาย

โคลงสุภาษิตนี้ทรงแต่งตามเค้าโครงสุภาสิตใหม่ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์กับเจ้านายที่บางปอิน เมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๐ (ฉบับพิมพ์เรียกว่า “โคลงสุภาษิตใหม่”) สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าฯ ทรงพระนิพนธ์โคลงสุภาสิตนี้ทรงกับเจ้านายผู้หญิงอีกหลายพระองค์ด้วยกัน คัดเอามาพิมพ์ในสมุดนี้แต่โคลงพระนิพนธ์ของสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า ฯ

ความรัก

๏ รักเรียนต้องกอปด้วย วิริยะ
รักยศควรอุสาหะ กิจไท้
รักทรัพย์อย่าพึงสละ ทรัพย์จ่าย เฝือนา
รักชอบกอบกิจให้ ถ่องแท้ยุติธรรม ฯ
๏ รักตนประพฤติล้วน สุจริต
รักลูกเพียรดัดจิต ลูกไว้
รักมิตรมากที่มิตร รักตอบ
รักบ่าวเมื่อคราวใช้ ไป่ลี้หนีงาร ฯ

ความชัง

๏ ชังพูดเปนเล่ห์เลี้ยว หลอกหลอน
ชังชาตินิรคุณบอน บ่อนไส้
ชังโจรเที่ยวซอกซอน ลักทรัพย์ ท่านนา
ชังมากบอยากใกล้ เผ่าพ้องอสัทธรรม ฯ

ความกล้า

๏ กล้าคิดเพราะเหตุด้วย ใจมาน
กล้าเชื่อเพื่อปฏิญาณ สัตย์ไว้
กล้าพูดเพราะเชื่อชาญ เชาวน์ว่อง
กล้ารักชักกล้าให้ สู่สู้ริปูแทน ฯ

ความกลัว

๏ อาญาไทธิราชเผ้า แผ่นสยาม
เกรงไป่มีโมงยาม ว่างน้อ
ภัยพิบัติมัจจุราชตาม ฉกชีพ
กลัวบ่เว้นทุ่มท้อ จิตลี้หนีไฉน ฯ
๏ กลัวบาปบส่อให้ โทษถึง ท่านนา
กลัวท่านผูกเวรตรึง ติดติ้ว
กลัวกรรมจักตามดึง ตนสู้ อบายพ่อ
กลัวชอบบุญหอบหิ้ว อาตม์ขึ้นสุขภูมิ์ ฯ

ความเพียร

๏ เพียรประพฤติสุจริตอ้าง อวยผล
เพียรประพฤติยุติธรรมดล ดับไร้
เพียรประพฤติกอปกุศล บุญส่ง สุขนา
เพียรประพฤติเมตตจิตได้ ห่างพ้นคนชัง ฯ
๏ เพียรประพฤติทุจริตร้อน แรงไฟ นรกพ่อ
เพียรประพฤติฉ้อฉกภัย จักพ้อง
เพียรประพฤติบาปบไกล ทุกข์ถับ ถึงนา
เพียรประพฤติเหี้ยมโหดต้อง ตกข้างคนฉิน ฯ
๏ หมั่นเขียนหมั่นอ่านอ้าง อักษร
เพียรแต่งโคลงลิลิตกลอน ดอกสร้อย
กลบทอีกบทละคอน ฉันท์กาพย์
เพียรดั่งนี้ฤาคล้อย คลาดผู้ชาญกวี ฯ

ความเกียจคร้าน

๏ โกสัชชัดเชิดอ้าง โทษา
ฉัพพรรคอรรถกถา กล่าวแจ้ง
นรชาติปราศวิริยา นฤสุข
จักสฤษดิกิจใดแสร้ง ผัดเพี้ยนผ่อนตน ฯ
๏ หนาวหนักจักกอปเกื้อ การใด ได้พ่อ
บางผ่อนร้อนจัดใจ จักหวิ้น
บางคาบก็ขานไข ยลย่ำ แล้วนา
กอปกิจบควรสิ้น รติแผ้วควรทำ ฯ
๏ ยามพรุกพร่ำผัดเพี้ยน ทำงน มากนา
งายหน่อยจึงจักขวน กิจไซร้
บางผ่อนอุทรรน ร้อนภักษ์ ภุญช์พ่อ
บางผัดอิ่มหนักให้ หย่อนน้อยค่อยทำ ฯ
๏ สันดานประกอบด้วย โกสัช
ผิสฤษดิ์กิจใดผัด พรุ่งเพล้
เพี้ยนหนาวผัดร้อนจัด อิ่มพร่อง อุทรนา
กว่าจะเสร็จประสงค์เอ้ อูดพ้นพันทวี ฯ

ความซื่อ

๏ พุทธรัตน์ธรรมรัตน์ทั้ง สงฆ์สรรพ์ พิสุทธิ์แฮ
อีกชนกชนนีอัน เกิดเกล้า
สยามรัฐดิลกธรร มิกแห่ง ตนฤา
ควรซื่อสุจริตเช้า ค่ำน้อมนมัสการ ฯ

ความโกง

๏ โกงคิดทรยศผู้ บำรุง ตนแฮ
หมายลาภเปิดลับจุง โทษให้
ความชั่วติดตัวนุง เหนียวเหนอะ
สบลาภก็พลันไร้ เพื่อร้อนแรงกรรม ฯ

ความอาลัย

๏ อาลัยลูกจักเมื้อ ยุรเปียน ทวีปแฮ
ใจคิดเปนนิจเวียน วาบว้ำ
อาลัยเพื่อเคยเสถียร สถิตสุข เสมอนา
ใจห่วงเหลือจักปล้ำ ปลิดให้อาลัยสูญ ฯ

ความเบื่อ

๏ เบื่อโลกเห็นโลกล้วน อนิจจัง
เบื่อทุกข์ทุกวันประดัง รุกเร้า
เบื่อเคราะห์เบื่อกรรมฝัง รกราก
เบื่อหน่ายตายเกิดเฝ้า รับท้นทุกข์ทวี ฯ

ความโสมนัส

๏ ราชภัยพิบัติแม้ หลีกหนี
อัคนิภัยพิบัติลี ลาศแคล้ว
โจรภัยพิบัติมี หลบรอด โจรนา
สามสิ่งโสมนัสแผ้ว ผ่องชื้นกมลเปรม ฯ
๏ ยินดีได้ลาภล้น มูลมอง
ยินลาภยศศักดิ์ปอง ศักดิ์ได้
ยินดีอนี้ตรอง ตรึกรงับ บ้างพ่อ
ยินลาภนักมักให้ ช่องให้ชนหยัน ฯ

ความโทมนัส

๏ กลางประชุมแม้ว่าต้อง ถูกทัก
โดยเท็จหรือจริงประจักษ์ สุดพื้น
เก่าเหลือที่จะหัก ใจกลับ ใหม่แม่
โทมนัสขัดจิตตื้น อกน้ำตาคลอ
๏ คิดเห็นประโยชน์แล้ว จึ่งทำ
กลายกลับเปนผิดนำ โทษพ้อง
เสียใจที่ใจสำ คัญผิด
โทษอื่นบได้ต้อง โทษแท้ตนเอง ฯ

ความริษยา

๏ ริษยาเกิดเพราะด้วย เสียจิต ก่อนนา
เสียจิตเพาะริษยา กอปสร้าง
สองอย่างต่างประชันปิด ประชันส่อ กันแฮ
ปวงปราชญ์อาจมละล้าง คู่ข้อมลายสูญ ฯ

ความพยาบาท

๏ พยาบาทนี่นี้ขาด ทางธรรม นะพ่อ
ผิเกิดไป่คนึงรำ งับแล้ว
ดังฤาจักดลสำ ราญสุข พ่อเอย
ไปปรโลกฤาจักแคล้ว คลาดพ้นเวรจอง ฯ
๏ ปราชญ์มองเห็นโทษแท้ จึ่งประหาร ขาดนา
เวรรงับดับเวรผลาญ หมดเชื้อ
อาฆาฏขาดจิตสราญ รมย์ยิ่ง ยงแฮ
เขษมสุขประจวบเมื้อ สู่ยั้งนฤพาน ฯ

ความปรารถนา

๏ ประสงค์ศิลปศาสตรต้อง เติมเพียร
ประสงค์มั่งมีทรัพย์เรียน เรื่องค้า
ประสงค์ยศจุ่งหมั่นเวียน เฝ้าบพิตร เสมอนา
ประสงค์สุขหน่วงจิตคว้า สัตย์ไว้นิจกาล ฯ

ความหยิ่ง

๏ หยิ่งยศถือยศก้ำ เกินคน
หยิ่งศักดิ์หวังศักดิ์ตน ใหญ่กว้าง
หยิ่งทรัพย์ส่ายทรัพย์กล ดั่งทรัพย์ จักรฤา
สามหยิ่งจักพาค้าง ขาดสิ้นนิจผล ฯ
  1. ๑. ในโคลงบทนี้ทรงใช้ศัพท์แผลง ซึ่งชอบพูดกันในสมัยนั้นหลายศัพท์ คือ “ทัก” หมายความ ว่าปราสัยเปนคำทารุณ “พื้น” หมายความว่าสำผัสใจ “เก่า” หมายความว่าเกิดโทษะ “ใหม่” หมายความว่าสิ้นโทษะ

สนับสนุนโดย กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ ที่นี่ค่ะ