คำฉันท์กล่อมช้าง ครั้งกรุงเก่า

สดุดีลาไพร

ฉบัง กาพย์ ๑๖

อัญขยมสดุดีพระไพร ป่าดงพงใน
สระสโรชมหิมา  
ฉทึงธารคิรีเหวผา ไม้ไหล้นานา
อเนกพฤกษพิศาล  
ป่งป่าท่าทางเทียวธาร อันจรสบสถาน
ข้าขออำลาพระไพร  
พระพนัสบดีผองสบไศล ตูข้าตั้งใจ
ทำนุกอำรุงผดุงผดา  
เทียนธูปแลประทีปชวาลา เครื่องโภชนะกระยา
สังเวยประดับทุกพรรณ  
กล้วยอ้อยพร้าวตาลสบสรรพ์ ถวายแก่พระกรรม์
ประสิทธิพระไพรพน  
ลาเทพทังพื้นไพรสณฑ์ จงรักษ์ดำกล
หทัยตั้งรักษา  
อย่าได้เบียดเบียนบีฑา ภูธรประชา
ทังปักข์ทังปวงเดิรดง  
มาลาแลเศวตฉัตรธง ถวายด้วยใจจง
จงท่านอย่าได้บีฑา  
๑๐ ได้เดิรใกล้กรายไปมา ขอโทษอำลา
อย่าต้องอย่าพานเบียดเบียน  
๑๑ จงสุขสถาพรเสถียร อย่าได้วนเวียน
อัญเชิญ ธ สถิตยในไพร  
๑๒ ช้างใดต้องบาศ บ ไคล จำนองจองไป
ประโยชนจะเลี้ยงรักษา  
๑๓ อย่าได้แดเดือดโศกา อย่าคร่ำครวญหา
พ่อแม่พี่น้องเผ่าพันธุ์  
๑๔ เมืองโพ้นนางช้างก็สกัน ย่อมโขลงแสร้งสรรค์
ลำเพาดำเนิรโสภา  
๑๕ กล้วยอ้อยพร้าวตาลนานา หญ้าเฝือเหลือตรา
อเนกด้วยอาหาร  
๑๖ ป่าดงฤๅจะเปรียบปูนปาน เบื้องสุขสำราญ
ในไพรพนมชมผา  
๑๗ เมื่อนอนร่มไม้สาขา หญ้าแฝกแขมคา
แลเงื้อมชรง่อนเทินเขา  
๑๘ เมืองโพ้นโรงรัตนพัฬเหา พเนกจรุงเกลี้ยงเกลา
เมลือง บ ได้เคืองคาย  
๑๙ ท่าทางเดิรเหิรก็สบาย ควาญคชกับนาย
ประจำ บ ห่อนคลาไคล ฯ  

วสันตดิลก ฉันท์ ๑๔

๒๐ อ้าพ่ออย่าคิดแก่ชนนี แลชนกในกลางไพร
อ้าพ่ออย่าคิดภคินีใน พนสณฑสึงสถาน
๒๑ อ้าพ่ออย่าคิดคชผู้บุตร อันเสน่หนงพาล
อ้าพ่ออย่าคิดคชผู้หลาน เหลนหลื้อลืดแลพงศ์พันธุ์
๒๒ อ้าพ่ออย่าคิดพนสรนุกนิ สุขเล่นพนาวัน
อ้าพ่ออย่าคิดสุขในบรร พตห้วยฉทึงธาร
๒๓ อ้าพ่ออย่าคิดสุขในป่ง ดในป่าพฤกษาศาล
อ้าพ่ออย่าคิดแก่บริพาร อ้นเปนเพื่อนในไพรพนม
๒๔ อ้าพ่ออย่าคิดคชสุคน ธอันเคยภิรมย์ชม
ดอกไม้อันหอมคชผทม ขจรกลิ่นวังเวงใจ
๒๕ อ้าพ่ออย่าคิดผลผลา ภักษหญ้าอันมีใน
ธารนํ้าอันไหลพิสุทธใส แลมาเลี้ยงแก่ตนเอง
๒๖ อ้าพ่ออย่าคิดทุกขบัดนี้ ทุกขหลังบุราณเพรง
อ้าพ่ออย่าคิดทุกขวังเวง เลยนะพ่อจงฟังครู
๒๗ ต้องบาศเรานี้กูนะพ่อ เพราะเสน่หแห่งกู
ฟังพลายอันใดกลดำรู ก็จะเลี้ยงจะล่ามสงวน
๒๘ อ้าพ่อจงเสียพยศอันร้าย แลอย่าขึ้งทรหึงหวล
หล่อหลอนอย่าทำกิจ บ ควร แลอย่าถีบอย่าฉัดแทง
๒๙ อ้าพ่ออย่าเสียพยศอันเปลื้อง แลอย่าเลื่อมคำแหงแรง  
พ่อจำอันสอนจิตรอย่าแคลง แลจงรักฟังนายควาญ
๓๐ จงมีจริตสุทธอันงาม สงบเสงี่ยมแลเสี่ยมสาร
พวกพ้องอเนกบริพาร บริรักษรักษา
๓๑ อ้าพ่ออย่าโศกอย่าทุกขเลย แลอย่าเศร้าอย่าโศกา
อย่าไห้พิลาปจิตรอา ดุรเลยจงฟังยิน
๓๒ อ้าพ่ออย่าโทษบิดรมา ดรโทษอันเพื่อนกิน
อ้าพ่ออย่าโทษนรนรินทร์ ทังนี้ย่อมอำเภอกรรม์
๓๓ อ้าพ่ออย่าโทษชนผู้ใด แลพระพรหมหากสรรค์
มาเปนชำนินรนิรัน ดรเลี้ยงบำเรอหใน
๓๔ จงพ่ออย่าได้ทุกขทุกขา ดุรเดือดระลึกไพร
จักนำยังโรงรัตนประไพ จิตรจงสำราญรมย์
๓๕ หนึ่งโสดสมเด็จบรมหง สคือองคพระพรหม
รังสฤษดิสรรคพ่อมาสม เปนวรพ่าหภูเบนทร์
๓๖ อย่าโทษพ่อแม่คณะพี่น้อง แลจงคิดคำนึงเหน
โทษกรรมเองก็ บ มิเว้น บ มิแวะจะหลีกกรรม์
๓๗ จงตั้งมโนชญ์ที่จะไป บุรีรมยหฤหรรษ์
จักเห็นสระน้ำกุสุมพรร ณสนุกนิชื่นชม
๓๘ มีบัวบุษปบานอุบลจง กลนีก็สรรพสม
ใบบัทมแบ่งแลก็สลม ก็สลอนทังสระศรี
๓๙ ตั้งใจราพ่อคชจงเนา สุขในพระบูรี
อย่าคิดลำเนาพนอันมี คชเคยทรเหหวล
๔๐ พ่อแม่พี่น้องอันเปนเสน่ หทังนั้นอย่าแครงครวญ
จงพ่อมาเสียพยศยวล จิตรโดยดูสมพอง ฯ

อินทรวิเชียร ฉันท์ ๑๑

๔๑ แต่นี้ พ หน้าทาง ก็ตระดาษทังผอง
ร่มราบคือหน้ากลอง แล ธ แกล้งประดับดา
๔๒ ครั้นพ่อแลดีแล้ว วรราชราชา
จักเปนคเชนทรา ธิบดินทรฦๅไกร
๔๓ มีพวกจะเกี่ยวหญ้า มาส่งให้ บ ยากใจ
จักกินอันใดใด ก็จะได้ดั่งใจปอง
๔๔ หนึ่งโสดนายแลควาญ จะรักษา บ ให้หมอง
ขัดสีดูเรืองรอง บ มิให้มีมลทิน
๔๕ ที่อยู่จะใคร่อยู่ ทังที่กินจะใคร่กิน
จงพ่อมาฟังยิน คดีอันกูกล่าวสาร
๔๖ หนึ่งโสดประดับด้วย คชาภรณ์อลงการ
ชนักแร่งประแอกอาน แลกระพัดตระคนควร
๔๗ อยู่ป่าไซร้ถีบฉัด แลหล่อแทงทรหึงหวล
จงเสียพยศทังมวล แลมาเชื่องเปนสารศรี
๔๘ จักเปนชำนิภู ธรเกล้าตรีโลกีย์
ปราบราชไพรี แลจงจำอันสั่งสอน ฯ

ฉบัง กาพย์ ๑๖

๔๙ หนึ่งโสดกิริณีสาทร อันผูกด้วยสร
มนัสใจเสน่หา  
๕๐ ขอแต่พระไพร ด คณา ตูจักลีลา
ยังสุขรมยบุรี  
๕๑ จงตั้งใจเดิรด้วยดี อย่ารำพึงศรี
แลสระสโรชในไพร  
๕๒ ร่มรื่นพื้นป่าพอใจ เปนที่อาศัย
สนุกนิ์สำราญบรรทม  
๕๓ ป่งป่าท่าทางเคยชม ในพระบุรีรมย์
สนุกนิ์กว่านี้แสนทวี  
๕๔ น้ำไหลไคลคลายเปรมปรีดิ์ บัวจงกลนี
ทังหญ้าระร่อนอ่อนหวาน  
๕๕ อุบลสัตบันแบ่งบาน นานาผลาหาร
สำราญภิรมย์อนันต์  
๕๖ อย่าคิดถึงเผ่าพงษ์พันธุ์ พี่น้องพ้องสรรพ์
แลลูกจรัลกลางแด ฯ  
๕๗ แม่ลูกผูกรักเลงแล เคยเคียงผันแปร
แลแล่นมาเคล้าคลึงกัน  
๕๘ แม่รักลูกรักจรจรัล พลายพังก็กระศัลย์
ทรหึงทรโหยโหยหา  
๕๙ ไห้ห่มรมยวลไปมา อย่าเศร้าโศกา
ทังนี้ก็ย่อมแรงกรรม์  
๖๐ กมลาสน ธ แกล้งเกลาสรรค์ อย่าโทษพงศ์พัน
ธุเทพมานุษย์เลย  
๖๑ แต่นี้จงสร่างสระเสบย ทุกข์หลังอันเคย
พิบากลำบากเหลือใจ  
๖๒ เมื่ออยู่ป่าดงพงไพร หากินเองใน
พนานตยากนักหนา  
๖๓ หนึ่งโสดฝุ่นทรายตรึงตรา นอนแนบหินผา
กระด้างกระเดื่องทังตัว  
๖๔ แต่นี้เปือกตมทรายมัว บ มิได้พอกพัว
เพราะนายแลควาญรักษา  
๖๕ แต่นี้ไปโดยรัถยา ทางท่องมหิมา
สลมสลอนพร้าวตาล  
๖๖ หญ้าปล้องหญ้าหวายแลละมาน อ้อยช้างตระการ
ทังข่อยแลแขมโพบาย  
๖๗ หนึ่งโสดฝูงช้างพังพลาย อยู่เมืองโพ้นหลาย
คเชนทรเผือกพัฬเหา  
๖๘ ลางตัวตัวผู้มาเอา กลิ่นตัวเมียเมา
รดีรดัสกำจร  
๖๙ ย่อมช้างมีลักษณบวร ชำนิภูธร
ธิราชเจ้าจอมไตร  
๗๐ ส่วนกิริณีโสดก็จะไป อยู่โรงเรียงใน
กระลาบังคัลคนผจง  
๗๑ เทียบเทียมเกยรัตนยรรยง แนมแนบพลายพง-
ศเชื้อคเชนทรอันดี  
๗๒ จงเสียพยศร้ายราวี วัดวายถีบตี
ทังฉัดแลหล่ออย่าท่า  
๗๓ สั่งสอนอันใดพึงจำ อย่าได้ฝ่าคำ
อันกล่าวนี้หนอจงตาม  
๗๔ ครั้นดีเชื่องชาญในสนาม กินผอกเหลือหลาม
สรนุกนิอยู่หฤหรรษ์  
๗๕ อาภรณ์ประดับสรรพสรร พคับควรทุกอัน
กระพัดตระคนซองหาง  
๗๖ ชนักแร่งแลพนาดสำอาง งามทั่วสรรพาง-
คค่อยดำเนิรโสภา  
๗๗ เปนพาหนสมเด็จราชา ผ่านเผ้าสีมา
อรินทรเรียบฤๅเสบย  
๗๘ ใต้ฟ้าฤๅจะเปรียบปูนเลย โอกิริณีเอย
ประเสริฐแลใดปาน  
๗๙ ขอเทพารักษ์ทุกสถาน จงช่วยบริบาล
สถิตยทังทั่วสรรพางค์  
๘๐ ฤๅษีสิทธิ์สถิตย์บาศอย่าวาง ทังสี่ในปาง
นี้หนอจงช่วยรักษา  
๘๑ ช้างใดต้องบาศอย่าคลา ผลนั้นมหิมา
ครั้นสิ้นชีวิตไปสวรรค์  
๘๒ ส่วนช้างพังพลายสบสรรพ์ ไป่ต้องบาศอัน
พิเศษเลื่องฦๅไกร  
๘๓ จงอยู่ป่าดงพงไพร แผ่เผ่าพันธุ์ใน
พนานตให้มากหลาย  
๘๔ หนึ่งจงเลี้ยงม่ามอ่ามสาย ลูกเต้าพังพลาย
แลพรรคคเชนทรมากมี  
๘๕ จงชมพนสณฑคีรี ในไพรพงพี
สนุกนิ์เสนาะหัวใจ  
๘๖ จงชมเทินธารน้ำไหล คล่าวคลายแสงใส
แลออกแต่เงื้อมแง่เขา  
๘๗ จงชมบึงบางเซราะเซรา ที่ธารทางเทา
แลเที่ยวมาจวบจบกัน  
๘๘ จงชมพฤกษาหลายพรรณ ต้นเรียบเรียงรัน
แลร่มชรอื้อใบบัง  
๘๙ จงชมดอกโดรทั่วทัง ป่าปรือไพรกรัง
สนุกนิเร่งเชยชม  
๙๐ ครั้นแล้วพฤทธิบาศ ธ ก็จะสม สบบาศคือพรหม
ไว้ประสิทธิสบสรรพ์  
๙๑ ส่วนเจ้าป่าดงพงศพันธุ์ เทพารักษ์อัน
อเนกทั่วไพรกรัง  
๙๒ ข้าขอฝากช้างพลายพัง อันได้ด้วยหวัง
แลบาศไปคล้องตรึงตรา  
๙๓ จงเทพารักษ์รักษา คุ้มเกรงกรุณา
ตูข้าจะนำเอาไป  
๙๔ ส่วนพระภูธรผู้ไกร ขอลาพระไพร
ไปยังอโยทธยาศรี  
๙๕ จงสถาพรสุขมากมี ยศล้ำโลกีย์
หฤทัยมีหื่นหรรษ์  
๙๖ ทังนี้โสดองค์พระสรร เพชญ์ไททรงธรร
มเลิศนิลํ้าไตรตรา  
๙๗ แก้กลอนกัมพุชภาษา แจงแจ้งเอามา
เปนสยามพากยพิสัย  
๙๘ ฝ่ายข้างไสยศาสตร์นี้ใคร ฤๅจะเปรียบปูนใน
พระองคไท้ทรงธรรม์  
๙๙ เมื่อเสร็จการอุดมกรรม์ ได้ช้างเผือกอัน
วิสุทธิสารบวร  
๑๐๐ ทุกเทพยทังหลายชมอร อึงอวยพระพร
แด่พระผู้เลี้ยงโลกา  
๑๐๑ พระชนม์จงยืนมหิมา สิบร้อยพรรษา
พระเกียรดิล้ำแสนกัลป์  
๑๐๒ ศักดิ์สิทธิ์ฤทธิเดชสบสรรพ์ โองการอันพรร
ณนาประสิทธิ์กิจการ[๑]  

ฯ จบสดุดีลาไพรเมื่อได้ช้างแล้ว ฯ



[๑] บางฉบับเป็น“ณนาประสิทธิ์กิจกร”เข้าใจว่าจะแก้ไขในภายหลังเพื่อให้สัมผัสรับกับบาทต่อไปของ “คชกรรมประยูร”

 

สนับสนุนโดย กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ ที่นี่ค่ะ