ไตรภูมิกถา ผูก ๒ (เลขที่ ๖๐๕๗)

อันว่าโลกนฺตนรกนันมีด่งฺงนี้ เริ่มอังกา คฝูงจกฺลาวพาลหฺลหฺลงทังหฺลายนิแล ๓ อัน อฺยูใกฺลกันด่งฺงเกียน ๓ อันแล ว่างใวขางกันด่งฺงบาตฺร ๓ ลูกอันขว้ำใวใกลกันนันหว่างจกฺรวาฬ ๓ อันแล วางใวัขัางกันด่งฺงบาตร ๓ ลูกอันขฺวำใวใกฺลกันนันหฺว่างจกฺรวาล ๓ อันแล มีนรกชือว่าโลกนฺตนรกแล ฯ อันแลอัน ในโลกนฺตนรกนันกฺวางใด ๘๐๐๐ เยาชน ด้วยหฺลายนักหฺนาแลจะนับบฺมีใดั มีคูกอกวงรีหาพืนนบฺมีใดั หาฝาเบืองบนมิใดัเริ่มอังกา คาใส เมิอใดนำอันชูแผนดินนี้หากเป็นพืน ขึนชื่อว่าโลกนฺตนรกนันแล เบื้องบนนันเป็นเปฺลางขินใปัถึงพฺรหฺมโลกฺย อันว่าจมีวิมานอฺยูตฺรงบนโลกนฺตนรก ขี้นใปันันหา บฺมีใดัเนตฺร แลในโลกนฺตนรกนันมืดนักหฺนา ฝูงสัตฺวซิงใดัใปัเกิอดในโลกนฺตนรก นันด่งฺงหฺลับตาอฺยูเมือเดือนดับนันแล เมิอดาวเดือนแลตฺรวันอันใปัเสางใหัค่นทังหฺลาย ๔ แผนนิใหัเหนหนทุกแหง[๑]ด่งฺงนัน กบฺมีอาจฺจเส่างใหัเหนหนในโลกนฺตนรกนันใดั เพราะว่าเดือนแลตฺรวันอันเป็นใฟแลเส่างใหัคนทังหฺลาย ๔ แผ่นดินนี้ใปัเส่างสฺว่างกฺลางหาวแต่เพียงปฺลายเขัายุคนฺธรใส แลเส่างสว่างใปัแต่ในกำแพงจกฺรวาฬ แลโลกนฺตนรกนันอฺยูเนากกำแพงจกฺรวาฬใส อฺยูหฺว่างเขัาจกฺกวาฬพายเนากเรานี จึงบฺมีใดัเห็นหน[๒]ใสั เพิอด่งฺงนันแล ฯ เพฺราว่าเดิอนแลตฺรวัน มิใดัเส่างใดั เพราะว่าปฺลายเขัากำแพงจกฺรวาฬนันสิสูงกว่าปฺลายเขัายุคนฺธร อันเพียงเดือนแลตฺรวัน เส่างใปันัน ๚ ถ้าแลว่าตอเมือใดเพาธิสัตฺวผู้จลงมาอุปฺปตฺติตรสฺสแกสพฺพฺุตาณ แลเมือทานเสฺดจฺจลงเอาปฏิสนฺธิในครรภพฺระมาดานันกฺดี แลเมือทานสมฺภพฺพจาตุเภฺราธรกฺดีแล เมือพฺระพุทธเจ้าวตฺรัสสแกสพพฺูตาณนันกฺดี แลเมือพฺระพุทธเจ้าตฺรัสฺสเทสนาพฺระธมฺมจกฺกนันกฺดี แลเมือพฺระพุทธิเจ้าวเขัาสู่นิพฺพานนันกฺดี ใน ๕ ทีนี้ ในโลกนฺตนรกนันจิงใดัเหน เริ่มอังกา คิหนแท้นักหฺนา คนซึงอฺยูในนรกนันจิงใดัเห่นกันแล สัตฺวในโลกนฺตนรกกคิดว่าฉันนีกูเดียวว่า[๓]แตกูมาอฺยูทีนี้คนเดียวเดากฤว่ามีรู้คนทังหฺลายกเยัามมาอฺยูในนรกทีรายนีมากดุจฺจเดียวแลฤ ฯ อันว่าเขัาแลเห่นกันด่งฺงนันกฺดี บมิใดัเห็นอฺยูนานแล เหนรัวปฺรมาณดิดนิ้วมือเดียวใส เหนปานด่งฺงสายฟ้าแมฺลบ[๔]คาบเดียวใส เมิอด่งฺงนันเขัาทังหฺลายนันมิใดัว่าอันใด คฺรันเขัาว่าแตเท่านันแล้วใสักกฺลับมืดใปัด่งฺงเกาเลาแล ฯ ผิเมิอพฺระพุทธเจ้าตฺรัสฺสเทสฺสนาพฺระธมฺมจกฺกนันยังเคายเริองอฺยูเวนนาน[๕]กฺว่าทุกฺขคาบสเนาย แสนสายจิงวายเริอง[๖]

คนฝูงใดัอันกฺทำร้ายแก่พ่อแลแม้แลสมณพราหมณาจารยผู้มีสีลแลยุยงสํฆใหผิดกัน คฺรันว่าตายใปั เกฺอดในันรกอันชือว่าโลกนฺตนรกนันแล ต่นเขัานันใหัญนักหฺนาโดยสูงใดั ๖๐๐๐ วา เลบตีนแลเลบมือเขัานันด่งฺงค่างคาว แลใหัญยาวนักหฺนา สมคฺวรด้วยตัวอันมาใหัญนัน เลบนันสมนักหฺนา ผิแลเกาะเหงใดักติดอฺยูแห่งนัน เขัาเอาเลบเขัานันเกาะกำแพงจกฺรวาฬมันน่วงอฺยูแล เขัาเหัายตนเขัาอฺยูด่งฺงค่างคาวนันแล เมิอเขัาหฺยากอาหารใส้ เขัามิใดัใปัหาเพิอจหากิน คฺรันใดัเตางมือกันเขัาโสั ใจเขัานิกว่าเขัากิน กจับกุมกันกิน คนผู้นิงกนึกว่าเขัางกิน จิงคนทังเสางนันกจับกุมกันกิน ต่างคนต่างตฺรคฺรุบกันกิน กรัดเอาด้วยกันทัง ๒ คนในันำอันชูแผนดิน เมือเขัาตกลงในนำนัน ดุจลูกใม้อันใหัญแลหฺล่นลงในนำนันแล ใตันำนันโสด แต่แรกต่งฺงแผ่นดิน แดดบเหานจ ใปัเตัางนำนันใดัสักคาบนึงเลย แลนำนันเอฺยนนักหฺนา คฺรันว่าตกลงมาในนำนัน บัดเดียวใจใส ตนเขัากเปื่อยแหกแหฺลกออกใปัสิ้น ด่งฺงเกานอาจมซึงตกลงในันำนันกตายบัดใจแล้วจึงกฺลายเป็นต่นเขัาขึ้นเลาโสด เขัาจิงปีนขึนใปัเกาะกำแพงจกกฺรวาฬพายเนากนันอฺยูด่งฺงเกานเลาแล แตเขัาตายเขัา เป็นอฺยูด่งฺงนันหลายคาบหลายครานักหฺนาแล แต่เขัาทนทุกฺขเวทนาอฺยูที่นันชัาหึงนานนัก ชั่วพุนฺดรกัลป[๗]นึ่งแล ๚

ฝูงสัตฺวอันเกฺอดในมหาอวีจีนรกนัน ทนทุกฺขเวทนาด้วย เริ่มอังกา คีหึงนานสินกัลป ๑ จิงพ่น แลกัลป ๑ นันช้าหึงนานปฺรมาณเทัาใดัเลา แลจนับด้วยปีแลเดือนใส บฺมีอาจฺจนับใดั เทาเวนใว[๘]แตจ อุปฺรมาใหัรู้ว่า ยังมิภูเข้าอันนึงโดยสูงใดัเยาชน ๑ โดยเรัาบเขัานันใสัใดั ๓ เยาชน แลถิงเร้ายปีเอาผ้าทิพฺพฺยอันโอนด่งฺงคฺวันใฟมากฺวาดภูเขัาแตแลคาบ[๙] เมือใดภูเขัานันราบเพียงแผ่นดิน จิงเรียกว่าสินกัลป ๑ แล ฯ ผิแลมีผู้เจาทนาว่าด่งฺงนี้ว่า ข้นอันทิใดกฺทำบาพฺพอันเป็นปฺจานนฺตริยริกมฺม แล ใดัใปัตกในนรกอันชื่อว่ามหาอวิจินรกนันด่งฺงฤๅ แลจะนับด้วยกัลปด่งฺงกฺลาวนันเลย เพราะว่ากัลนึ่งพ้นใปัแล้ว ๓ สฺวน แลยังสฺวนเดียวใสั แลใฟจักไหม้กัลป ฯ ทานผู้เฉฺลยว่าฉันนีฝูงที่ใปัตกในมหาอวีจีนรกตราบใดัแล้วใปับฺมีถฺวนกัลป[๑๐]ด่งฺงกฺลาวนัน ผิแลใฟกัลปมากฺดี บฺมีใหม้ คนนรกนันใดัเพือด่งฺงฤๅใส คฺรันว่าใฟกลฺปใหมมาเถิงมหาอวิจีนรกนัน แลว่ายังมีลมอันนึงเป็นบาป กพัดเอาตัวสัตฺวอันอฺยูในอวีจีแลใปับฺมีถัวนกัลปนัน กพัดเอาสัตฺวนันใปัใว้ในมหาอวิจีนรกอันมีในจกฺรวาฬอันอื่นทีใฟใหม้ใปับฺมีเถิงนัน ลมพัดเอาเขัาใปัพลันนัก ผิจอุปฺปมาดุจฺจนกตัว ๑ จับต่นใมัอันสูง แลสูงเท่าใดักฺดี คฺรันว่านกบฺมีใปัจากต่นใมันัน ตฺราบใดัยังเหนเงานกตกอฺยูที่กฺลางดินนันเพฺรามกันบฺมีทันรู้ว่าอันเกานอันหฺลังนันแล มีฉันใด คนอันจากอวีจีอฺยูในจกฺกวาฬ อันใฟใหม้นัน แลใปัอฺยูอวิจีอันอื่นในจกฺรวาฬอันใฟใหม้บฺมีถิงนัน ดุจฺจด่งฺงเงานกแล สัตฺวคนนรกนัน ตฺราบใดบฺมีถฺวนกัลปด่งฺงกฺลาวมานัน บฺมีพ่นบาพฺพอัน แลบาปอันใดัแลบาปแห่งพฺระเทวทตฺต อันใดใปัใหม้อฺยูในมหาอวีจีนรกนัน ใกัลแต่ใรัาอฺยูนี้ใปัเถิงยมฺมโลกใดั ๑๔๐ เยาชน แตยมโลกฺยลง ใปัถิงอวีจีใดัพันเยาชน ลมอันจรดใดเยาชนแล แผ่นดินอันเราอันอฺยูนีโดยกฺว้างใดัหมืนเยาชน โดยหฺนาใดั ๒๔๐๐๐ เยาชน แลนำอันธฺรงแผ่นดินใวหฺนาใดั ๔๘๐๐๐๐ เยาชน ลมอันทฺรงฺงนำแลแลดินใว้ บฺมีใหฺมจม บฺมีใหัใหวัโดยหฺนาใดั ๙๖๐๐๐เริ่มอังกา คุเยาชน ฝูงนรกทังหฺลายนัน เยัามอฺยูใตัแผนดินทีเราอฺยูนิแล ฯ กฺลาวเถึงฝูงสัตฺวอันเกิอดในนรกภูมอันเป็นปถมกณฺฑโดยสงฺเขปกถัาเถัานี้แล ๚

แลสัตฺวอันเกิอดในติรจฺฉานภูมนัน ลางคาบเปนด้วยอณฺฑชเยานี[๑๑] ลางคาบ[๑๒]เป็นด้วยชลาพุชเยานี ลางค่าบเป็นด้วยสเสทชเยานี ลางคาบเป็นด้วยอุปาติกเยานี แตสิ่งอันด่งฺงนี้ชือติรจฺฉานมีอาทิคือว่าครุทฺธแลนาค สิงฺห ชาง ม้า วัว ควาย เนิอถึกทุกสิง เป็ดแลหัาน ใกัแลนก แลสัตฺวทังหฺลายฝูงนี้ สิงอันมี ๒ ตีนกฺดี ๔ ตีนกฺดี หลายตีนกฺดี เทียรเยัามเดินใปัมา แลคัาวอกมาลงเบืองต่ำ แต่ฝูงตกนรกชือติรจฺฉาน อันว่าติรจฺฉานนันเทียรเยัามพฺลันด้วย ๓ ชือ[๑๓] อันนึงชื่อกามสฺา อันนึงชืออาหารสฺา อันนึงชือมรณสฺา อันชื่อว่ากามสฺานัน เขัาพฺลันด้วยกามกิเลศฺสแล ฯ อันชื่อว่าอาหารสฺานัน เขัาพฺลันด้วยอาหารนันหากิน ฯ อันชือวามรณสฺานัน เขัาพฺลันด้วย คฺวามตายัคืออายุสฺมแหงเขัานัายเขัาเอานด้วยพฺลันสามนีชือทุกฺขเมิอ ฯ อันว่าติรจฺฉานนี้แลจมีธมฺมสฺานันหาบฺมีใดมากนักหฺนาแล ฯ อันว่าธมฺมสฺานันรูจักบุญจักธมฺม เลิอกติรจฺฉาน[๑๔] จรู้จักบุญจักธมฺมใสั ฯ อันวาเป็นติรจฺฉานนัน บเหานจเลิงตนด้วยคัาแลขาย แลทำใรใถนาเลิง เลิยงชิวิตฺรหาบฺมิใดั ฯ ลางสิ่งกินลำเชือกเขัากินใบเชือกเขัา กินใบใม้ ฯ มีลางสิ่งกินแต่เพิอนฝูงตนเอง มิลางสิ่งกินอันบแรงหฺลกถานเขัา[๑๕] เนืออันบแรงนัน กฺลัวเขัากแลนใปัเรนทีลับเขัาใลัทัน จิงกินสิงนัน ฝูงติรจฺฉานนัน เยามฆาสิกอันรู้พิงมาเลี้ยงตนเราดชัวตนเขัา[๑๖] เมีอเขัาตายใปัแล เขัาเยัามใปัเกิอดในจตุราบายใสเลิอกแลนัก[๑๗]จิงสัตฺวจะใดัเกิอดเมิองฟ้าใส ฝูงนันเดฺอนใปัมาเยัามคฺวัาอกลงตา