กฤษณาสอนน้องคำฉันท์

๑๙

๏ ขอถวายภิวาทนศาสดาดิลกธรรม์

ทั่วสงฆ์อันทรงสรรพ์ คุณา

๏ นบพรหมินทร์วชิรินทรวิษณุศิวา

รวิศศิดารา จำรัส

๏ ฉ้อกามาคัคนาคิรินทรสินธุพนัส

ภูมพฤกษ์กำภูฉัตร ธำรง

๏ ทวยเทพทิพยพิมาน ณะ สถานสถิตยทุกองค์

อิกแมนสมุติทรง ธเรศ

๏ เชิญปกป้องภยผองพิบัติอุปัทวเหตุ

นานาประเภทพยาธิ์ อย่าพาน

๏ แต่ตูผู้จะนิพนธ์ยุบลบทบรรหาร

แห่งราชโยงการ ดำรัส

๏ ให้รังสฤษดิกฤษณาสุภาสิตสวัสดิ

เลบงฉันท์รำพรรณอรรถ ภิปราย

๏ แปลกแปลงแสดงพจนเพรงเชลงลักษณบรรยาย

ชาวชนบทธิบาย ประดาษ

๏ ไป่สมเสนอบเสมอสมานมุขประกาศ

อโยธยาคณาปราชญ์ ทั้งมวญ

๏ รังสรรค์สารพอจักขานจักคู่พจนควร

เสนอสนองสำนวนเนือง กระวี

๏ หวังโอวาทอนุสาสนุสนธิสกลสัตรี

แสวงสวามิภักดี ฤๅวาย๚

๑๖

๏ แถลงเรื่องเบื้องต้นจนปลาย โบราณนิยาย

เปนอย่างแต่ปางก่อนไกล  
๏ มีองค์อิศราธิปไตย ทรงนามภูวไนย
คือพรหมทัตกระษัตรา  
๏ เถลิงภพผ่านแผ่นพสุธา ดลด้าวพารา
ณสีบุเรศเขตรขัณฑ์  
๏ เอกอรรคพนิดาลาวรรณ เฉิดโฉมโนมพรรณ
พระนามพระนุชบุษบา  
๏ เปนปิ่นอนงค์เนกบริจา ริกนาฎคณนา
คือหมื่นหกพันนงพาล  
๏ มีราชธิดาดวงมาลย์ ทั้งสองสคราน
พิลาสเลิศลักขณา  
๏ หนึ่งนามกรแก้วกฤษณา หนึ่งจิรประภา
ประไพพระพักตร์เพียงจันทร์  
๏ ท้าวสงวนนวลนุชในครรภ์ ปรางค์รัตน์นิรัน
ตรายนิราสราคิน  
๏ ควรคู่ขัติยาธิบดินทร์ ปรีดาประดิทิน
ในกามกรีธากล  
๏ ผดุงเผดิมเริ่มราชมงคล สวยมพรมณฑล
พิธีวิวาห์ถาวร  
๏ เศกสองศุภลักษณบังอร มหิษีมหิศร
เสวยสวัสดิไอศวรรย์  
๏ ในขัติยพงศาพัน ธุศักดิเสมอกัน
เปนเกศมกุฏธาษตรี  
๏ ทั่วกาสิกรัฐธรณี ดลด้าวอันมี
พิศาลพิสัยสีมา  
๏ อัคเรศเกศแก้วกฤษณา ยิ่งยศปรีชา
เฉลียวเฉลิมโลกีย์  
๏ ประฏิบัติกษัตราสวามี ห้าองค์นฤบดี
เสน่ห์สนิทนิจกาล  
๏ ห่อนเคียดขึ้งคำรำคาญ เขษมสุขสำราญ
ภิรมย์ฤดีปรีดา  
๏ ผลัดเปลี่ยนเวียนเวรราชา ถนอมแนบนิทรา
ละวันบรรโลมโฉมสมร  
๏ ในห้องสิริไสยากร เกื้อกามตระอร
บโรยบร้างห่างขวัญ  
๏ เสวยสวัสดิสังวาสนิรัน ดรแผ้วไภยัน
ตรายฤๅพานพาธา  
๏ เพื่อพระเทพีมีมา รยาทกิริยา
บหยาบสุภาพพร้อมมูล  
๏ ควรฉลองลอองบาทบดีสูรย์ ภิเษกสมบูรณ์
สมบัติพิพัฒน์โอฬาร๚  

๑๔

๏ ปางองค์อนงค์นุชสุดา จิรประภาพิมลมาลย์
ภรรดานราธิปบดาล ประดิพัทธเปรมปรีดิ์
๏ เคียดขุ่นก็ครุ่นฤทยโทษ บมิโปรดมิปรานี
เศร้าทรวงรลวงทุกขทวี ดุรเทวษถวิลครวญ
๏ อกโอ้อาภัพดูอัปรลักษณ์ นิราสรักแต่ไห้หวน
เอกาสวามิบมิควร กระมลหมางมาห่างเหิน
๏ พระพี่ธมีวรภรรดา ประมาณห้าบำเรอเจริญ
จิตรท้าวฤๅร้าวรมยเพลิน เสน่ห์น้อมประนอมโฉม
๏ ฉันใดจึงดาลกระมลปรี ดิฤดีบลืมประโลม
ห่อนห่างและสร่างสุขตระโบม บริบาลบรรสานสม
๏ ควรกูจักสู่อรจักถาม จักขานความที่เกรียมตรม
ยลอย่างบร้างเสน่หชม จักเชยชื่นทุกคืนวัน
๏ ตริเสร็จพธูก็ยุรยาตร ยังปรางค์มาศพิมานจันทน์
เกศก้มประนมกรภิวันทน์ วรเชษฐ์ยุพาพงา
๏ เทพีธมีพจนประภาษ เยียใดนาฎกนิษฐา
เศร้าศรีฉวีวรรณวิกา รวิกลมาหม่นหมาง
๏ เพื่อพาลพิบัติอุปัทวทุกข์ บมีสุขในสรรพางค์
ไข้จริงไข้ใจฉันใดนะนาง นุชชี้คดีแถลง
๏ อ้าอายบอาจอรรถจักเอื้อน แลจักเยื้อนยุบลแสดง
โอษฐ์อ้างไฉนฤไทยแหนง มรณเลิศประเสริฐแล
๏ อดสูดูยิ่งสิ่งใดจะเทียบ จะปูนเปรียบที่ห่างแห
โหยหาภรรดาก็บมิแปร พักตรพ้องเปนสองสรวล
๏ ร้อยทุกข์รันทมระบมระบุ อุระระอุกำสรวญครวญ
ชอกช้ำระกำจิตรประมวญ ประมาณมากกว่าแดนดิน
๏ พระองคทรงคุณพิเศษ วรเวทประสิทธิศิลป์
อาจโผอนมนัสขัติยนรินทร์ ทั้งห้าท้าวฤๅร้าวราน
๏ ร่วมรมย์บรรธมสุขบสร่าง สวาดิร้างฤดีสมาน
เชิญเฉลยในเล่ห์เสน่หวาน วจนาดถ์ประสาทสอน
๏ อ้าแม่อย่ามานกระมลปรี ดิกระลีกระลำพร
ใช่ชอบประกอบกรรมจักรอน ยศยิ่งทุกสิ่งเจริญ
๏ ไป่ก่อในกิจประสิทธิเวท อคุณเหตุห่อนสรรเสริญ
สวามีภักดีธรรมะพรรเอิญ ภิรมยราชฤไทยไท
๏ อย่าแม่อย่าแปรประทุฐจิตร ทุจริตจัญไรไภย
ซื่อซ้อมถนอมสัตยใน บทเรณุภรรดา
๏ แม้วรักด้วยฤทธิ์ประสิทธิมน ตรวิกลกฤติยา
พลันหน่ายบังวายสวาดิอา ดุรร้างบรางนาน
๏ เสน่ห์สนิทด้วยมิตรธรรมะแท้ บปรวนแปรจักร้าวฉาน
สุจริตเจริญคุณะฤๅราน เมตรมุ่งคุ้งวายวาง
๏ สารแล่นครรไลคือใครจักฉุด และจักยุดจักยื้อหาง
พฤษภฤๅเสพภักษบราง จักข่มเขาให้ตฤบตฤณ
๏ จักแจ้งแสดงอรรถภิปราย บรรยายเบื้องระบอบระบิล
โอวาทนุสาสนยุพิน ทรเพื่อจักเพียรผดุง
๏ โดยกิจสวามิบริรักษ์ พิทักษ์ราชอำรุง
กอปกัตเวทิธรรมะคุง ชีพิตม้วยด้วยสัตยา
๏ อิกการภิบาลพิบุลวัตร ประฏิบัติแลวาจา
หย่อนหยาบสุภาพพจนมา รยาทพร้อมลม่อมกาย
๏ สิ่งนี้เปนที่ภิรมเยศ บุรุษเจตนาหมาย
เสน่ห์สนองบหมองจิตรรคาย ฤๅข้องเคียดจักเกลียดไกล
๏ ธรรมดาบุรุษอุดมเพศ ก็พิเศษคือธงไชย
เฉลิมศรีสุรางคคณะใน ภพแม้นมกุฏทรง
๏ ผิบนั้นประหนึ่งวรประวิตร ประกิจแก้วพิเชียรผจง
สวมใส่ในนิ้วอรอนงค์ พิโรจรัตน์จรัสเจริญ
๏ ไร้ร้างนิราสวรสวา มิภรรดาธห่างเหิน
เปนม่ายฤๅวายวัจนดำเนิน ดำเนียรความอันหยามยิน
๏ เฉกเช่นชโลทกนที บมิมีกระแสสินธุ์
นคราอันไร้นฤบดิน ทรเสื่อมสถาพร
๏ สิ้นสูญสิริแลกฤติยศ ฤๅปรากฎประกาศขจร
ทั่วทวยคณานรนิกร ประมาทหมิ่นทุกถิ่นสถาน
๏ ธงไชยอันไพบุลในงอน เปนอาภรณ์แห่งรถยาน
ธุมาก็ปรากฎแก่กรานต์ แลเถกิงระเริงแสง
๏ ราชาก็ปรากฎเปนปิ่น นครินทรเขตรแขวง
สวามีเปนศรีสวัสดิแสดง ศักดิสง่าแก่นารี
๏ ชายใดแม้ได้เปนภรรดา บโสภาทั้งอินทรีย์
สูญเสื่อมสติวิริยฤๅมี ปัญญาโหดแลโฉดเฉา
๏ ไป่ควรจักคิดจิตรประมาท บริภาษดูเบา
ควรคิดสนิทเสน่หเคา รพเริ่มภักดีสนอง
๏ เฉกฉัตรประชาบดีพรหเมศ สุรเชษฐปกครอง
กั้งเกล้าบรรเทาทุกขทั้งผอง พิบัติใดบใกล้กราย๚

๒๘

๏ อย่าเยี่ยงหญิงชั่ว

ไป่รู้คุณผัว ไม่กลัวความอาย
ลิ้นลมข่มคำ ห่อนยำเยงชาย
จงจิตรคิดหมาย มุ่งร้ายภรรดา

๏ ต่อหน้าปราไส

ลับหลังตั้งใจ ดูหมิ่นนินทา
คอยหาข้อผิด ห่อนคิดกรุณา
ไป่ได้นำพา กิจการงานเรือน

๏ การหูกการไน

สดึงรึงไหม ต้องให้ตักเตือน
เย็บเสี้ยวร้อยปัก คร้านนักชักเชือน
คบค้าหาเพื่อน ชอบหน้าพาที

๏ โภชาอาหาร

ห่อนเอื้อเอาภาร ประฏิบัติสวามี
กล่าวเถียงเลี่ยงล้อ ปากต่อมือตี
คารมข่มขี่ จู้จี้เจรจา

๏ อย่าเยี่ยงหญิงโหด

มักหึงขึ้งโกรธ วิวาทวาทา
ฤๅห่อนย่อท้อ งอนง้อภรรดา
โอหังตั้งหน้า ปากกล้าไม่กลัว

๏ อย่าเยี่ยงหญิงร้าย

แง่งอนห่อนอาย เล่นริกขิกหัว
หากินก็เกียจ เตรียดชายเข้าครัว
ละไว้ให้ผัว กอบกิจปิดงำ

๏ แขกมาหาสู่

เกรงเปลืองหมากพลู ทานทัดขัดคำ
ดูตาผัวพลาง ให้ข้างฤๅยำ
แยบยลกลทำ ขับแขกจากสถาน

๏ อย่าเยี่ยงหญิงบาป

ลโมภโลภลาภ เกลศเหลือประมาณ
เร่ชู้รู้เช่น ฤๅเปนแก่นสาร
ชาติช้าสาธารณ์ ทรลักษณ์ศักดิสูญ

๏ ไป่กลัวความอาย

ชนฉินยินร้าย หยาบคายแด่ประยูร
ชนกชนนี สวามีตระกูล
เกิดเข็ญเปนมูล โทโสโมหันธ์

๏ เผ่าพงศ์วงศ์วาร

เพื่อนเรือนเพื่อนบ้าน ผิดพ้องหมองกัน
เคืองขุ่นครุ่นเคียด รังเกียจเดียดฉัน
ฤๅว่างเว้นวัน จองจิตรฤษยา

๏ ห่อนผูกไมตรี

ร่วมสุขเขษมศรี พาทีปรีดา
ทำเล่ห์เท่ห์กล แยบยนต์นานา
ซื่อส่อต่อหน้า ลับหลังปรวนแปร

๏ แหวนทองเงินตรา

แพรพรรณผืนผ้า ย้ายยักชักแช
ผันผ่อนซ่อนไว้ ห่อนให้ผัวแล
เปนหญิงแสนแง่ ลามกพกลม

๏ ล้วนชาติหฤโหด

ก่อเข็ญเปนโทษ ชายร้างห่างสม
ฤๅห่อนเคียงคู่ สมสู่อภิรมย์
บำราศขาดชม เชยชิดนิจกาล๚

๒๑

๏ เอกองค์อนงค์นุชนงคราญ กลศศิชัชวาลย์
เมฆบพ้องพาน ก็ผ่องทิศ
๏ เปนพงศ์ขัติยาวราฤทธิ์ วิบุลยธนะสมิทธิ์
อรรคราชิศ รบดี
๏ รักศักดิสุริวงศ์กระษัตรีย์ กลมิคจมรี
เสน่หอินทรีย์ สงวนพาล
๏ ไป่ได้อาไลยในชนมาน บมละสัตยปาน
เปรียบก็ปูนประมาณ ดั่งยองยง
๏ บริรักษ์ภักดีบาทบงสุ์ นฤบดิศรทรง
คุณะคือองค์ พระภรรดา
๏ รักตนสงวนตนกัลยา ครหะวจนะทา
รุณะโทษา จงอย่าพาน
๏ ยังราชหฤไทยนราบาล นฤจิตรวิมัติดาล
เชื่อฤๅร้าวราน เสน่ห์สนิท
๏ โดยสุนทรภาพยมิตรจิตร กลชนมชีวิต
สุจริตร่วม นโมสมาน
๏ ห่อนเคียดเคืองคำรำคาญ ประดิพัทธขัติยปาน
เปรียบดังชนมาน บหม่นหมาง
๏ จงจำพร่ำพจนอย่าละวาง คุณวิบุลยทาง
วัตจริยาง คขัติยา
๏ จักเจริญเกียรติยศฦๅชา อิศริยยศวรา
ดิเรกบริวา ระไพบูลย์
๏ สมศักดิอรรคราชประยูร วรอุทิศตระกูล
อย่าพึงเสื่อมสูญ ในสิ่งสัตย์
๏ ไว้ความสรรเสริญเจริญสวัสดิ์ คุณวิบุลยพิพัฒน์
โดยวิริยวัตร กระสัตรี
๏ พึงทราบอัธยาสวามี มนัสภิรัตปรี
ดาอันใดมี บันโดยตาม
๏ อย่าทำทรนงจิตรหยาบหยาม สุจริตประดิษฐงาม
พึงพยายาม เสงี่ยมสงวน
๏ ทูลแถลงแสดงอรรถโดยควร ยุบลสัตยประมวญ
เท็จบทบทวน มาทูลไท
๏ รอบรู้กิริยาอัชฌาไศรย นฤบดิศรไอ
ศูรย์พระสาสน์ไข บขัดคำ
๏ ร่วมทุกข์สุขร่วมรมย์สัม ฤทธิหฤทยบำ
เรอบำรุงทำ คุณาสนอง
๏ สวามีภักดีจิตรโดยปอง กตัญญูวิบุลยครอง
กรรมบถคลอง กุศลแสวง๚

๑๑

๏ ตื่นก่อนเมื่อนอนหลัง พึงเฝ้าฟังบรรหารแสดง
ตรัสใช้รไวรแวง รวังศัพท์รับสั่งสาร
๏ ยามไท้ธิเบศร์ทรง ประชวรองค์บสำราญ
อย่าคลาพยาบาล บำเรอรักษ์ภักดีตระโบม
๏ ปางท้าวธไสยา อย่าลีลาให้เครงโครม
อำรุงฤไทยประโลม บพิตรผู้อย่าดูเบา
๏ ที่สูงที่ไสยาสน์ อย่าอุกอาจจักเอื้อมเอา
สิ่งใดบได้เคา รพไท้ฤๅไป่ควร
๏ ยามเอื้อนโองการตรัส สนองอรรถอย่าลามลวน
ยามท้าวธเชยชวน บันโดยชอบในเชิงสม
๏ ยามร้อนพึงไกวกวัด รำพายพัดรำเพยลม
ยามสรงถวายฉม สุคนธ์ฟุ้งจรุงขจร
๏ ยามงายก็อยู่งาน บริบาลบดีศร
ยามสถิตย์ไสยากร พึงนวดนั่งระวังยาม
๏ ปางไท้ธสู่สม สนมใดบันโดยตาม
ฤๅแหนฤๅห่อนงาม พึงโหดเหตุหวงหึง
๏ ปางราชรางวัลปัน กำนัลนางที่พอพึง
อย่าทัดอย่าทันทึง อธรรม์จิตรอันฤษยา
๏ เกรงไท้ฤไทยราน บันดาลโทษโกรธา
เสื่อมศักดิเดชา นุภาพผู้จะดูแคลน
๏ รักองค์สงวนองค์ อย่าทนงพึงกลัวแกลน
ภรรดาคุณาแทน บิดุเรศพิเศษสมาน
๏ ไตรตรวจทุกหมวดหมู่ อนงค์ผู้พนักงาน
ในราชบำเรอการ ประฏิบัติกระษัตรา
๏ เช้าคํ่าบำบวงบาท บมิขาดสักเวลา
ผดุงราชบริจา ริกวัตรสวัสดี
๏ ดูถ้วนทุกนวลนาง สุรสุรางคนารี
ปองโปรดปรานีมี มิตรธรรมอันเที่ยงธรรม์
๏ มละเหตุอคติ บ่เริ่มริทั้งสี่พรรค์
โทษะโมหะฉัน ทะภยาฤๅอาวรณ์
๏ ครั้งหนึ่งถึงสองครั้ง ผิผิดพลั้งพึงสั่งสอน
สามซํ้าควรกรรมกรณ์ นุกิจราชอาญา
๏ หนึ่งรู้จริตจิตร บพิตรผู้ภรรดาปรา
รภใดบันโดยอา รมณพระประสงค์สม
๏ หนึ่งน้องจักทูลความ สิ่งใดยามสำเริงรมย์
ยามไท้ฤไทยระทม ทุกขอย่ากิจจาแถลง
๏ รู้รอบประกอบการ บริบาลบันโดยแสดง
ชอบราชมโนแหนง สิ่งใดไซร้อย่าได้ทำ
๏ ตรวจตราสุธาโภช อันเอมโอชบำเรอบำ
รุงราชผู้พำ นักนิเนืองคณาประชา
๏ จัดเครื่องสุคนธ์ปรุง จรุงรสมาลา
ลูบไล้พระกายา ขัติเยศสำอางองค์
๏ อิกทั้งพระภูษิต พิจิตรพัสตรอันบรรจง
อวลอบตระหลบทรง เสาวคนธ์เลวงขจร
๏ นํ้าสรงแลนํ้าเสวย รำเหยรสเกสร
เสารภยเอมอร อดิเรกชวยฉม
๏ ปัดปูยี่ภู่ลาด บรรจ์ฐรณ์อาสน์ภูธรผธม
ยามราชนิทรารมย์ บริรักษ์ภักดีผดุง
๏ ลูบล้างวิบูลย์บท สุธารสสุคนธ์ปรุง
ประกอบราชอำรุง ขณะสู่ไสยาสถาน
๏ เครื่องสรงพระพักตร์ไท้ เอาใจใส่เปนนิจกาล
ปางปิ่นสุธาธาร มิทันตื่นพึงเตรียมถวาย
๏ แม้วไท้ธไคลคลาศ พยุหบาตรคลี่คลาย
จักโดยเสด็จผาย คชยานยาตรา
๏ กูบกั้งกระโจมทอง วิสูตรป้องกำบังตา
สำรวมพระไนยนา อย่าแหวกม่านรเมียลมอง
๏ แสนเสวกามาตย์ อันลีลาสอเนกนอง
ทราบไท้ฤไทยหมอง มนัสแหนงรแวงถวิล
๏ หนึ่งน้องอย่ายืนขาน นุสนธิ์สารแด่ราชินทร์
ฤๅชอบระบอบระบิล บำญัติหยาบพึงเยงยำ
๏ เถ้าแก่ชะแม่หมู่ กำนัลผู้ใดใดทำ
ควรโทษพิโรธคำ อย่าเคียดขึ้งให้เครงโครม
๏ พึงน้องสำรวมโอษฐ์ ผรุสโทษทำลายโฉม
เสียศรีอินทรีย์โทรม ศุภลักษณ์พักตราหมอง
๏ หนึ่งเราแต่เยาว์มี ชนนีชนกครอง
ตราบได้ภิเษกสอง สุขในมไหศวรรย์
๏ คุณพระภรรดาเจ้า ได้ปกเกล้าช่วยกั้นกัน
คุ้มขวงภยันต์อัน ตราบร้างบรางพาน
๏ ธรรมดาคณะพธู บำราศคู่สมัคสมาน
เสมอแหวนวิเชียรราน รังษีหมองบผ่องพรรณ
๏ เจียรจันทรดารก วลาหกมากีดกัน
เศร้าแสงชรอับอัน ธการคลุ้มชรอุ่มโพยม
๏ เฉกหญิงที่ชายหน่าย แม้เป็นม่ายก็หมองโฉม
เสื่อมสุขแต่ทุกข์โทม มนัสเศร้ากำสรวญศัลย์
๏ ชุมชนจะชวนฉิน ประมาทหมิ่นทุกสิ่งอัน
ยากนักจักผ่อนผัน บันเทาที่สัตรีตรอม
๏ สบสรรพสิ่งชั่ว มาเกลือกกลั้วให้หมองมอม
พักตร์ผ่องก็เผือดผอม พิกลรูปจักซูบทรง
๏ พฤษภกาษร อิกกุญชรอันปลดปลง
โททนต์เสนงคง สำคัญหมายในกายมี
๏ นรชาติวางวาย มลายสิ้นทั้งอินทรีย์
สถิตย์ทั่วแต่ชั่วดี ประดับไว้ในโลกา
๏ ความดีก็ปรากฎ กฤติยศฦๅชา
ความชั่วก็นินทา ทุรยศยินขจร
๏ เปนราชบุตรี มหิษีมหิศร
เสวยสวัสดิถาวร ถวัลยราชธราดล
๏ อย่าเผยบัญชรบาน พิศาลทัศนาชน
จักแถลงแสดงนุสนธิ์ อย่าสรวลเสียงสำเนียงดัง
๏ เดินนั่งจงยั้งองค์ ดำรงกายระไวระวัง
ซวดซวนก็ชวนชัง ชนผองจะซร้องสรวล
๏ อย่าด่วนครรไลแล่น กรกรีดแหวนบรางควร
ทอดตาลิลาจวน สดุดบาทจักพลาดพลำ
๏ อย่าเดินทัดมาลา เสยเกศาบควรทำ
จีบพกพลางขานคำ สกิดเพื่อนสำรวลพลาง
๏ ยุรยาตรโยกย้าย กรกรีดกรายสไบบาง
ยอหัดถ์สำผัสปราง จักเสื่อมสวัสดิสัตรี
๏ นุ่งเฟ็ดภูษาเดิน แลมุ่งเมิลวิถีลี
เปลือยเปล่าพระอินทรีย์ หนึ่งสองบ่าสไบทรง
๏ พบชายก็ชายสรวล สำรวลฤๅสำรวมองค์
ล้วนเลศอวมง คลเหตุบห่อนงาม
๏ เท้าคางแลเท้าแขน จนองค์แอ่นฤๅเขินขาม
หนึ่งสนธยายาม แลแวะพูดเพื่อนเคหา
๏ หนึ่งนั่งเอาบ่าทรง ศิระบงบโสภา
โยกย้ายวิการกา ยประเภทหลากหลาย
๏ หนึ่งสถิตย์ที่บันได อิกร่มไม้แลตากกาย
นอนนั่งยังชานชาย สถลท้องวิถีทาง
๏ ล้วนเลศอัปรลักษณ์ ทุรลักษณานาง
ราคีคดีหมาง กระมลผู้ภรรดาตน
๏ หนึ่งโสดจักสำรวล บมิควรทรอึงอล
แย้มยิ้มพะพริ้มยล พักตรเพริศพะเพราพราย
๏ จักจามบงามแรง แสดงอรรถอย่าตรัสหลาย
นอนนานมักคร้านกาย ป่วยการกิจคิดการงาน
๏ น้อยภักษ์ก็ผอมซูบ สริรรูปก็บันดาล
มากภักษ์ก็พีพาน จะหนักเนื้อแลเทื้อองค์
๏ พึงภักษ์พอประมาณ บวิการวิกลทรง
โสภาคยยรรยง ทุกสิ่งสิ้นทั้งอินทรีย์
๏ อิกอิริยาบถ กำหนดถ้วนทั้งสี่มี
นั่งนอนหนึ่งจรลี แลยืนพร้อมเสมอสมาน
๏ เพียรกิจบคิดเกียจ ฤๅกลัวเกลียดในงานการ
รอบรู้วิธีชาญ ประฏิบัติกระษัตรา
๏ รักตนเสงี่ยมตน บำเพ็ญผลสัตยา
ทานศีลศรัทธาปรา รภเกื้อกุศลธรรม์
๏ รักสัตวนานา พึงรักษาบเดียดฉันท์
เลี้ยงดูทุกคืนวัน จนอิ่มหนำเปนอาจิณ
๏ รักรุกขอุประถัมภ์ พึงรดน้ำแลพูนดิน
กิ่งก้านฤๅรานสิน สงวนไว้ได้เชยชม
๏ รักชนพึงเลี้ยงดู ให้อยู่สุขสำราญรมย์
นุ่งห่มอุดมสม บูรณพร้อมภักษาหาร
๏ ใช้สอยบหลบลี้ ฤๅหน่ายหนีในงานการ
จงรักภักดีนาน ห่อนเหินห่างคุ้งวางวาย
๏ ผูกงูด้วยมนตรา วิทยาอาคมหมาย
ผูกสารบเคลื่อนคลาย ด้วยเชือกบาศกระสันพัน
๏ ผูกชนด้วยไมตรี จิตรปรีดีหฤๅหรรษ์
รักคุ้งชีวาวัน มรณาศฤๅหน่ายแหนง
๏ คำสอนสมรมาลย์ ประสาทสารสุนทรแสดง
จงจำอย่าเคลือบแคลง ประพฤติเพื่อผดุงตน
๏ เปนที่เสน่หา แต่ภรรดาเจริญผล
กว่าเล่ห์เสน่ห์มนต์ ตรมายาอันอาธรรม์๚

๑๕

๏ มธุรพจนรำพรรณ พื้นพิเศษสรรพ์ สถาพร
๏ มธุรพจนสารสอน เชิญวิมลสมร บำรุงองค์
๏ มธุรพจนยรรยง สรรพทุกสิ่งมง คลาเลิศ
๏ มธุรพจนกอบเกิด วัฒนาประเสริฐ สวัสดี
๏ มธุรพจนสารศรี ธรรมวาที สุภาสิต
๏ มธุรพจนโสภิต นุชนาฎพนิต บำเพ็ญเพียร
๏ อมรนิกรอันเสถียร ราชมณเฑียร จะอวยไชย
๏ อมรนิกรสถิตใน เศวตฉัตรไท ธอวยผล๚

๑๒

๏ วรราชกนิษ ฐพนิตวิมล
ธสดับอนุสนธิ์ อนุสาสนคดี
๏ ศุภมงคลเหตุ วรเชษฐภคินี
ก็ประนตบทศรี ศิรรับพจนา
๏ ประฏิบัติบขาด ดุจนาฎกถา
คุณวัฒนปรา กฎเกิดอภิรมย์
๏ ขัติเยศสวา มิธมาสุขสม
รติราคนุกรม กิจกามตระกล
๏ ธก็เสพยสวัส ดิพิพัฒน์ณพระมณ
ฑิรเทียรพิชยน ตพิมานอมรินทร์
๏ ธก็สมฤทธิใน หฤไทยยุพิน
สุขกามประดิทิน ทิพรสฤๅปาน
๏ ธเสวยสิริรัช วรฉัตรอุฬาร
จิตรผาสุกสาน ติสมบัติสมบูรณ์๚

๑๔

๏ กฤษณาสุภาสิตวิธี คดีโลกย์ฤๅเสื่อมสูญ
สำหรับประดับยศประยูร เยาวยอดยุพาพงา
๏ พึงเพียรบำเพ็ญพิพิธวัตร ประฏิบัติภรรดา
สุจริตเจริญสวัสดิสวา มิภักดีแต่โบราณ
๏ โดยกิจกตัญญุกตเว ทิบุพเพภิปรายสาร
เปนอย่างแต่ปางอดีตกาล ประกาศเกียรดิในโลกา
๏ เนืองนางสุรางคพึงอำรุง ผดุงโดยจรรยาปรา
กฎกลวิมลมกุฏิอา ภรณรัตนสัตรีทรง
๏ เปนศรีสถาพรอเนก อดิเรกคุณคง
เฉลิมเกศนิกรอรอนง คพธูทั้งธาษตรี๚
๏ กฤษ ณายุพาพักตร์เพี้ยง เพ็ญจันทร์
นา เรศเชษฐรำพัน พร่ำถ้อย
สอน นุชดุจแสดงฉัน ทพากย์พจน์ นี้นา
น้อง สดับรับสารสร้อย สืบสร้างสมประสงค์๚
สนับสนุนโดย กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ ที่นี่ค่ะ