คำจารึกแผ่นศิลา ในพระวิหารพระพุทธไสยาสน์วัดป่าโมก

พระพุทธศาสนากาลล่วงแล้ว ๒๔๖๐ พรรษา ปีมะเส็ง พระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ ทรงทำศิลาจารึกนี้มาถวาย ประดิษฐานไว้ที่พระพุทธไสยาสน์ วัดป่าโมก ด้วยในรัชกาลที่ ๕ พระเจ้าบรมวงษ์ ฯ ได้ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมากับพระเจ้าบรมวงษ์เธอกรมพระสมมตอมรพันธุ์ ทอดพระเนตรเห็นรอยกรอบมีอยู่ข้างพระขนองพระพุทธไสยาสน์ จึงทรงพระดำริห์กันว่า เดิมคงจะมีหนังสือเรื่องอะไรจาฤกแผ่นศิลาติดไว้อย่างที่ในพระอุโบสถ แต่แตกหายสูญไปเสียน่าเสียดายเรื่องที่จาฤกอยู่ ต่อมาพระยาโบราณราชธานินทร์ (พร เตชะคุปต์) อุปราชมณฑลกรุงเก่า ไปพบหนังสือเก่าเรื่องหนึ่งเป็นโคลงพระราชนิพนธ์สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกษฐ์ เรื่องชลอพระพุทธไสยาสน์พระองค์นี้ปรากฏในโคลงนั้นว่า เมื่อเป็นกรมพระราชวังบวร ฯ ทรงแต่งถวายสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช มีจำนวนโคลง ๖๙ บท พระยาโบราณราชธานินทร์คัดสำเนาส่งมายังหอพระสมุดวชิรญาณ พระเจ้าบรมวงษ์เธอฯ ทั้งสองพระองค์ทรงพิเคราะห์เห็นว่า โคลงเรื่องนี้เองที่จาฤกติดไว้ที่พระพุทธไสยาสน์ ด้วยจำนวนโคลงถ้าจะเขียนในศิลาแผ่นเดียวพอได้กับขนาดกรอบที่ปรากฏอยู่ จึงทรงปนิธานด้วยกันว่า จะหาศิลาจาฤกโคลงนั้นมาติดถวายไว้อย่างเดิม ยังหาศิลาไม่ได้ กรมพระสมมตอมรพันธุ์สิ้นพระชนม์ไปเสียก่อน บัดนี้นายคูลเซอร์ ฝรั่งชาติอิตาลี มีแก่ใจถวายศิลาขาวขนาดใหญ่แผ่นหนึ่งเพื่อการอันนี้ จึงได้โปรดให้จาฤกโคลงส่งมาประดิษฐานไว้ตามปนิธาน ทรงอุทิศส่วนพระกุศลถวายสนองพระเดชพระคุณแด่สมเด็จพระปิยมหาราช พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับทั้งกรมพระสมมตอมรพันธุ์ จงเป็นปัจจัยให้ได้ทรงรับแลทรงอนุโมทนาตามสมควรแก่ผลานิสงษ์นั้น เทอญฯ

๑. พระผทมพนมโมกไม้ ไพรสาณฑ์
ยาวทวาทศบทสถาน เทียบไว้
สถิตย์เถียรจำเนียรนาน แนวฝั่ง
ประชาชนกล่นกันไหว้ สพรั่งพร้อมสลับสลอน
๒. ตวันลงตรงทิศทถุ้ง แทงสาย
เซราะฝั่งพังสหุสหาย รอดน้ำ
ขุดเขื่อนเลื่อนทลมทลาย ริมราก
ผนังแยกแตกแตนซ้ำ รูปร้าวปฏิมา
๓. ประชุมสงฆ์ผจงเขื่อนขั้น หลายขนัด
ดินถมรดมกระจาดดัด เกียดกั้น
สนามฝั่งพนังฟัด ฝืดยาก
กดาดเดาะเฉพาะขาดชั้น หลุดหลุ้ยขจุยขจาย
๔. อธิการดานเดือดดิ้น รเหหน
มาสู่ภูธรสกล หม่นไหม้
แถลงถวายสายชลผจญ พุทธรูป
เชิญป้องประคองไภยให้ ผ่อนพ้นปฏิมาน
๕. พระองค์ทรงเดชได้ ฟังสาร
ไสสุทธิอุดมบาน ถ่องแท้
รับรองประคองภาร พุทธรูป
จักกั้นอันตรายแก้ เกิดน้ำทำเข็ญ
๖. จึงมีสิงหนาทอึ้น โองการ
ส่งเสนีพิริชาญ เชี่ยวใช้
เร่งคิดกิจการสมาน เสมอเนตร์
เล่ห์กลร่นคดีให้ ผ่อนพ้นชลธาร
๗. เสนาสามารถเชื้อ ชาญสนาม
พระราชสงครามความ ชอบใช้
เคยคิดสำฤทธิตาม มามาก
ให้แต่งแสดงการไว้ ท่าท้าวนเรนสูร
๘. เจาะถานการจะเข้ขุด ปคองคาน
ไม้เรียบเปรียบปรุงกดาน ทาบไว้
รององคบรรจงสถาน เทียบแท่น
ตโลงตลอดรอดรับให้ เปล่าพื้นดินเดิม
๙. คันคลองสองแห่งซ้ำ สระสมาน
ดินถมรดมรดับการ รีบร้น
ทำถนนทศญาณ ยุรยาตร์
รกชัฎสลัดเดอนด้น มุ่งไม้ไพรคนอง
๑๐. แถวถนนพลเพิ่มพ้อง พนรับ
น้ำต้องจังการดับ คืดไว้
กีรินีขี่เหยียบยับ จงเล่า
เติมต่ำจำแก้ให้ แน่นเนื้อเสมอสมาน
๑๑. ตฤกไตรในเล่ห์ล้วน ขบวนการ
โกลงกลึงถึงสถาน เปรียบแป้น
ดินรายทาบกดาน ชูช่วย
คิดชอบประกอบการแม้น หนักนั้นเสมอเบา
๑๒. เสด็จการสารส่งซ้ำ ทูลถวาย
ที่ประทับสลับสลอนหมาย หมู่ไม้
สวนศรีชีปขาวราย รุกขชาติ์
สถานที่มิใช่ได้ ผ่านเยื้องชลาละ
๑๓. วันดีมีโชคเช้า เสด็จพลัน
ยกพยุหสู่สถานอัน แต่งไว้
ตรวจไตรไพร่พลขันธ์ ขนันขนัด
สำหรับจัดการให้ เลื่อนล้วนสกลไกร
๑๔. พุทธวงษ์ทรงฤกษ์รู้ เรียนขยัน
นิมิตรทิศใดถลัน ล่วงไว้
สกุณสุนทรสรรพ์ ทายถูก
น่าที่มีสวัสดีได้ โชคเช้าศุภผล
๑๕. พระสงฆ์ลงสาธนพร้อง ถวายพร
เชิญพระอุตมางจร จากหั้น
พลมานพ่านขจรซวน ซนซอก
รีบร้อนนครธารดั้น บริตเส้ารุมผลาญ
๑๖. เชือกใหญ่ใส่รอกกร้อย เรียงกระสัน
กว้านช่อชลอผันขัน ยึดยื้อ
ลวดหนังรัดพัลวัน พวนเพิ่ม
โห่โหมประโคมอึงอื้อ ลากเล้าประโคมไป
๑๗. สัญญาอานัติพร้อม ทุกสถาน
กลองรับดันตบึงการ เร่งรื้อ
ม้าฬ่อราวประสารชาญ เชอญหยุด
เสียงอัดอึงคนึงอื้อ อาจร้องเป็นไฉน
๑๘. แปรผันขันยิ่งเยื้อง ตรงตรา
โกลนดายบ่ายขยายหา ขัดข้อง
ยากนักสลักสนอมมา เทียมเที่ยง
โรยรารอาร่วมพร้อง เร่งร้นพลกระสัน
๑๙. เชือกสายหลายเส้นลวด พัลวัน
รอกรายกระจายกระสันหัน เกี่ยวกว้าน
เคียวขึงตบึงตบันดัน โผงแผ่ง
มากมีพิริยพลสท้าน ทั่วแคว้นแดนพรหม
๒๐. เสด็จลงทรงแย่งยื้อ พวนทอง
พุทธบุตร์อุดมสนอง หน่วงหน้า
พระองค์จำนองปคอง รองรวด
เสนีพิริยไพรฟ้า ลากแล้วสรรเสรอญ
๒๑. สัตรีมีอเนกซร้อง เสียดสน
คับคั่งหวังแสวงผล แบ่งบ้าง
รอบรุนวุ่นอลวน ไสเสือก
ทายส่งปลงใจส้าง เสพเนื้อนาสวรรค์
๒๒. ชลอไปได้ดั่งไท้ คนึงนาน
ด้วยองค์อัคจักรพาฬ แจ่มเจ้า
เคยดำรงองค์ประธาน พุทธรูป
เรืองรุ่งผดุงผดาท้าว ทั่วท้องธรนี
๒๓. เชอญพระปละไปล่พ้น อันตราย
มาใหม่ไกลสถานหมาย สิบเส้น
เคียงวัดถัดถนนราย ริมป่า
โสมนาปราโมชเว้น หว่างไว้ใครมี
๒๔. จอมภพลบโลกย์ล้ำ แดนไตร
แถลงสารการกิจใน ล่วงแล้ว
ชลอรัตนพิมานไชย พลราช
รณรงคกาแก้ว เกอดครั้งอุษา
๒๕. สมภารลานโลกย์ล้ำ โลกี
เสมอมุนินทร์ชินศรี เสด็จยั้ง
ให้สัตย์ประวัติปรีดี ปราโมช
สิ่งของปคองตามตั้ง แต่งน้อมประนมถวาย
๒๖. ประชาชนกล่นเกลื่อนซร้อง สนองถวาย
๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐
สิ่งผสงผจงผแจงหมาย ประมาณมาก
แขกขอมประนอมประนมได้ ลาภเนื้อนาสวรรค์
๒๓. ถานต่ำจำคิดได้ เสมียรหมาย
เสาคดกหยดแยงปลาย ขดได้
อิฐทังรดับสเดียนหลาย ขืนข่ม
ขอนคั่งประจันพื้นไว้ เสียดซ้ำประกำรอง
๒๘. เสด็จชลอก่อแท่นขึ้น รองรับ
รื้อเรือกเฝือกประดับ ทับไว้
เสมออรินทรกิจกลหลับ ลืมตื่น
ร้าวฉานสท้านไม้ แยกย้ายสลายคง
๒๙. ที่สุวรรณ์อันชอกช้ำ สล่ำสลาย
ปูนปั่นสรรพทลุยทลาย เร่งรื้อ
แคะคุ้ยขจุยขจายทราย โรยร่วง
อิฐผุพลุพังขื้อ ชั่วช้าประดาเสีย
๓๐. ชินศรีปรีดิ์เลื่องล้ำ ขจายจร
สถิตย์ไหนให้ถาวร แห่งหั้น
วัดวาบรำบราทร มานอยู่
พลอยเรืองประเทืองเปรื่องปั้น เลิศล้ำจำเสมอ
สิ่งผสงผจงแจงหมาย หวั่งไหว้  
๓๑. วัดใกล้ในประเทศแคว้น แขวงขัน
ชำรุดทรุดโทรมสรรพ์ หักหั้น
๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐
๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐
๓๒. ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐
๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐ ๐
จำแกระแหนะวางบาน ผจงบวก
ปจิดปจงทรงแปลงปั้น เลือนล้ำเสมอสมาน
๓๓. อิฐผลขนชอบไซ้ แสวงสาร
สุริวงษ์องค์กุมารพาล หนุ่มน้อย
โฉมเฉลาเยาวมารการ แสวงหาบ
คานแบกแสรกหิ้วห้อย แอรแน้พรุงพรัง
๓๔. พระองค์ทรงโลกย์ล้ำ สุริวงษ์
บำรุงผดุงสาสนยง ยิ่งไท้
แม้ชินศรีบดีองค์ คงอยู่
จักแจ้งแสดงธรรมให้ มากเนื้อในผล
๓๕. มหาโพธิ์โตรคน้อยหนุ่ม ยรรยง
อยู่ลอดวทลมลง เลื่อนน้ำ
ภูวไนยไปล่ปลงผจง จริงรอด
ชลอไปไม่ชอกช้ำ ช่วยพ้นอันตราย
๓๖. พิหารการก่อได้ เสมอใจ
ยาวผ่านถสานขึงไข ขื่นขื้น
พนักอิงพิงเพียงไสล ไสยาศน์
ถานส่งผจงพูนพื้น แน่นเนื้อหนูนเสมอ
๓๗. วัดเก่าเอาสถิตย์เข้า เคียงสอง
เป็นโบถโทษแถลงปอง ล่วงสร้าง
พระสงฆ์จำนงสนอง เสนอนาศ
วิไหนกิจประสิทธิส้าง สืบเท้าดรธาน
๓๘. ปราการสถานก่อกั้น ผจงทรง
ริมรอบประกอบประสงค์ลง ดอกไม้
เสนอสนองจำนององค์ พุทธรูป
กลิ่นเกลาเสาวคนธ์ให้ เฟื่องฟุ้งขจายถวาย
๓๙. การบุเรียญเสถียรสถิตย์ไว้ ในสถาน
ก่ออิฐพิศดารการ แต่งต้งง
อาศน์พระชนมารปาล ชนชาติ
ทำบุญสุนทรทั้งง เทศพร้องแสนเกษม
๔๐. แถวถนนชนชื่นช่วย เกษมศรี
หลังคารจนารี รอดนั้น
เห็นสนุกนิ์ศุขสานต์ปรีดิ์ เปรมราษฎร์
สอาดสอ้านสถานทุกชั้น ชื่นเชื้อสนุกนิ์สนาน
๔๑. หอระฆังต้งงแต่งไว้ ทำสการ
คูหาปรากฏสถาน แน่งน้อย
พระสงฆ์ทรงธรรมสาร แสวงโมกข์
ในกิจสิทธิการร้อย สิ่งส้างผดุงบุญ
๔๒. คูขุดสุดเล่ห์เลี้ยว วงเวียน
รอบราบปราบสถิตย์เสถียร ปลูกไม้
ที่สถานสอ้านสอาดเตียน แลลิ่ว
ไผ่สลับระดับระเดียนให้ ชอบชั้นพรรณราย
๔๓. ยางใหญ่ไว้นอกนั้น เป็นขนัด
สว่างไสวในวงวัด เขตต์ขั้น
ขนุนขนันพิกุลถัด แถวหนึ่ง
เรียงเรียบระเบียบชิดชั้น ม่วงไม้ ในคู
๔๔. ศิลาจารีกพื้น พจมาลย์
แรกเริ่มเผดิมผดุงการ แต่งต้งง
สถิตย์เสถียรจำเนียรนาน ปถมแท่น
ในอนาคตยศยั้ง อยู่เท้ากัลปา
๔๕. ภัพผลล้นลาภล้ำ จักรวรรดิ์
แม้นใดในเนาวรัตน์ โกฎแก้ว
สมบัติจักรพรรดิ์จัด ภูนเพิ่ม ก็ดี
บุญแบ่งแมลงลัดแล้ว เลิศล้ำแสนเสนอ
๔๖. พระองค์ยงยศเจ้า จักรพาฬ
ทรงธรรมสรรพสุทธสาร สืบไว้
เสวยสวัสดิ์วัทธสถาน พานเทียบ
เรืองรุ่งกรุงกระษัตรให้ นบน้อมประนมถวาย
๔๗. ขอพรพุทธรุปเรื้อง จอมอารีย์
อันผจญพลมารดาล พ่ายแพ้
ขอจงภูดาธาร ทรงทวีป
เรืองฤทธิ์ปลิดไปล่แปล้ ปราบท้าวทุกสถาน
๔๘. ขอพรพระพุทธห้าม สมุทไทย
ห้ามชลาไลยไหล ขาดค้าง
ขอจงองค์ภูวไนย ทุกทวีป
ห้ามหายมลายล้าง นอกเนื้อในขันธ์
๔๙. ขอพรพุทธยาตร์เยื้อง เจียรจร
กรรณานรากร ไฝ่ฝั้น
ขอจงดำรงนร นิจภาพ
ผดุงบำรุงภพชั้น เกียจร้ายสลายแสลง
๕๐. ขอพรพุทธภาคยเพี้ยร จักรวรรดิ์
ทรมานจุลจักรพรรดิ์ แก่นแก้ว
ขอจงเพิ่มพูนสวัสดิ์ บดีราช
ฤทธิร้นผจญภพแผ้ว ผ่านพื้นสกลไกร
๕๑. ขอพรพระสมาธิน้ำ ในสาร
สมาบัติขัดญาณการ แก่นเกื้อ
ขอจงองค์บดีบาล ภูวโลกย์
ให้ได้อำมฤตยุเนื้อ เนื่องน้าวไญยธรรม
๕๒. ขอพระพุทธรูปเรื้อง รำพึง
ตรึกไตรในทวดึงษ์ ถ่องถ้วน
ขอจงทรงศักดิ์คำนึง ในน่าน
เสลยสลัดสัจธรรมล้วน เลอศเนื้อในผล
๕๓. ขอพรพระพุทธห้าม แก่นจันทน์
ห้ามสิ่งสรรพอาธรรม์ ผ่องแผ้ว
ขอจงพระองค์ถลัน เถลองโลกย์
ห้ามหายขจายประทุษฐแล้ว เฟื่องฟุ้งผดุงดี
๕๔. ขอพรพุทธเนตร์น้าว นำถวาย
เจ็ดสถานสการเสมอหมาย มุ่งไว้
ขอจงพระองค์ผสาย ศุขภาพ
ภัตทิศประสิทธิจงได้ ลาภล้ำนำสนอง
๕๕. ขอพรพุทธภาคย์ให้ ไสยา
อสุรินทรจินตนามา ใฝ่เฝ้า
ขอจงองค์จักรา สุรภาพ
เกษมสานต์บานจิตร์เช้า ค่ำคล้อยนิจกาล
๕๖. ขอพรพระปเจกเจ้า แรงฤทธิ์
แลให้ไวยวุฒิสิทธิ เศกหล้า
ขอจงพระองค์อิศ ศวรภาพ
เรารุ่งบำรุงผดุงฟ้า เฟื่องฟุ้งคุงสวรรค์
๕๗. ขอพรพระเอารสสร้อย สาริบุตร์
วิทยาปรากฏสุทธ โลกย์ล้ำ
ขอจงจรรโลงอุด ดมเลอศ
เรืองวิชาญการก้ำ กึ่งเที้ยนเสมอสมาน
๕๘. ขอพรพระอนุรุทธเฉี้ยว ชาญชงัด
ทิพเนตร์เดชใครทัด เทียบได้
ขอจงองค์กระษัตร สนองเนตร์
เห็นแจ้งแห่งใดให้ รุ่งรู้เรืองเสมอ
๕๙. ขอพระสิมพลิศล้ำ ในสถาน
ภพไตรใครเสมอสมาน เปรียบได้
ขอจงจุธาธาร ธรณิศร
สรรพบรรณการให้ นอบน้อมประนมถวาย
๖๐. ขอพระกัสสปสร้าง แสนกัลป์
ทรงธุดงค์คงขันธ์ อยู่ย้งง
ขอจงภุธรธรร มิกราช
ไว้ยศยงจงต้งง ต่อเท้ากัลปา
๖๑. ขอพรอุปคุตคฤ้น มารขาม
วัศวดีสุริตาม กราบเกล้า
ขอจงพระองค์ปราม หริราช
ทุกนครอ่อนฤทธิ์เร้า นอบน้อมสยบแสยง
๖๒. ขอพระอุปถากโอ้ อานนท์
คลังธรรมสรรพสบสกล รวดรู้
ขอจงจัตรภูชดล แดนทวีป
อเนกอนันต์สรรพสิทธิ์ผู้ อื่นนั้นอย่าเสมอ
๖๓. ขอพรภิกษุนิศน้าว ทางธรรม์
วิไนยไกรษรสรรพ์ ผ่องแผ้ว
ขอจงทรงคุณันต์จรร โลงโลกย์
บริสุทธิวุฒไว้แล้ว เลิศล้วนศุขสานต์
๖๔. จงพระแรมโรคร้าง ในสกนธ์
จงพระจำเริญชนม์ กว่าร้อย
จงพระเสวยศุขผล เพียรเพิ่ม
จงพระไทยไคลคล้อย คลาศพ้องพงษ์พันธุ์
๖๕. เดชะพระพุทธให้ สถาผล
เดชะพระธรรมผจญ บาปบี้
เดชะพระสงฆ์ดล แดนมารค
เดชะตระบะบุญมลี้ หลีกร้ายขจายหนี
๖๖. ขอจงทรงเดชได้ ไอยรา
ขอจงจำนงหา แก่นเกื้อ
ขอจงดำรงอา รามรวด
ขอจงได้ในเนื้อ ยอดเยิ้มไญยธรรม
๖๗. จงพระทรงโลกย์ล้ำ สุริวงษ์
จงจำเริญยศยงค์ อย่าม้วย
จงเรืองรุ่งฤทธิ์รงค์ ราญราบ
จงสิ่งใดได้ด้วย เดชพร้องพรถวาย
๖๘. สิ่งประสงค์จงได้ดั่ง โดยแสวง
เสร็จสรรพพรรณอันแสดง ผ่องแผ้ว
เสวยสวัสดิ์วัทธแจง คุณเลิศ
จงพระไทยไคลแคล้ว คลาศร้ายขจายเสีย
๖๙. อนุชาข้าแกล้วกล่าว กลอนถวาย
เพียญชนคลาดบาทคลายหลาย แห่งพลั้ง
ผิดอรรถจัดขจายปลาย สลายสล่ำ
แม้พลาดประมาทประมาณยั้ง โทษร้ายขจายเสีย
  1. ๑. ตอนนี้ พบในสมุดข่อยว่า

    สิ่งผสงผจงแจงหมาย หวั่งไหว้

  2. ๒. ในสมุดข่อย มีข้อความดังนี้

    ต่อทำพร่ำเถลิงถลัน แทนเทียบ
    บารมีตรีภพล้น โลกแจ้งควรสนอง
    เชิงมาฝ่าน่านน้ำ ทะเลทราย
    ถึงชอนลอสาย สาดไว้
    ข้ามผนังสมาธิราย เรียงแท่น
    บำรุงผดุงผดาให้ โลกเลื่อง อภิวันท์
    รื้อลงผจงสอบสิ้น สรรพางค์
    ที่ฟังประดังประดาถาง เฝ่าฟั้น

 

สนับสนุนโดย กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ ที่นี่ค่ะ