พระศรีวิชัยชาดก

๏ ศรีสวัสดิวิชัยไกรเกริก เบิกพระยศทศธรรเมศ ปิ่นธเรศทรพิพงศ สุริยวงศวาเวกเอกอัคร์ หลักกรุงเทวะสยาม ฤทธิพ่างรามรอนราพ ปราบบรบรรลัยลาญ ผลาญพม่ามอญลาว กำพุชชาวเชียงเวียงญวน ม้วนทั้งมอญมามือ ปือประนมน้อมมาลย ถวายกฤษดาญชวเลศ เดชวรเดชไกรเกรียง เสียงสะท้านทุกด้าว ท้าวสทศทุกแดน แสนเกษมเปรมประชากร ศรีพระนครสารเศวต ประยุรเพศอิศรพงศ ยงพระยศเฟื่องฟ้า สมบัติสมบูรณ์หล้า เลิศเมืองสวรรค์แฮ ฯ

๏ อัญขยมบรมธาตุเจ้า สนององค์
แสงส่องวรศาสนเรือง แผ่นแผ้ว
ดุจศรีสุคตทรง ชนม์ชีพ อยู่นา
ใครนบใครนอบแล้ว เลิศสวรรค์ ฯ
๏ ครื้นครื้นเภรีศก้อง ธรรมา
แปดหมื่นสี่พันขันธ์ แจกแจ้ง
ปานอำมฤตยธารา โรยทราบ
นำนิกรสัตวแส้ง สู่เกษม ฯ
๏ ธงไชยอรหัตห้อง ทรงศิล
สังวรวิไลเปรม เปรียบแก้ว
มานคุณอดุลยภิญ- ญาอาสน์
อาจมล้างราคแร้ว ส่ายสูญ ฯ
๏ นบพระศรีรัตนถ้วน ตรีทวาร
ขอเดชพระเพ็ญพูน เกศเกล้า
กำจัดนฤภัยพาล ทุกข์เทวษ
นิราศอาตมทุกเช้า ค่ำหาย ฯ
๏ อ้าองค์บรเมศเจ้า โสฬส
เชิญพ่อผาดผยองผาย สู่หล้า
มาอวยพรพิมต มาโนช
นำนิยมจิตข้า ข่มมาร ฯ
๏ ขอหวังวรวัจนแจ้ง แจงอรรถ
ศรีวิชัยแสดงสาร สืบสร้าง
เป็นศรีบุรีรัตน์ กรุงเทพ
ประโยชน์หญิงชายอ้าง อ่านแจ้งผลบุญ ฯ

เทวราชะนะนะเหตุยัตตูติ อิทัง สัตถา ปางพระทรงคุณคัมภีร์ ศรีสรรเพชดาญาณ เชตะวะเน วิหะรันโต เสด็จสำราญพุทธอาสน์ ณ เชตุวะนาวาสวิมล ในโกศลบุรีรัตน โปรดบรรพสัษยนรนรา สุรินทรเทวาครรธัพ ด้วยอริยทรัพย์เจ็ดประการ ทานะปาระมึ อารัพภะ กะเถสิ มีศีลทานเป็นอาทิ พระมุนีนาถปรารภทาน แต่อดีตกาลให้เป็นเหตุ จึ่งตรัสสะธรรมเทศนาผล สงฆนิมนต์ด้วยเคารพ พระก็นำอดีตภพมาตรัส เป็นอติทูรัศนิทาน ข้าหึงนานล่วงแล้ว ประทานปานพวงแก้ว เรียบร้อยแสงพรรณ ฯ

อะตีตัง อาหะริ แต่เบื้องบรรพยังมี เจ้าธเรศตรีศรกษัตริย์ เป็นอธิปัติถวัลยราช นามนรนาถอาทิตยวงศ์ ดำรงภพมณฑล สกลกรุงมิถิลา มหาวิเทหะรัฐเป็นแดน พลนับแสนจัตุรงค์ พลคชคงข่มบร งางามงอนเสยส่าย เศิกสู้พ่ายสยบแสยง พลอัศวแข็งควบขับ ธนูสรรพคล่าวคลี ดุจพาชีพระพาย พลรถหลายเหลือนับ สารถีขับขันขยัน แสะผกผันเผ่นผาด ปานรถราชสุริยง สำเนียงกงครึกครื้น ดุจเสียงคลื่นคลั่งสมุทร พลท้าวสุดสังขยา ขามกายากลยักษ์ ดำมักคักมักกะสัน หันเศิกสู้บ่ย่าน ร่านรานเศิกสันทัด ตัดหัวหิ้วโห่ฉาว สำหาวหาญเหลือห้าว ทั่วทุกท้าวเกรงเดช ร้อยบุเรศออกระอา ถวายบรรณาการมาลาช สุวรรณมาศเงินงาม ตามบูรพประเพณี วิมะลาเทวี ปิยามะนาปา ท้าวธมีราชเทพิน โฉมเฉิดฉินเลิศลักษณ์ ประไพพักตรบวร ดุจอัปสรกัลยา นามวิมะลาเอกองค์ ปิ่นอนงคกำนัล หมื่นหกพันสรรสาว ดูดุจดาวเดียรดาษ ล้อมดวงราชศะศิธร ในอัมพรแจ่มฟ้า เกษมสมบูรณ์ถ้วนหน้า ทั่วท้องธรณี ฯ

อะชะนะคะระ ชาวบุรีคิดควร ชวนกันสู่วังราช ซ้องอภิวาทท้าวทูล ว่าบดิสูรยเสวยสวัสดิ์ ในเศวตฉัตรช้านาน ภัยบพานทุกขเทวษ เหตุไฉนฉะนี้พ่อ ไร้พระหน่อสุริยวงศ์ จะสืบประยูรพงศ์ผ่านหล้า เพื่อดั่งนี้ชาวข้า เร่งร้อนอาวรณ์ ฯ

๏ ภูธรธิราชได้ เสาวนา
ยลชอบชาวนัครา พร่ำพร้อง
พระสนองมธุรสา สาธุ สูแฮ
แล้วเสด็จสู่ห้อง แท่นแก้วแกมคำ ฯ
๏ นำรสพจนารถแจ้ง วิมะลา
อีกสุรางค์กัลยา แน่งน้อย
นุชจงจิตปรารถนา โอรส ธแม่
จักสืบสืบสุริยวงศ์ร้อย ชั่วท้าวพันพระยา ฯ

สัพเพ อิตถิโย ตัง สุตวา ฝูงคณานางสดับ รับวโรงการธิราช ซ้องอภิวาทแล้วลา สู่คฤหาแห่งตน บัดบวงบนเทเวศ สรรพเครื่องวิเศษบูชา สุคันธาดวงมาลย ตั้งประณิธานปรารถนา โอรสาสายสวาท จวบตรีมาสล่วงไป สักนางหนึ่งไป่ได้ ลูกน้อยในครรก์ ฯ

วิมะลาเทวี อุโปสะถะ สีลัง รักขะติ ดับนั้นอัครเทวี วิมะลาศรีสุริยวงศ์ ชำระองค์หมดมลทิน สมาทานศิลอุโบสถ ด้วยมะโนรถอุกฤษฏ์ อวยทรัพย์บันดิฐบรรจงทาน แก่ทวิชาจารย์ยาจก ฝูงพรรณิพกหลากหลาย ครั้นสุริยฉายลีลาศ เลี้ยวเมรุมาศศีขะรินทร์ ราชเทพินเสด็จกลับ ถับถึงห้องปรางค์ปราสาท เนาเหนืออาสน์ไพจิตร โอนอัญชลิศเลอเกศ แก่อมรเมศพรหมมินท์ เดชะศิลผลทาน เป็นญาณสัมปะยุตตา อะสังขาริกะธรรโมท ข้าประโยชน์โอรส สืบสมมติสุริยวงศ์ ดำรงพิภพผ่านหล้า จงโสฬสเจ้าฟ้า ช่วยให้ดุจหวัง ฯ

๏ บัลลังก์วชิเรศร้อน บัดดล
พระส่องทิพยเนตรยล เหตุแจ้ง
อ่อโฉมพระนฤมล วิมะเลศ
ทรงศีลบริสุทธิแส้ง ประโยชน์ด้วยบุตรา ฯ
๏ ปรานีอัคเรศไร้ สุริยวงศ์
จำอาตมจะบำรง เรื่องร้อน
ให้สำฤทธิประสงค์ สายสวาท
พลางส่องทิพญาณข้อน ขอบฟ้าเมืองบน ฯ
๏ ยลพุทธกุเรศไท้ อุบัติ
เป็นเทพเสวยสวัสดิ บุตรท้าว
จักจากพิมานรัตน รมเยศ
ไปอุบัติเกินก้าว เกือบชั้นฉะกาม ฯ

ตะถา สักกัสสะ เชฏฐปุตโต ตริความเสร็จเสด็จดล เทพดำกลโพธิสัตว์ มีเทวะจรัสบัณฑูร อ้าดูรพ่อผู้นฤทุกข์ ขุกคาบนี้เจ้าจักนาด ขออาราธนิมนต์ ไปปฏิสนธิในครรภ์ วิมะลาสรรค์เอกองค์ อาทิตยวงศ์สุรกษัตริย์ ปิ่นบุรัตมิถิลลา เป็นมหาศุภมงคล บำเบ็ญผลบารมี เทพอัญชลีกรภิวาท รับอาราธนอำมเรศ จุติเพศหายองค์ ลงปะฏิสนธิครรภา พระวิมะลาราชเจ้า สมัยยามรุ่งเร้า เรื่อฟ้าวันดี ฯ

สา คัพภะปะติฏฐิตะภาวัง ญัตวา พระเทวีแจ้งถนัด ว่าเทวะอุบัติในครรภ์ นางกระสันแสนสวาท ทูลบรมราชสามี ท้าวธก็ปรีดาโมทย์ ออกพระโอษฐสำรวล สั่งสงวนคัพโภทร ให้เครื่องบวรประดับองค์ นางลาลงปราสาทรัตน์ ตั้งปฏิบัติถนอมครรภ์ ครบกำหนดวันทศมาส สมภพราชกุมาร วรลักษณปานเทเวศ องค์พระบิตุเรศมาดา ประยูรวงศาพิศวาส จัดนางนาฏพระนม รูปอุดมสำอาง หกสิบสี่นางตระกูล โหราทูลถวายฤกษ์ เบิกมงคลสมโภช อุโฆษด้วยดนตรี ปัญจะดุรีย์นี่นัน เถลิงพระขวัญกุมารา หมู่ทวิชาอวยชัย ทั่วกรุงไกรเกริกหล้า ฝูงประชาชนทั่วหน้า แซ่ซ้องถวายชัย ฯ

๏ ขจรไปทุกด้าว ว่าอาทิตยวงศ์ท้าว
ท่านได้บุตรา ฯ  
๏ แต่งบรรณามาให้ ของขวัญพระลูกไท้
ธิราชเจ้ามิถิลา ฯ  

ตัง ปะนะ นิมิตตัง อุปาทายะ สีวิชะโย ติสสะ นามัง กะริงสุ พระชนกามาตุราช ประยูรญาติขัตติยา ยลกระษัตราสามนต์ ทั่วมงคลทวีป ร้อนรีบบรรณาการ แจ้งว่ากุมารมีเดช เหตุเมืองศรีวิราชนคร ให้เครื่องบวรเฉลิมมา จึ่งสฤษดิสมญาศรีวิชัย ครั้นเจริญวัยวัฒนา โสฬสวสาสมบูรณ์ หน่อพุทธางกูรทรงเรียน ไตรเพทเพียรเจนจบ ศิลปศาสตร์ครบชำนาญ ยิ่งกุมารทั้งผอง บริวารนองเนืองนันต์ อะเถกะทิวะสัง มะหาสัตโต จินเตสิ อยู่กาลวันหนึ่งพระบาท ศรีวิชัยราชกุมาร ตริกลการปรีชา ว่าท้าวพระยาทศทิศ เห็นจะทำมิตรไมตรี แต่เป็นโลกียจิต ย่อมวิปริตเจตนา เป็นลหุตาปริวัต จะคงธรรมสัจบได้ แม้อาตมจะใช้ชนสนิท ไปสดับกิจคดี ทุกธานีบถนัด แม้ว่าใช้สัตวบินโบย โดยอัมพรประเทศ ไปสังเกตสัตตา จะได้กิจจาง่ายงาม จินฺเตตฺวา ดำริความแล้วสั่ง อำมาตย์ยังสุวโปฎก นำลูกนกมาถวาย พระแย้มพรายเปรมปรีดิ์ ให้วัฒกีทำกรงทอง สนองใส่โปฏกา สมญาเจ้าสุรเสน ฝึกสอนเจนวาจัง ใช้ไปฟังกลกิจ ทั่งทุกทิศใดได้ สำฤทธิปรารถนาไท้ ธิเบศเจ้ากุมาร ฯ

๏ ภูบาลบิตุราชท้าว มารดา
ยลพระโอรสา ใหญ่แล้ว
ควรเป็นพระอุปราช์ นัคเรศ
ตรัสเรียกพระลูกแก้ว นั่งใกล้โอภา ฯ
๏ อ้าดูรสายสวาทล้ำ หัททัย
ขวัญพ่อจำเริญวัย แก่กล้า
จักจัดอนงค์ใน อภิเษก
มอบสมบัติฝ่ายหน้า กึ่งแคว้นแดนดิน ฯ
๏ ภูมินทรฟังพจน์ท้าว สององค์
ทูลตอบพระบิตุรงค์ ผ่านหล้า
สตรีซึ่งมีวงศ์ จงจัด
เกลือกไป่สมจิตข้า ขุ่นข้องภายหลัง ฯ
๏ หวังเบญจกัลเยศเนื้อ นวลผจง
ในประยูรสุริยวงศ์ ทุกด้าว
แม้สมดั่งประสงค์ จงเจตน์
จักทูลบทเรศท้าว ธิราชผู้ทรงคุณ ฯ
๏ พระนุกูลกิจให้ เอารส
ตามแต่พระเยาวยศ ยอดแก้ว
แสวงดูทุกชนบท เวียงราช
แม้สบหฤทัยแล้ว พ่อไว้บิดา ฯ

มะหาสัตโต อาปุจฉันโต คัจฉะติ ปาสาทัง พระอำลามาปราสาท สั่งอำมาตย์อันสนิท ไปพินิจบุตรี ตระกูลเศรษฐีพราหมณ์เพศ ทั่วแคว้นเขตมิถิลา หาเบญจกัลยาบพาน พระกุมารจินตนา ว่าในมฌิมาประเทศ เป็นฐานะวิเศษประเสริฐ ที่บังเกิดโพธิสัตว ได้ดำรัสบรมาภิเษก ทั้งพระปัตเยกพุทธัศ บรมจักรวัติวรวงศ ล้อมประยูรพงศไพบูลย์ บห่อนสูญเบญจกัลยางค์ อามันเตสิ สุระเสนะ สุวะโปฏะกัง ดำริพลางบัญชา สุวะโปฏะกาจงไคล ทุกเวียงชัยชมพู ดูนางแก้วอันวิเศษ แม้ได้เหตุจงกลับ สุระเสนรับแล้วลา บินถาบถาอัมพร เที่ยวทุกนครโสฬส บงปรากฏปรางค์ปราสาท ก็โผนผาดจับพุ่มไม้ อันมีใกล้ช่องแกล ทอดตาแลเหลือบหา ดูธิดาท้าวไท้ สักนางหนึ่งบได้ เพริศพร้อมลักษณา ฯ

๏ ตะทา สิวิรัฏเฐ คราขัษนั้นยังมี ราชธานีกรุงกษัตริย์ ชื่อศรีวิรัฐนคร ภูธรเป็นเอกราช นามศรีวิราชราชี องค์มหิษีสุนทรา ชื่อพระอะโนชาโฉมเฉก เอกาธิตา รัญโญ ลักขะณา มีธิดาเอกเอี่ยมองค์ ทรงนามพระศรีไวยกา กอบลักษณวราเบญจางค์ ล้ำโฉมนางในหล้า ดุจชาวฟ้าลงดิน ข่าวระบิลระบือหมด ทุกชนบทประเทศ ทั่วนัคเรศนานา กรุงกษัตราพิศวาส แต่งเครื่องราชบรรณาการ มีคชสารเป็นอาทิ สุวรรณมาลาชรัชฎา กล่าวศรีไวยกายุพิน สมเด็จราชินทร์บิตุราช ไปประสาทแก่ใคร กริ่งกมลในนฤบาล ตริกลการช่างปราสาท แก้วแกมมาศเจ็ดชั้น เชิงบัดนั้นฐานเดียว เยียวบให้ใครกราย นำลูกสายสุดสวาท เนาปรางค์มาศเบื้องบน พี่เลี้ยงคนใจภักดิ์ อยู่บริรักษ์ธิดา ชื่อศะริมานาเรศ เหตุแต่นั้นใครบเห็น เป็นแต่ลือโฉมฉาว ทุกบ่าวสาวเพรียกพร้อง ยอรูปพระธิดาซ้อง แซ่ทั้งแดนดิน ฯ

สุระเสโน สุรเสนบินเที่ยวผับ จับฟังข่าวขวัญเมือง ทุกบุรีเรืองบมี บินมาศรีวิรัฐราช ยลประสาทแสงพราย เจ็ดชั้นฉายชอบตา แบ่งลมราปีกร่อน อ่อนลงจับจอมไม้ ใกล้เฉนียนคงคา เห็นชนมาแน่นนันต์ พร้องวาจรรสรรเสริญ พระธิดาเจริญรุ่นโฉม ควรประโลมกาเมศ ทรงลักษณวเรศเบญจา ร้อยพันพระยามาวอน ราชบิดรบให้ แม้กุศลใครได้ ดังได้นางแมน ฯ

๏ สุรเสนแสนฉลาดล้ำ สกุณี
สดับศัพทวาที ถ่องถ้อย
สมษาภิรมย์ปรีดิ์ ปราโมทย์
บินบนคัคนานต์คล้อย มุ่งไม้มาเมือง ฯ
๏ พอสุริยเรืองเรื่อฟ้า เย็นรอน
ล่วงลุพระนคร เขตท้าว
ร่อนลงสู่บัญชร จรจับ
ปีกประนมลูกจ้าว พลอดแจ้งกิจจา ฯ
๏ ข้าลาเลียบสิ้นทุก บุรี
บสบปัญจกัลยาณี เลิศแล้ว
จรไคลสู่กรุงศรี- วิรัฐ โพ้นพ่อ
จึ่งประสบนางแก้ว กอบด้วยลักษณา ฯ
๏ ฦๅชาโฉมแม่แม้น แมนสวรรค์
วรลักษณวิไลวรรณ แน่งน้อย
โฉมสมรสักหมื่นพัน มาเปรียบ
ยังบปูนกึ่งก้อย แม่นั้นสมบูรณ์ ฯ
๏ พิศไอศูรเยศหยิ้ง สวรรยา
พิศซึ่งวงศวรา เลิศแล้ว
เสมอเหมือนมิถิลลา นัคเรศ
ดุจสุพรรณแกมแก้ว ก่อเกื้อกันมา ฯ
๏ ราชาธิราชร้อย พันเมือง
มากล่าวโฉมบุญเรือง ลูกไท้
บรรณาการแน่นนองเนือง นับโกฏิ
ท้าวบอวยเออให้ สบสิ้นสามนต์ ฯ

มะหาสัตโต รูปะสัมปะทัง สุตวา พระฟังกลนกกล่าว ฤๅทัยผ่าวพิศวาส ด้วยบุพนิวาสหนหลัง แสนเสน่หังหวงหรรษ์ โสมนัสสันต์ทรับทราบ อาบกรัชกายิน แล้วภูมินทร์ดำริ ด้วยทิฐิขัตติยราช แม้ว่าอาตมจะส่งสาร เครื่องบรรณาการไปวอน เกลือกพระบิดรบให้ ไว้อัประยศชั่ววาย จำเลียบชายเชิงสาร หวานคำวอนศุภสวัสดิ โส ราชะมาเนนะ ถัททัตตา ตริแล้วจัดทูตา ถือสารารีบจร ดลนครศรีวิราช เสวะกามาตยนำเฝ้า เจ้าพิภพปราศัย เสนางค์ในอ่านสาร ว่าพระกุมารศรีวิชัย หน่อภูวไนยอาทิตยวงศ์ ดำรงกรุงมิถิลา ขยมกฤษดาชวเลศ ยังพระปิตุเรศเกศกษัตริย์ ปิ่นศรีวิรัฐพระนคร ฦๅขจรเจริญยศ เกียรติปรากฏกรุงราช ดุจเมรุมาศไศลหลวง สรรพปักปวงพำนัก ข้าไร้อัครวธูสวาท จะขอพระราชธิดา ศรีไวยกาแก่นกษัตริย์ ไปเป็นศรีสวัสดิมิถิลา เย็นประชานรชน ทั่วสกลเสมาอณาเขต เพราะพระเดชท่านไท้ จงอวยอานุญาตให้ ดุจน้ำจิตหวัง ฯ

๏ ฟังศุภสาเรศสิ้น สายสาร
จอมภพภุดาธาร หม่นไหม้
ฉะชายอหังการ กลกล่าว
บส่งบรรณาไหว้ แต่ไหว้คำแคลน ฯ
๏ แสนมหาอิศเรศร้อย นคร ก็ดี
นำสิ่งสุวรรณบวร เลิศแล้ว
จำทูลกล่าวสายสมร เสมอชีพ กูนา
ยังบได้ลูกแก้ว พ่อนี้จากเมือง ฯ

ราชา ตํ สุตวา โกธาภิภูโต ท้าวธเคืองขุ่นหมอง ฤๅทัยตรองตริตรัส จรัสราชบัณฑูร เฮยฮาดูรทูตา ผู้พาลาองอาจ จงคืนราชวรนิเวศน์ แจ้งพฤติเหตุศรีวิชัย แม้จงใจประดิพัทธ กษัตริยราชธิดา ศรีไวยกาโกมล เดินภูวดลบให้ ผิวเดินได้อากาศ จะประสาทสมหมาย ทูตถวายอัญชุลี นฤบดีด่วนเดิน โดยพนมเนินมรรคา ลุมิถิลานัคเรศ โอนศิโรเพทชูลิต ทูลกลกิจแจ้งจ้าว ดั่งกรุงศรีวิราชท้าว สั่งสิ้นทุกประการ ฯ

๏ พระกุมารสดับถ้อย มีฤทัยทุกข์ร้อย
ส่วนแท้อาลัย  
๏ มานุษยฤๅเหาะได้ ในโลกเว้นไว้
แต่ไท้เทวา  
๏ หากราชบิดาน้อง มีกมลขัดข้อง
สั่งแสร้งคำรอน ฯ  
๏ โอสายสมรมิ่งแก้ว โกมล พี่เอย
เรียมเลียบจบมงคล ทวีปแล้ว
ไป่สบพระโฉมฉงน งามลักษณ ดุจแม่
โฉมแม่กลนางแก้ว คู่ด้วยจักรพรรดิ์ ฯ
๏ โอ้ศรีสวัสดิสว่างร้อน เรียมศัลย
ควรฤบิตุรงค์กัน เกียจไว้
รอยเวรุมาทัน ทำโทษ พี่นา
โอ้ไฉนจักได้ นุชน้องสมศรี ฯ

มะหาสัตโต จินเตสิ สิเวยยะกาเทวี พระภูมีครวญคร่ำ ร่ำถึงศรีไวยกา มีนานุประการอเนก วิเวกหวั่นพระองค์ เอนพระกายลงยังเขนย กรก่ายเกยวิลาศ ถอนฤทัยหวาดถวิลหา อัญญัตระ มิตตะสันถะวัง กัตวา พระก็จินตนานึกได้ ว่าเทพไท้สุรารักษ์ เป็นจรรโลงหลักมิถิลา สมญาจิตเสละราช สิงพิมานมาศพระไทร ไกลพระนครคาวุต เรืองฤทธรุตม์วราเดช ชาวนัคเรศชนบท กำหนดสรวงเทพทุกปี ประชาชีเกษมสุข ปราศจากทุกข์ไภยันต์ โรคันตรธาน พระกุมารแจ้งถนัด ใสโสมนัสปราโมทย์ จำสมโภชสุราฤทธิ ให้มีจิตการุญภาพ จึงจะลุลาภสำเร็จ ดำริเสร็จสั่งซ้อม อะมัจจา วันทิตวา โพธิสัตตัง อำมาตย์น้อมนบบาท พาพลลาศลีลา สู่มหานิโครธาง ชำระถากถางแผ้ว ไต่รุกข์แล้วแลสะอาด วาลุกัง การาเปตวา ทรายขาวดาษแดนสถาน ตั้งปราการกอบก่อ เม็ดมุมย่อเฉิดฉาย ฉัตรจรงรายรอบทิศ ธุชชวลิตวิไล โคมเวียนไวยวิโรจน์ ตั้งบัลลังก์โชติวิรัตน์ เครื่องจบหัตถ์วิไล บายศรีประไพวิเลศ สรรพวิเศษสักการ รายโรงงานมหรรสพ จัดแจงจบลีลาศ ทูลนรนาถลูกไท้ แต่สรวงเทวะราชได้ เสร็จสิ้นทุกประการ แลนา ฯ

๏ ราชกุมารสดับทูล พูนกมลช่วงโชติ สะยัง อะลังกะริตะวา อาภะระณัง พระเสด็จโสรจสรงสถาน เสาวคนธารกำจร ทรงราชาภรณ์พิพัฒน์ สำหรับกษัตริย์รพิพงศ์ งามสง่าองค์อำมเรศ เสด็จพระเวศวิไชยรถ งามศรียศบริวาร คมะนาการคระไล ดลพระไทรเทวะสถาน พอสุริยฉานลีลาศ ลับเมรุมาศคิรินทร รัชนิกรแจ่มพโยม พระก็โสมนัสภิวันท์ ด้วยปัญจางค์อะคร้าว องค์จิตรเสลเทพท้าว ธิราชเจ้าเป็นเฉลิม ฯ

๏ เจิมจุดประทีปแก้ว เทียนทอง
มาลาชพนมกรอง ดอกไม้
บายศรีสุกรสอง สรวงเทพ
เชิญสุรารักษ์ได้ รับข้าพลีกรรม์ ฯ
๏ สิ่งสรรมหรรสพซ้อง สมโภช พระนา
เชิญพ่อเงี่ยทิพย์โสต สดับพร้อง
ดุริยางค์อึงอุโฆษ ฉาบฉิ่ง
แตรสังข์ฆ้องกลองก้อง กึกก้องกาหล ฯ

จิตระเสละ เทวะปุตโต ตัง สุตวา บัดดลเทพสดับ สุรเสียงสรรพสมโภช ไพเราะโสตฉ่ำเฉื่อย ระรี่เรื่อยขับครวญ โอดพันหวนบรรเลง ดุจเพลงไกรลาศ ประหลาดหลากอัศจรรย์ เทวัญแหวกบัญชร พิศภูธรงามถงาด เหนือรถราชเรียบพล ดูดำกลแก่เนตร เหตุใดหนอมาสรวง สรรพปักปวงสมโภช เสียงคฤโฆษเนียรนาท ฤๅจอมไกรลาศอิศโร ไยบมีโคระวินทรง มหาภุชงค์สังวาลเวศ ฤๅว่าท้าวกัมเลศครรไล ไยบมีราชวิหคหงศ์ ฤๅพระหริวงศ์วรสังข์ บมีบัลลังก์ภุชเคนท์ ฤๅจอมสุเรนทรอำมเรศ ไยมิประเวศไอยรา เทพตรึกตราเฉาฉงน จินเตสิ สีวิเชยยะ ราชะปุตโต บัดดลแจ้งพระทัย ว่าพระศรีวิชัยเอารส เจ้าชนบทมิถิลา ไยหนอมาเอองค์ เหนือรถทรงสังเวย ตริแล้วเผยพระทวาร ทิพยพิมานแสดงกาย แสงพะพรายเครื่องทรง เห็นวรองค์ประจักษ์ จึ่งสุรารักษ์บรรหาร ราชะปุตตะ อ้าดูรากุมารมีเดช เหตุใดพ่อมาสรวง สรรพทั้งปวงพลีกรรม์ เป็นมหันตโอฬะ จะปรารถนากลใด มะหาสัตโต ตัง กะเถสิ พระศรีวิชัยก็สนอง อันความปองข้าบาท องค์เทวราชช่วยได้ นอกกว่าไซร้เห็นสุด เทพบุตรปุจฉา ซึ่งปรารถนาอย่าอำ เราจะทำสนองคุณ โดยการุญควรชอบ ราชบุตรตอบตามสัจ ข้าตระกัสยินดี ในพระศรีไวยกา องค์ธิดาศรีวิราช วิลาศฦๅโฉมฉาว ดุจอัปสรสาวโสภิต ปลิดปลิวฟ้าลงดิน เทพยอมยินยิ้มรับ กลับกลายองค์ตรธาน เข้าพิมานเสวยสวัสดิ ฝ่ายโพธิสัตว์ก็สมโภช เสียงอุโฆษเครงครื้น เสนาะสนั่นลั่นเหล่าพื้น เขตแคว้นมณฑล ฯ

๏ เทพสดับดนตรีสิ้น ตรียาม
ชนสงัดเสียงไอจาม ร่ำร้อง
เวลามฌันติกะทราม หลับสนิท
ตริเสร็จเสด็จจากห้อง เยี่ยมเยื้องครรไล ฯ
๏ ลงในราชรถแก้ว เชาวลิต
ยลพระศรีวิชัยนิทร แนบหน้า
อนิจจาพ่อหลับสนิท นอนเทวษ
พลางตระกองกรคว้า โอบอุ้มภูธร ฯ

๏ เหาะเขจรอากาศ งามวิลาศแลโฉม ดุจพโยมแย้มปอง ชมโฉมสองลอยเลื่อน งามเงื่อนองค์เมขลา อุ้มพระมหาชนกจร จากสาครวังวน หนึ่งงามกลเทพบุตร อุ้มอนิรุทเห็จหรร สมอุสาสวรรค์ศรีสวัสดิ เทพพาตระบัดบนาน ดลสถานศรีวิราช ลงปราสาทศรีไวยกา เทวาดาลด้วยฤทธิ์ บัญชรปิดเปิดเอง เทพบเกรงกริ่งภัย พาเข้าในปรางค์มาศ แท่นไสยาสน์เทพี วางพระศรีวิชัยลง ข้างวรองค์ยุพาล อารักษ์ลาญพิศวาส ชมสองราชลืมพรับ เวียนกลอกกลับเกลือกเนตร พิศภูวเรศลืมนาง พิศอนงค์พลางลืมท้าว เทพหน่วงน้าวหฤทัย มัทยัสถ์ในสุจริต ปลุกบพิตรขึ้นสอน อัปปะมัตโต อ้าภูธรอย่าประมาท เทวะราชสั่งแล้วเสร็จ เหาะระเห็จยิ่งหงส์ บัดดลลงนิโครธ ตัสมิง ขะเณ ขัษนั้นโสดพระไทร ลืมไคลเทวะสมาคม เสียอารมณ์โศกเศร้า ละพระศรีวิชัยเจ้า บได้นำพา ฯ

๏ ราชาธิกะราชแจ้ง ประจักษ์ ใจนา
รอยพระไทรบริรักษ์ ร่วมร้อน
เหลือบลงพระองค์อัคร- เยาวเรศ
โฉมแม่หลับยังอ้อน อ่อนเนื้อนวลผจง ฯ
๏ พิศองค์ทรงสมรสิ้น สรรพางค์
พร้อมลักษณเบญจางค์ เลิศหล้า
ฤๅอัปสรวรางค์ อำมเรศ
หลีกตระหลบฝ่าฟ้า ฝึกให้เรียมสงวน ฯ
๏ ควรร้อยบุเรศไหว้ วอนขอ แม่นา
บิตุราชควรไป่ยอ ยกให้
หากเชิญเทพชะลอ พาพี่ มาแม่
สองกุศลเราได้ ซ่างแล้วสองสม ฯ

ปุพเพ อะชานิคัตตา พระชมชื่นฤๅทัย ขุกคิดไวโดยปราชญ์ แม้ว่าอาตมจะปลุกน้อง ขึ้นพร่ำพร้องสนทนา เกลือกพะงาเฉาฉงน บรู้กลว่าเรียม สุริยวงศ์เทียมทัดกัน จักสำคัญวิปลาศ ร้องหวีดหวาดวุ่นวาย ทำลายรสสามัคคี ด่วนไม่ดีอย่าช้า พระนึกหน้าหน่วงหลัง ทอดทัศนังซ้ายขวา ยลสริยามาวสวัสดิ นิทรห้องถัดแท่นทอง พระปองพี่เลี้ยงถนัด ตระบัดเสด็จมาปลุก สา ปะพุชฌิตวา พี่เลี้ยงลุกลืมเนตร เห็นนฤเบศบดินทร์ หวาดถวิลวอนถาม เทวะ ท่านมีนามกลใด เป็นเทพไทยคนธรรพ์ นาคสุบรรณทานพ ฤๅเจ้าพิภพดาวดิงส์ มะหาสัตโต พระก็แจ้งจริงโดยสัจ เล่ารหัสหนหลัง ให้นางฟังฝากรัก พี่เลี้ยงภักดิภูบาล ก้มกฤษดาญชุลี ปลุกเทพีพลันตื่น ทำหน้าชื่นชอบทูล ว่าบดิสูรย์ศรีวิชัย ผ่านกรุงไกรมิถิลา แสนสิเนหาพระน้อง เสด็จโดยห้องเวหาศ หวังสวาทสวัสดี จวบชีวีวายม้วย จะสู้สนทนาด้วย แม่ได้ปรานี ฯ

๏ โฉมวัยเกษแก้ว อำไพ
ฟังพี่เลี้ยงกล่าวใน ถ่องถ้อย
ออกนามพระศรีวิชัย โฉมชื่น
ความเสน่ห์นั้นร้อย ส่วนแท้ยินดี ฯ
๏ ปรีดาโมทยเพี้ยง โกมล
ลอยอยู่เหนือหลังชล กระเผื้อม
ครั้นวายุพานดล แดนระลอก
บัวก็ไหวใจเงื้อม สู่สร้อยสโมสร ฯ
๏ บังอรสั่งพี่เลี้ยง วานไป
เชิญเสด็จพระมาใน แท่นน้อง
คิดหวังจักปราศรัย สุภาษิต ดูนา
พระจะเป็นปราชญ์พ้อง ถี่ถ้อยกลใด ฯ
๏ พี่เลี้ยงไปบช้า ทูลเสด็จเจ้าหล้า
พระน้องเชิญไคล  
๏ ภูวไนยฟังพี่เลี้ยง มีฤๅทัยนั้นเพี้ยง
ดั่งได้เสวยสวรรค์  
๏ ทรงธรรม์ยุรยาตรเต้า ยังพระแท่นน้องเหน้า
นั่งเคี้ยเคียงองค์ ฯ  

๏ ฝ่ายอนงค์นาเรศ ชายเนตรดูภูธร ยอกระพุ่มกรชวลิต พิศบพิตรพิศวง ทรงยิ่งทรงเทเวศ เนตรยิ่งเนตรลูกทราย ชายนี้ชายชาญปราชญ์ ชาติใช่ชาติแพศยพราหมณ์ จักกล่าวถามปัญหา ดูปัญญาจงถนัด เอตะทะโวจะ ตริแล้วตรัสคำวอน อ้าภูธรเสด็จมา แต่ถานาที่ใด นะชานามิ พระศรีวิชัยก็สนอง พี่บปองเห็นเหตุ ว่ามาประเทศใดเลย นุชเฉลยถามเล่า พระเจ้าเสด็จมาพี่ จะกลับลี้แดนใด พระกล่าวไขไป่แจ้ง นางแสร้งซักเป็นกล ภูวดลบรู้ฤๅ ชานามิ พระว่าอืออ่อทราบ นางกราบทูลว่าแจ้งฤๅ นะชานามิ พระบอกปือปัฏิเสธ เหตุนี้พี่บรู้ สาปิ เอวัง มะหาสัตตัง พระนุชผู้ปรีชา ถามปัญหาสี่ข้อ ย่นย่อบพิสดาร นฤบาลก็วิสัชนา ซึ่งปริศนาเทวี ว่าจรลีมาแต่ใด จะกลับไปดั่งฤๅ ข้อนี้คือพี่บังเกิด บรู้กำเนิดแต่ใด จักอุบัติไปบรู้ภพ หนึ่งทั่วจบสบสัตว์ ย่อมวิบัติบรรลัย ห่อนพ้นภัยมัจจุราช์ หนึ่งบรู้ว่าระวันวาย ว่าเช้าสายภายค่ำ ประถมย่ำจวบรุ่ง มุ่งประมาณมิแท้ เพราะเหตุฉะนี้แล้ จึ่งแจ้งสัตยา ฯ

๏ ราชธิดาได้ฟัง แก้ปัญหังอรรถรส ทั้งสี่บทพิสดาร แจ้งว่าชาญชายปราชญ์ นางประสาทโสมนัส กระพุ่มหัตถ์สาธุการ ชักนิทานเทียบถาม ปุพเพกาเล ยังมีคามชนบท นามปรากฏบาลี มีเศรษฐีสองสหาย รักร่วมกายชีวัน ปฏิญาณกันสิ้นสุด แม้มีบุตรบุตรี จะเษกศรีวิวาห์ อยู่สมัคคาสังวาส เป็นคำขาดสัจจา สองภรรยาเศรษฐี นานมาปีมีครรภ์ สหายหนึ่งผันผลกิจ กังวลติดตัวมาก ยกไปจากคฤหา พาภรรยาทวยทาส สัญจรลาศไพรพนม สู่นิคมคามเขต เนาประเทศที่ไกล มรรคาไลยสามสิบโยชน์ ตัสสะ ปุตโต อุทะปาทิ เศรษฐีนั้นโสดสุขา นางภรรยาคลอดบุตร เป็นชายสุดเสน่ห์นัก จำเนียรสักกึ่งปี ฝ่ายเศรษฐีอันสถิต บ้านเดิมนิตยคลอดบุตร เป็นหญิงสุดโสภาคย์ ไวยวรวาคยจำเริญ พันเอิญชายหนึ่งกล่าว เศรษฐีผ่าวใจผาย คิดถึงสหายเห็นสุด ก็ยกบุตรธิดา ทำวิวาห์เวนให้ ชายนั้นไซร้พิศวาส จักสังวาสสามัคคี จึ่งนารีวัจนา บิดาข้ามีสหาย นางบรรยายปฏิญาณ โดยอาการทั้งมูล จงนุกูลแก่ข้า ลาท่านไปแก้หน้า ปลดเปลื้องปัฏิญาณ ฯ

๏ ชายชาญสัปรุษแท้  
เสร็จแล้วจรมา ฯ  
๏ เศรษฐีธิดาลาแล้ว จัดทรัพย์เงินทองแก้ว
ใส่เช้าครรไล ฯ  

๏ จรไปจากคฤหา โดยมรรคาเดินเดียว เข้าไพรเขียวชื้อชัฏ ด้วยสามรรถสัจจา หลายทิวาราตรี ล่วงวิถีสิบโยชน์ อะเถโก ยักโข ขัษนั้นโสดมียักษ์ เรืองสิทธิศักดิสำหาว สูงเพียงพร้าวพีดำ กายกำยำแยกเขี้ยว วิ่งแล่นเลี้ยวทะลวงมา ยลธิดาเศรษฐี ยักษีเข้าโจมจับ ร้องสำทับกึกก้อง กูอดท้องเจ็ดวัน ทีนี้ครันพออยาก นางประดากตกใจ กล่าวด้วยไวปัญญา ข้าแต่ยักษาสุรศักดิ์ ควรเป็นภักษชอบกาล แต่ปัฏิญาณตูมี ลายักษีเมือก่อน เสร็จแล้วผ่อนเป็นภักษ์ ยักษ์สดับเห็นผล อดโอษฐ์ตนปล่อยนาง จรจรัลทางรีบมา จวบโจราห้าร้อย ทฤษฎีสาวน้อยเดินเดียว โจรไล่เกรียวกรูจับ หวังชิงทรัพย์แบ่งปัน สา เต ทิสวา ตะเถวะ สัพพัง นางรำพันพฤติเหตุ แก่โจเรศทั้งหลาย ดุจบรรยาอสูร พาลแจ้งมูลสัตยา ปล่อยธิดาโดยดี นางจรลีล่วงทุเรศ ลุคามเขตเศรษฐีบุตร จึ่งเข้าหยุดสำนัก เขาก็ทักไต่ถาม แจ้งกลความเสร็จสุด เศรษฐีบุตรอนุญาต นางลาลาศคืนหลัง พบบุรุษลังสวนทาง ชายบงนางโสภิต เดินเข้าชิดทางชม กล่าวคำคมเทียมหยอก นางเบือนบอกวาที สามีมีอย่าทำ ชายเกรงกรรมนรกานต์ ละนงพาลไปพ้น นางรีบสัญจรด้น ป่าไม้กลับมา ฯ

๏ นารีจักสิทธิได้ ชายใด
ชายซึ่งวิวาห์ใน แรกหั้น
ยักษาและโจรไพร ชายกล่าว ก็ดี
อีกบุรุษหลังนั้น จักได้สิทธิใคร ฯ
๏ ภูวไนยอาจแจ้งบท ปัญหา
สนองนุชโดยปรีชา เชี่ยวแท้
สี่ชายแลยักษา สุรราช
บยิ่งหย่อนกันแล้ กิจนั้นเสมอกัน ฯ
๏ โฉมสวรรค์เสาวภาคย์ได้ เสาวนา
พระกล่าวปัญจปัญหา แจ่มแจ้ง
เสมอแสงพระสุริยา สว่างโลก
รอยกุศลหากแสร้ง สบท้าวปรีชา ฯ

ตัสสาปะนะอธิปาโย ในพระธิดาอธิบาย ใครว่าสิทธิชายแต่งการ ผู้นั้นภาลโลภราค มักมากดำฤษณา แม้ว่ายักษาเป็นสิทธิ ผู้นั้นจิตโลภาหาร แม้ว่าโจรพาลเป็นเจ้าของ จิตจักปองโลภทรัพย์ แม้นับว่าสิทธิเศรษฐีบุตร บุรุษนั้นโลภภรรยา แม้ว่าสิทธิชายมาภายหลัง จิตจักหวังฝ่ายชู้ ท้าวองค์นี้ยิ่งผู้ กล่าวแก้เลิศชาย ฯ

๏ นางถวายกรกชไหว้ บาทบงสุ์
ทูลว่าพระโฉมยง อยู่เกล้า
หน่อนามสุริยวงศ์ นัคเรศ ใดพ่อ
มาเพื่อใดพระเจ้า บอกแจ้งโดยจง ฯ
๏ เรียมวงศ์อาทิตย์ท้าว เจษฎา
ผ่านภพมิถิลา เลิศแล้ว
ศรีวิชัยสมญา นามพี่
มาประสงค์ดวงแก้ว กอบด้วยลักษณา ฯ
๏ เรียมไร้ชาเยศสร้อย เษกศรี
ใช้สุวะโปฎกลี- ลาศเต้า
แสวงหากัลยาณี จบทวีป
กลับไปแจ้งโฉมเจ้า พี่เพี้ยงเสวยสวรรค์ ฯ
๏ นอนวันฝันใฝ่ฟุ้ง ขวัญเฟือน
หลับมะเมอตนเตือน สวาทน้อง
ชุ่งชุ่งจะเหมือนเหมือน โฉมแม่ ไปนา
แลบเห็นเรียมร้อง เรียกแก้วกวักกร ฯ
๏ นอนถวิลเทวษไห้ โหยหน อรเอย
มีปีกจะบินบน ฟากฟ้า
สมศรีสุดาจน จวบชีพ เรียมนา
มาบได้แต่หน้า คร่ำน้ำตาตรอม ฯ
๏ น้อมสารส่งทูตเต้า ต่างตน พี่เอย
ขอพระแก้วโกมล ดอกฟ้า
บิตุเรศเคียดคำรน สารสั่ง
เดินดินบให้ถ้า เหาะได้จงหวัง ฯ
๏ เรียมฟังดุจดั่งฟ้า ฟาดสาย
นอนนิ่งเนตรแลพราย พร่างพร้อย
รันทดระทวยกาย อกหว่า
ชลเนตรไหลกลอ้อย หีบน้ำไหลนอง ฯ
๏ ตรองทุกข์ทุกเช้าค่ำ ยลเหตุ หนึ่งรา
เรียมจึ่งสรวงเทเวศ อะคร้าว
สิ่งสรรพพรรณพิเศษ สมโภช ท่านนา
อารักษพาลุด้าว ปราสาทแก้วสมสมร ฯ
๏ อ้าอรวรนุชเนื้อ นฤมล
เรียมใฝ่มาฝากชนม์ ชีพด้วย
ตราบสิ้นสุธาดล อากาศ ก็ดี
สูญสมุทรสุเมรุม้วย ไป่ม้วยเสน่ห์นาง ฯ
๏ ตรัสพลางชายเนตรต้อง ตาสมร
เสียวกระสันเสมอศร เสียบไส้
แดดิ้นดั่งไฟฟอน รสราค
กรตระกองลูบไล้ แนบเนื้ออิงองค์ ฯ
๏ บุษบงส่งดอกพ้น ชลธาร
พอแสงสุริยฉาน จรัสต้อง
คลายคลี่ผกาบาน แบะกลีบ
ภุมเรศรู้รสจ้อง จรดเคล้าเสาวคนธ์ ฯ
๏ ฝนสวรรค์อั้นอดถ้า ฤดูกาล
ครั้นวะลาหกทะยาน ยั่วฟ้า
เมขลาล่อมณีกาล อสุรโกรธ
ฝนก็ซกเซ็งส้า ทั่วท้องธรณี ฯ
๏ คีรีหิมเวศห้วย เหวธาร
สระหนองคลองละหาน เปี่ยมน้ำ
พฤกษาชุ่มใบบาน เบิกช่อ
จัตุบททวิบาทซ้ำ ชื่นเต้นตามคะนอง ฯ
๏ สองสมบรมสุขล้ำ เปรียบสอง
สองเกษมสมปอง เกลือกเคล้า
สองกรสองตระกอง องค์แอบ กันนา
สองฤๅหยุดยั่วเย้า ยิ่งเย้ายวนสม ฯ

 

สนับสนุนโดย กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ ที่นี่ค่ะ