นิราศตังเกี๋ย

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ ทรงนิพนธ์

๏ ยังมีแว่นแคว้นราชอาณาเขต เป็นประเทศกว้างใหญ่แผ่ไพศาล
นามสุทัศน์ธานีที่สำราญ ดังสถานอมรินทร์ปิ่นไตรทศ
นฤบาลผ่านกรุงผดุงราษฎร์ ทรงอำนาจศักดาเกียรติปรากฏ
บริบูรณ์ด้วยสมบัติขัตติยศ วายุบถนามบุรีที่สำคัญ
เป็นเมืองหลวงตั้งแต่แม่น้ำใหญ่ ขุดคลองให้น้ำรอบเป็นขอบขันธ์
สลิลล้อมนครสง่าครัน ดังสร้างสรรค์เมืองสร้างกลางคงคา
กำแพงก่อต่อติดสนิทแน่น เป็นปึกแผ่นเปรียบคู่กับภูผา
สีมาเรียงเคียงขนัดไม่ขัดตา สมเป็นปราการกรุงอันรุ่งเรือง
มีเชิงเทินเดินได้ทุกระยะ วางจังหวะป้อมสูงมุงกระเบื้อง
ประตูใหญ่ยอดอร่ามงามประเทือง ช่องกุดเนื่องข้างเคียงเรียงกันไป
ถนนกว้างทางเดินดูหลายแยก ศิลาแหลกโรยเรียบเปรียบไศล
มีตรอกน้อยในระหว่างทางครรไล จะมาไปได้ง่ายสบายดี
เจาะกำแพงให้เป็นช่องขุดคลองท่อ ไปติดต่อกับคูบูรีศรี
ชักน้ำให้ไหลมาเข้าธานี สะพานมีทุกแห่งแหล่งคนเดิน
มีตึกแถวแนวระเบียบดูเรียบร้อย สูงดั่งลอยลิ่วฟ้าเวหาเหิน
ตลาดรายขายสินค้าน่าเพลิดเพลิน ยลเจริญใจล้ำสุขสำราญ
โรงที่พักกองตระเวนเกณฑ์รักษา อีกโรงม้าโรงรถคชสาร
มีโรงเรียนโรงศึกษาพยาบาล โรงทหารชำระคดีความ
มีตึกกว้านบ้านเรือนประชาราษฎร์ ระดะดาษเป็นหมู่ดูล้นหลาม
แสนสะอาดหมดจดช่างงดงาม ล้วนตึกรามเต็มราชธานี
มีสนามเป็นที่จัดหัดทหาร ภูมิฐานกว้างใหญ่พอได้ที่
ปลูกหญ้าตัดเป็นระเบียบให้เรียบดี เขียวขจีจังหวะระยะลาน
มีวัดวาอารามงามวิจิตร เพ่งพินิจรุ่งโรจน์โบสถ์วิหาร
เจดีย์ปรางค์สูงสล้างคัคนานต์ หอไตรการเปรียญล้วนควรจะชม
กุฎีใหญ่น้อยหมู่ดูสะพรั่ง หอระฆังศาลาสง่าสม
เป็นเขตสงฆ์ทรงศีลอันอุดม ประพฤติพรหมจรรยาน่าสบาย
ข้างภายนอกธานีมีถนน ทั้งบ้านผู้เรือนคนก็มากหลาย
เหมือนกับในบุรีราชไม่คลาดคลาย จะบรรยายก็ไม่หมดพจนา
ด้านแม่น้ำมีแพแลเป็นแถว จอดตามแนวฝั่งรายทั้งซ้ายขวา
บนตลิ่งบ้านเรือนกลาดเกลื่อนตา ทั้งวัดวาน้อยใหญ่เหมือนในเมือง
มีเรือรบรายสล้างอยู่กลางน้ำ เป็นหลายลำทอดสมอติดต่อเนื่อง
แลสง่าหน้ากรุงดูรุ่งเรือง งามประเทืองธงทิวปลิวระยับ ฯ
๏ พระราชวังตั้งอยู่ด้านแม่น้ำ มีป้อมกำแพงล้อมอยู่พร้อมสรรพ
สีมารายอติเรกอเนกนับ ทวารวังโดยลำดับทั้งสี่ทิศ
มีปราสาทห้ายอดยะเยี่ยมเมฆ รุจิเรขสุวรรณวามงามวิจิตร
ที่ภิเษกเอกราชอันเรืองฤทธิ์ อีกทำกิจกุศลงานการพิธี
อีกองค์หนึ่งยอดสามอร่ามเนตร ที่ประทับนฤเบศร์เกศกรุงศรี
เสด็จออกแขกเมืองเนืองเนืองมี ข้าธุลีเฝ้าพระบาทไม่ขาดวัน
อีกองค์หนึ่งยอดเดียวดูเด่นฟ้า ไว้พระรูปราชาอันสู่สวรรค์
ซึ่งครอบครองนครามาแต่บรรพ์ เป็นที่ชนถวายวันทนาการ
พระที่นั่งหลายหลังแลวิจิตร ที่สถิตภูมินทร์ปิ่นสถาน
แบบใหม่บ้างบางองค์คงโบราณ ดังพิมานเมืองบนมาดลดิน
พลับพลาสูงสำหรับท้าวเจ้าประเทศ ทอดพระเนตรทวยทหารชำนาญศิลป์
ประลองการยุทธนาเป็นอาจิณ ให้ไพรินทร์สยองฤทธิ์ทุกทิศทาง
มีตำหนักน้อยใหญ่ในวังราช อนงค์นาฏอาศัยไม่อางขนาง
เชื้อพระวงศ์อีกทั้งเหล่าสาวสุรางค์ อีกเรือนนางพนักงานตระการมี
แลอธึกตึกโตดูโอ่อ่า สำหรับว่าราชการงานกรุงศรี
อีกคลังเก็บเงินทองของดีดี พร้อมทั้งที่อยู่พักพนักงาน
ทุกตำแหน่งซึ่งประจำกระทำกิจ เป็นเนืองนิตย์มิได้ขาดในราชฐาน
แสนสนุกสุโขมโหฬาร สะอาดสะอ้านงามตาสารพัด
มีอาวาสวิจิตรประดิษฐ์ไว้ ที่ภายในนิเวศน์เกศกษัตริย์
ไม่มีสงฆ์คงมีแต่พุทธรัตน์ ที่นมัสการท้าวเจ้ากรุงไกร ฯ
๏ องค์นรินทร์ปิ่นปวงประชาราษฎร์ บรมนาถจอมเกษตรประเทศใหญ่
พระนามท้าวนภากาศภูวไนย ครองมไหศวรรย์สืบพระวงศ์มา
มีองค์อัครมเหสีเป็นที่รัก ประไพพักตร์เพียงเทวเลขา
พระนามนางทิพพาไลยพนิดา เป็นจอมนารีรัตน์ขัตติยวงศ์
มีเอกองค์บรมราชโอรส นามปรากฏสุริยพันธุ์อันสูงส่ง
ชนมายุสิบสี่นับปีตรง ผู้สืบสันตติวงศ์ดำรงยศ
พระดนัยที่สองรองถัดนั้น นามพระจันทรพงศ์อลงกต
มีพระชนมพรรษาทวาทศ สองโอรสร่วมชนนีกัน
สะพรั่งหมู่พระประยูรวงศา ทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายในเกษมสันต์
พร้อมทั้งเหล่าสาวสุรางค์นางกำนัล พนักงานครบครันทุกกระทรวง
มีหมู่ราชมนตรีที่ปรึกษา อีกเสนาบดีที่ใหญ่หลวง
ได้บังคับราชการงานทั้งปวง ให้ลุล่วงแล้วไปไม่เสียการ
มีขุนนางนานาครบหน้าที่ ได้รับราชกรณีย์ทุกสถาน
ล้วนรุ่งเรืองวิทยาปรีชาชาญ อภิบาลบำรุงเจ้ากรุงไกร ฯ
๏ พระทำนุธานีไม่มีข้อง การทั้งผองยิ่งเจริญเกินวิสัย
สิ่งที่ชั่วสูญหายละลายไป ชาวเมืองได้ผาสุกทุกเวลา
พระบำราบปราบโจรใจฉกาจ มิให้อาจประพฤติพาลการมิจฉา
กองตระเวณคอยพิทักษ์นัครา รัถยาแนวตรอกทุกซอกทาง
รัตติกาลก่องเถกิงด้วยเพลิงฟ้า ดั่งจันทราส่องแสงแจ้งกระจ่าง
สูบวารีมีท่อติดต่อวาง ไม่ขัดขวางน้ำท่าในวารี
มีรถม้าคลาไคลในถนน จรดลเป็นสุขทุกวิถี
อีกรถรางแล่นลิ่วได้ฉิวดี บรรลุที่ซึ่งจะไปดังใจนึก
เกษมสุขสนุกสนานด้วยการเล่น ทั้งรำเต้นขับร้องเสียงก้องกึก
มหรสพนานาโอฬารึก ดูครื้นครึกทั่วไปในนคร
พระทรงพระอนุกูลประยูรญาติ ทั้งข้าบาทภิญโญสโมสร
สิ้นขาดเข็ญเป็นสุขไม่ทุกข์ร้อน ทั่วนิกรเบิกบานสำราญใจ
การพิธีทวาทศมาส มิได้คลาดมีครบเมื่อสบสมัย
ตามเยี่ยงอย่างปางบรรพ์ท่านสรรไว้ เป็นวิสัยศีลวัตได้จัดมา
บริบูรณ์พูนเพิ่มราชทรัพย์ อเนกนับเจริญรวยด้วยส่วยสา
ทั้งอากรภาษีมีอัตรา เก็บเงินมาจ่ายการงานนคร
ทั้งเรือกสวนล้วนพรรณรุกขชาติ ฤดูดลผลดาษดกสลอน
ทั้งไร่นาเต็มไปในดินดอน ประชากรอุตส่าห์ทำทุกตำบล
มีป่าไม้หลายหลากมากชนิด ได้กอบกิจสารพัดไม่ขัดสน
ทั้งบ่อแร่ต่างต่างทุกอย่างยล ชาวเมืองขนมาจำหน่ายซื้อขายกัน
พวกพาณิชมากหลายขายสิ่งของ กำไรพูนมูนมองกองมหันต์
ในนทีเรือทอดจอดเรียงรัน สำหรับบรรทุกสินค้าบรรดามี
อันเมืองขึ้นใหญ่น้อยห้าร้อยเศษ ตั้งอยู่รอบขอบเขตแขวงกรุงศรี
ทั้งเหนือใต้อดิเรกเอกโทตรี อีกบุรีจัตวาหลายธานิน
ถึงระยะเมืองไกลก็เหมือนใกล้ ไปเมืองไหนก็ได้ดังใจถวิล
เพราะรถไฟไปมาเป็นอาจิณ ดังหนึ่งบินโบยบนหนนภา
หนึ่งเมืองราชไมตรีก็มีมาก ล้วนหลากหลากด้วยประเทศเพศภาษา
กรุงเฮเวนมิเนอรัลเรืองเดชา อีกพาราโบเตนีแอนิมัล
แต่ล้วนมีสัญญาการค้าขาย สิ่งของหลายล้วนวิเศษต่างเขตขัณฑ์
ไม่ขัดข้องของดีมีครบครัน จะรำพันก็จะยาวกล่าวธิบาย
ศาลชำระคดีที่วิวาท ตราพระราชกำหนดในกฎหมาย
ตัดสินเสร็จเด็ดขาดไม่คลาดคลาย วันละหลายคู่ค้างบรางนาน
ทหารบกแบกปืนยืนสะพรั่ง ทรงกำลังเข้มแข็งคำแหงหาญ
ฝึกหัดเพลงอาวุธสุดชำนาญ ดังจะผลาญศัตรูในครู่พัก
พวกทหารปืนใหญ่ล้วนใจกล้า ทหารม้าเรืองฤทธิ์สิทธิศักดิ์
ทหารเรือเหลือหลายมากมายนัก บริรักษ์บุรีรัตน์ไม่ขัดแคลน
อุดมด้วยพาหนะทุกสิ่งสรรพ กุญชรพาชีนับมากหมื่นแสน
โคกระบือดื่นไปในดินแดน เป็นสัตว์แสนสุดประเสริฐเกิดกำไร
พระบำรุงพระพุทธศาสนา ทรงพระราชศรัทธาไม่หวั่นไหว
มั่นในคุณไตรรัตน์ขจัดภัย ตั้งอยู่ในสุจริตไม่ผิดทาง
ผดุงสงฆ์องค์พระชิโนรส ทั้งลาภยศสารพัดห่อนขัดขวาง
ให้เรียนธรรมล้ำเลิศไม่เริดร้าง ทั้งสองอย่างปริยัติวิปัสสนา
พระบำเพ็ญพระราชกุศล ด้วยหวังผลดีงามตามสิกขา
ทั้งทางทานการศีลไม่คลาดคลา ทุกทิวาเช้าเย็นอยู่เป็นนิตย์
บำรุงการสอนวิชานานาเนก หนังสือเลขเขียนอ่านชำนาญจิต
ให้เกิดปัญญางามทั้งความคิด ได้เปลื้องปลิดปลดเขลาบรรเทาไป
โรงพยาบาลตั้งไว้หวังช่วย คนเจ็บป่วยได้มาอยู่อาศัย
หมอให้ยารักษาหายสบายใจ ใครเจ็บไข้ไม่ต้องยากลำบากตน
เติมตึกรามโรงร้านทั้งบ้านช่อง อีกขุดคลองขุดบ่อก่อถนน
ให้รุ่งเรืองเมืองงามเมื่อยามยล พระขวายขวนปลูกสร้างไม่ร้างรา
เจริญการหัตถกรรมอันวิจิตร ช่างประดิษฐ์การประเสริฐเลิศนักหนา
ทำของขายของใช้ไว้นานา ทุกสิ่งสารพัดล้วนควรชมเชย
โทรเลขมาไปในสายลวด ช่างเร็วรวดส่งข่าวกล่าวเฉลย
ได้ทราบบทพจนาไม่ช้าเลย ยังไม่เคยเห็นอย่างแต่ปางบรรพ์
โทรศัพท์ยิ่งประหลาดอนาถนัก ฟังประจักษ์แจ้งจริงทุกสิ่งสรรพ์
ถึงอยู่ต่างห่างไกลเหมือนใกล้กัน อัศจรรย์พันที่จะบรรยาย
ไปรษณีย์มีการส่งหนังสือ ตามลายชื่อสลักหลังดังมุ่งหมาย
ตั๋วตราปิดทิ้งตู้ดูแยบคาย เหลือสบายไม่ต้องใช้คนไปมา
ทั่วบุรีมีแต่สำราญรื่น ดูครึกครื้นเกษมสันต์สุดหรรษา
เพื่อพระเดชปกเกล้าเหล่าประชา ทุกทิวาราตรีไม่มีภัย ฯ

 

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ ที่นี่ค่ะ