สามสอน

๑. โอวาทานุสาสนี[๑]

เสียงใดไพเราะล้วนชวนโสต สดับฤๅ?
เสียงวิทยุอุโฆษค่ำเช้า[๒]
นิพนธ์พจน์เพื่อประโยชน์ยามอ่าน
เสียงอื่นหมื่นแสนเจ้าบ่สู้เสียงสอน
บทกลอนร้อยแก้วก่องการกวี
วาดวิจิตรชีวิตมีมอบไว้[๓]
ผองพรรณนาวิธีทั้งแบบ บรรยาย
สามส่วนโวหารไสร้ไป่สู้เทศนา (โวหาร)[๔]
ภาพภาสิตสกิดน้ำ-ใจคน
ใช้ช่วยศัพท์นิพนธ์พจน์พร้อง
ทารกเริ่มเรียนจนจับอ่าน เขียนเอง[๕]
แม้สุขศึกษาต้องติดใช้เตือนประชา[๖]

๒. ประโลมโลก หรือบันเทิงคดี

น้ำยาเย็นชืดใช้ชวนนิทร สนิทจริง[๗]
ศัพท์, ภาพพ่นภาสิตโสตอื้อ
พบพักตรพูดเพ้อกิจการไป่ จบเลย
ภัตรกิจแม้หนึ่งมื้อแม่นแท้ธาตุเสีย[๘]
เยียไฉนจักได้ทราบภาสิต
โดยมิน่าสนิทนิทรนักนั้น
ผูกเรื่องอ่านเล่นสกิดกันเบื่อ บ้างฤๅ?
ประโลมโลก, โลกครุ่น[๙]ครั้นจับแล้วลืมวาง
แถลงปางนุชแน่งน้อยกลอยใจ เจ้าเอย!
จอมเสน่ห์เล่ห์รักไฉนสนิทพร้อง
เผยเช่น[๑๐]ความเป็นไปแห่งโลก- ธรรมเทอญ
สุคติ ทุคติ ต้องติดต้องตามแถลง[๑๑]
เชิงแสดงดุจตั้งเครื่องโอชา- รศเชิญ
ดีกว่าหม้อใหญ่ยา[๑๒]ขื่นไข้
บันเทิงคดีภา-สิตเงียบ ง่ายดาย
ดีชั่วอบรมได้ไป่รู้ตัวแล[๑๓]

๓. เวที[๑๔]

ดวงแดแปรปลุกได้ดั่งใจ[๑๕]
แต่วิธีใดใดไป่สู้
เวที, ที่ให้นิสสัยสนิทกว่า อาจารย์
แสดงดั่งโลก,[๑๖] ดูรู้-สึกได้ดุจจริง
แอบอิงอวดภาพอ้างออกโลก จำลอง[๑๗]
แถลงรัก, กะอักโศก,สนุกไซร้,
ก่อกรรม, กระทำโชค,เผชิญชาติ, ภพ, พอ
เทียบมนุษย์อมนุษย์ให้ประจักษ์ได้เร็วดี[๑๘]
แก้วกวีวรรณวาด[๑๙]ไว้กินใจ คนจริง
นักประพันธ์ประพันธ์ไพ-เราะล้วน
คนอ่อนศึกษาไฉนจักน่า นิยม ?[๒๐]
แต่ว่าเวทีถ้วนทุกผู้ดูเป็น

ตุล. ๗๒


[๑] โอวาทานุสาสนี โอวาท-อนุสาสนี คำตักเตือนพร่ำสอน

[๒] ......ค่ำเช้า ฟังเครื่องวิทยุกระจายเสียงจากที่ต่างๆ ถ้าจะฟังจากยุโรปจะต้องลุกขึ้นฟังราว ๑ หรือ ๒ นาฬิกา เพราะเวลาเคลื่อนกัน ถ้าจากอเมริกา จะต้องผิดกันตั้ง ๑๒ ชั่วโมง

[๓] ......ไว้ ช่างวิเศษเขียนให้ดูเหมือนมีชีวิตจิตต์ใจได้

[๔] ......เทศนา ลักษณะการประพันธ์ ท่านแบ่งเป็น ๓ โวหาร คือ ๑ พรรณนาโวหาร ได้แก่เล่าบอก, ๒ บรรยาโวหาร ได้แก่ชี้แจงโดยละเอียด ๓ เทศนาโวหาร ได้แก่สั่งสอน

[๕] ......เอง เขตต์มูลศึกษาอายุ ๔ ถึง ๖ ขวบ ยังไม่ใช้หนังสือ ใช้สมุดภาพและเครื่องเล่นต่าง ๆ แทน มีการขับร้องทำท่าเป็นเครื่องสนุกตลอดเวลา

[๖] ......ประชา ภาพอนามัยต่าง ๆ ที่พิมพ์หรือติดตามที่ต่าง ๆ

[๗] ......จริง มีคำเปรียบของไม่มีรสว่า ‘จืดเป็นน้ำยาเย็น’ ในที่นี้เปรียบคำสอนตรง ๆ ว่าเช่นนั้น และเป็นยานอนหลับ

[๘] ......เสีย นิยมกันว่าในงานเลี้ยงอาหารควรพูดแต่เรื่องสนุก ไม่ควรพูดถึงการงาน ในที่นี้กล่าวเย้ยว่า ถ้ามีแต่พูดการงานไม่รู้จักจบ แม้ระวางอาหารมื้อเดียวก็พอที่จะทำให้ท้องขึ้นและธาตุเสีย

[๙] ครุ่น อาการของใจที่ดูดดื่ม

[๑๐] เช่น แบบอย่าง

[๑๑] ......แถลง เรื่องแสดงดีด้วยความเป็นไปของโลก ย่อมปรากฏชัดในทางดีทางชั่ว ให้เป็นคติสอนใจ ทางชั่วก็ปรากฎชัดว่าห้าม ผิดกับเรื่องไม่ดี ซึ่งกลายเป็นสอนให้ทำชั่ว

[๑๒] ......ยา คำว่า ‘ยาหม้อใหญ่’ หมายความว่าขื่นขม กินยาก ใช้เปรียบกับคำสอนที่ขื่นขม ไม่ชวนฟัง ไม่เหมือนคำสอนที่ปรุงรสอร่อย ซึ่งเปรียบด้วยขนม

[๑๓] ......แล เรื่องอ่านเล่น Novel ที่เป็นคติดี อ่านสนุกและจับใจด้วย เมื่ออ่านจบแล้วก็ได้คติคือ คำสั่งสอนนั้นโดยไม่รู้ตัว เท่ากับเรียนจากเล่น

[๑๔] เวที ที่แสดง มักยกพื้นสูงให้ดูได้ทั่ว เช่นเวทีละครหรือภาพยนตร์

[๑๕] ......ใจ ใจคนเราอาจปลุก หรือผันแปรให้เปลี่ยนไปได้ด้วยความอบรม ท่านจึ่งว่า ‘เข้าฝูงหงษ์เป็นหงษ์ ลงฝูงกาเป็นกา’

[๑๖] ......โลก ความเป็นไปในโลกที่ตำตาเราอยู่ทุกวัน นับเป็นการแสดงของโลกการแสดงบนเวที จะเป็นการเล่นอะไรก็ตาม ถ้าให้เห็นจริงจังจนอาจนึกฝันว่าเป็นความจริงได้ ก็ไม่ผิดกับการแสดงของโลก

[๑๗] ......จำลอง โดยอรรถดังกล่าวแล้ว การแสดงเช่นนั้นบนเวที จึงเปรียบในที่นี้ว่าเป็นการจำลองเล็ก ๆ

[๑๘] ......เร็วดี โลกจำลองนี้ เพื่อแสดง รัก, โศก, สนุก, กรรม (คือการกระทำทั้งดีทั้งชั่วที่ต้องให้ผลต่อไป), โชค, ความเกิด, และความเป็นอยู่, เปรียบเทียบให้เห็น คนดีที่ควรเอาอย่าง คนชั่วที่ควรสำนึกไว้ได้อย่างรวดเร็ว คือไม่ต้องรออยู่ช้านาน ดังดูความเป็นไปในโลกเอง

[๑๙] วรรณวาด เปรียบการแต่งหนังสือด้วยวาดรูปภาพ เพราะก็อาจแสดงชีวิตจิตต์ใจได้เหมือนกัน

[๒๐] ......นิยม สำมะโนครัวของเราสิบสองล้าน แต่หนังสือจะดีเพียงไร ยกเสียแต่หนังสือเรียนซึ่งการเรียนบังคับ เมื่อพิมพ์ครั้งแรก จำหน่ายได้ตั้งพันฉบับ ก็เป็นอย่างวิเศษแล้ว นี้เป็นพะยานว่าคนยังอ่อนการศึกษาอยู่มาก

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ