อารยธรรม

เก่า กับ ใหม่

(กาพย์ห่อโคลง)

อารยธรรมงำโลกแล้วเจริญรอย กฎโลก
เป็นอนิจจังพลอยเปลี่ยนพร้อม
อ่อนแก่เก่าใหม่คอยขยับวุ่น หมุนเวียน
ออกตกวกวนอ้อมออกหน้าพาไคล[๑]
อันว่าอารยธรรมแม้ครอบงำโลกไฉน
ก็ยังไม่พ้นไปจากความเป็นอนิจจัง
แบบเก่าเข้าศาสนาจึงจิตตานุภาพ[๒]ขลัง
แบบใหม่ใคร่เชื่อฟังดังวิทยาศาสตร์ว่าวอน
จึ่งเปรื่องเรื่องรูปธรรมก่อเศรษฐกรรมนำหน้าก่อน
มั่งคั่งทั้งทุนรอนค่อนข้างค้าอานุภาพเงิน
พวกเราต้องเล่าเรียนเพิ่งพากเพียรพาระหกระเหิน
อาวุธแบบใหม่เกินกำลังเราเข้าตาจน
วิทยาพายุโรปเที่ยวเอื้อมโอบทุกแห่งหน
สินค้าพาผู้คนด้นดั้นบุกรุกดินแดน

ยุคยุโรปเล่นเมืองขึ้นเป็นยุคสงครามการเมือง
และเป็นยุคที่โลกเรียนอารยธรรมแผนใหม่

แสนยากระกึกก้องกัมปนาท
ยุโรปท่วมโลกธาตุถิ่นท้อง
ปถพีที่มนุษยชาตินาเนก เนานอ
เคยสถิตอิสสระ, ต้องตื่นเต้นเป็นชะเลย
ยุโรปธำรงโลกเป็นจอมโจกเจียวเจ้าเอ๋ย!
ก้าวหน้าไม่ล้าเลยเพราะความรู้เฟื่องฟูจริง
ตรัสรู้คติโลกประลุโอฆวิชชา, สิง
วิทยาศาสตร์ประหลาดยิ่งเป็นอย่างยอดโลกิยญาณ[๓]
เรืองเดชวิเศษฤทธิ์ประสิทธิ์ศักดิ์มหัครฐาน
ยุโรปท่วมจักรวาลกำเนิดจักรวรรดิเวียง[๔]
อเมริกาอีกอาเซียออสเตรเลียล้วนสิ้นเสียง
อาฟริกาก็เกือบเกลี้ยงเผดียงขึ้นกับผิวขาว[๕]
ยุคแข่งเมืองขึ้นนี้ใช้วิธีการเมืองฉาว
อำนาจบาตรใหญ่ห้าวหาเหตุให้ได้รบกัน
อังกฤษ, ฝรั่งเศส,โปรตุเกสกับฮอลลันด์
ภายหลังเหล่าเยอรมันขันแข่งด้วยช่วยฉู่ฉาว
สยามน้อยชะรอยรอดเพราะได้ยอดกษัตริย์คราว
กลียุคฉุกเฉิน, ชาวประเทศใกล้ไม่เหลือหลอ
อนึ่งเล่าเราอยู่ลี้-ลับวิถีทางหลวง[๖]พอ
ปลายแหลมมะลายูก็ได้ตกยากอยู่ปากทาง
สยามเทวาธิราชรักษาชาติสยามพลาง
พะยุงยศสยามอย่างประจักษ์ จักษุนักหนา[๗]
มหาเมฆตั้งมืดฟ้าฟูมโพยม
มหาวาตพัดกะพือโหมหอบน้ำ
ไม้ไล่ลู่ลมโครม-ครามทะลึ่ง ปึงปัง
ฟ้ากระจ่างฝนสร่างซ้ำพุ่มไม้ใบเขียว
ยุคแข่งเมืองขึ้นเจือเป็นยุคเพื่อคุณโทษเจียว
ยุโรปทารุณเที่ยวทำอำนาจกวาดดินแดน
เดือดร้อนกันทั่วโลกเผชิญโชคถูกหมิ่นแคลน
บ้างเสียอิสสระแสนเสียดายชาติวาสนา
ที่เฝ้าเอาตัวรอดนับว่ายอดในชาตา
ทั้งหมดดีที่ว่าได้ศึกษาอารยธรรม
แม้ผู้เป็นชะเลยต้องเสวยวิบากกรรม
เพราะเขาเข้าครอบงำจับมือทำก็ชอบที
เป็นใหญ่ที่ศึกษาให้วิชชากันเต็มที่
ซึ่งเท่าเขาหมายดีให้ได้มีอารยธรรม์
นายใดหมายกดขี่ย่อมจะมีแต่หวงกัน
ชะเลยเคราะห์ร้ายนั้นไม่มีวันจักเป็นไทย
เรื่องนี้อังกฤษกล้าให้ศึกษาสมสมัย
แม้มหาวิทยาลัยก็ให้มีมานมนาน[๘]
พระเจ้าจักรพรรดิ[๙]เป็นกษัตริยมหาศาล
ใคร่จะพระราชทานฐานมลประเทศ[๑๐]จริง
ฐานเช่นนี้เล่านับวันเจ้าจะยงยิ่ง
เป็นอิสสระจริงคงเหนี่ยวไว้แต่ไมตรี[๑๑]

ยุคโลกรับเอาอารยธรรมแผนใหม่แล้ว
เป็นยุคที่เมืองขึ้นเริ่มได้อิสสรภาพ
และ สงครามเศรษฐกรรมเข้าแทนที่สงครามการเมือง

ศรีสิทธิ์สฤษฏ์โลกล้วนอวลอา- รยธรรมเอย
ศานติวิริยะพาโลกเพี้ยง
บ้านมนุษย์สุดมโหฬาร์,คือโลก เราแล
จัดโลกแผนบ้านเลี้ยงมนุษย์รู้อยู่ผา- สุกแล
ทั่วโลกเริ่มสว่างอย่างปัจจุบันศึกษา
เสร็จศิลปวิทยายอดปริญญาวิทยาลัย
ศึกษาสำเร็จจึงเข้าถึงรสอารยธรรมใหม่
ประชาราษฎร์ชาติใดได้เกลื่อนกลาด[๑๒]ชาติจำเริญ
ยุคโลกรับอารยธรรมยุโรปจำเปลี่ยนทางเดิร
ยอมรับว่าโลกเกินกว่ายุโรปทวีปเดียว[๑๓]
เมืองขึ้นขึ้นเหมือนมิตรเวนคืนอิสสรภาพเชียว
หากห่วงต้องหน่วงเหนี่ยวเพราะกลัวจะจลาจล
เอาไว้ไม่อยู่แล้วเป็นเกลอแก้วยังเกิดผล
ปลูกฝังให้ตั้งตนมลประเทศวิเศษสม
เลิกโลกรุกดินแดนชวนเข้าแผนใหม่นิยม
ให้ต่างอภิรมย์ในแดนเก่าเท่าที่มี
สยามน้อยพลอยชอบใจเพราะพ้นภัยการเมืองที
เพียงหวังตั้งแต่นี้ไม่มีมิตรลิดตีนปู[๑๔]
ดูหรือการรบ, เจ้าจำแลง
รูปจากอาวุธแผลงพร่า มล้าง
เป็นเศรษฐกิจกำแหงมหิทธิฤทธิ์
เจ้ายอดมายา[๑๕]ข้างเคียดคั้นพันตู[๑๖]
เลิกแข่งแย่งดินแดนมาเปลี่ยนแผนการต่อสู้
เป็นแย่งตลาดกู้การสินค้าคร่าห์เศรษฐกรรม
สงครามการเมืองแกล้งมาจำแลงรูปคมขำ
เป็นเศรษฐ์สงครามทำสยามวุ่นครุ่นเศรษฐภัย
พ้นเสือประสพจ-ระเข้า[๑๗]ก็จะทำไฉน ?
ล้าเต้อยู่ร่ำไปต้องเร่งให้การศึกษา
บางทีจะพอทันยังมีวันอยู่ข้างหน้า
แต่ต้องไม่เนิ่นช้าจึ่งเวลาอาจรอคอย
วิสามัญศึกษาเลยเวลาอย่าอ้อยสร้อย
ประถมศึกษาปล่อยด้อยส่วนนี้จักมีภัย[๑๘]
ใครเรียนอะไรมาธรรมดาอยากจะใช้
เรียนสือสุดวิสัยจักได้งานทำทั่วกัน

๒๕ มิถุน. ๗๓


[๑] ......ไคล ชมพูทวีปและไอยคุปต์ในทวีปอาฟริกาได้เจริญแล้วเมื่อครั้งยุโรปตะวันตกยังเป็นป่าเถื่อนอยู่ อารยธรรมเก่าเจริญถึงที่แล้วหยุดอยู่ อารยธรรมใหม่ได้เจริญขึ้นทางยุโรป โดยได้ความรู้เท่าธรรมชาติบังคับธรรมชาติได้ ยุโรปกลับได้เป็นครูสอนโลก ความเจริญแห่งอารยธรรมย่อมวกวนอยู่เช่นนี้

[๒] จิตตานุภาพ อานุภาพแห่งจิตต์เกิดแต่สมาธิ คือ การรวมจิตต์ให้มั่นอยู่ในสิ่งเดียวไม่ว่อกแว่ก จิตต์จึงมีกำลังอาจแทงทะลุปัญหาที่ยาก ดุจอาวุธคมแทงทะลุเครื่องกีดกั้น หรือดุจแสงแดดที่หน้าแว่นนูนรับไว้ แล้วรวมฉายลงเป็นจุดเดียว จนร้อนจุดบุหรี่ติดฉะนั้น

[๓] ......ญาณ ผู้สำเร็จมรรคผลทางโลกุตตร หรือ โลกอุดร คือข้ามพ้นโลก ท่านมีกำลังจิตต์แก่กล้า อาจมีหูทิพย์ ฯลฯ ได้ ล้วนสำเร็จด้วยอำนาจจิตต์ แต่วิทยาศาสตร์ทุกวันนี้ เช่น ฟิสิกส์ และเฆมิสตรี ช่วยให้มนุษย์ได้ใช้วิทยุโทรเลข โทรศัพท์ กล้องส่อง ตลอดจนถึงเดิรอากาศได้ด้วยเครื่องบิน จึงเป็นยอดความรู้ทางรูปวัตถุ อันเป็นส่วนโลกิย คือความเป็นไปตามธรรมดาโลก

[๔] ......เวียง คือ จักรวรรดิอังกฤษ, ฝรั่งเศษก็มีเมืองขึ้นมาก นับเป็นจักรวรรดิน้อยได้อีกส่วนหนึ่ง

[๕] ......ขาว ขึ้นโดยเจ้าของประเทศเดิมยังคงอยู่เป็นปึกแผ่น เช่น อินเดีย กับขึ้นโดยชนชาติผิวขาวเข้าไปตั้งปึกแผ่น ขับเอาคนพื้นเดิมเสื่อมศูนย์ไป เช่น อาฟริกาใต้ ออสเตรเลีย อเมริกา เป็นต้น

[๖] ทางหลวง คือ ทะเลหลวง ได้แก่มหาสมุทรซึ่งเป็นทางเดิรสำคัญๆ ของโลก ทางนั้นมาจากมหาสมุทรอินเดีย ผ่านช่องมะละกาไปเข้าทะเลจีนและมหาสมุทรแปซิฟิก สยามอยู่ในก้นถุงแห่งอ่าวสยามลับเข้ามา

[๗] ...นักหนา แต่ก่อนไม่มีใครรู้จักสยาม เขานึกว่าอยู่ในเมืองจีน หรือเมืองอินเดีย ที่ขึ้นชื่อสยามก็เพราะนายอิน นายจัน ฝาแฝดที่ไปยุโรปและอเมริกา บัดนี้สยามมีฐานะเป็นประเทศหนึ่งในสมาคมแห่งชาติทั้งหลายที่ขึ้นชื่อในโลก

[๘] ......นาน มหาวิทยาลัยจะตั้งได้ต่อเมื่อศึกษาชั้นมัธยมมีเลี้ยงพอ ซึ่งมัธยมก็ต้องอาศัยประถม การที่มหาวิทยาลัยได้ตั้งขึ้นในอินเดียตั้งแต่ศตวรรษที่ ๑๙ แห่งคริสตศักราชมาแล้วเป็นหลายแห่ง ก็เพราะพออังกฤษเข้าครอบครองอินเดีย ก็ได้เริ่มให้การศึกษาอย่างไม่หวงแหนทีเดียว

[๙] พระเจ้าจักรพรรดิ คือ พระเจ้ากรุงอังกฤษผู้ทรงดำรงตำแหน่งจักรพรรดิราชแห่งจักรวรรดิอังกฤษ

[๑๐] ฐานมลประเทศ Dominion status

[๑๑] ......ไมตรี ในการประชุมอัครมหาเสนาบดีผู้แทนมลประเทศทั้งหลายที่ลอนดอนเมื่อ พฤศจิกายน ค.ศ. ๑๙๒๖ ได้มีการตกลงให้มลประเทศได้อิสสรภาพ ตลอดถึงการเกี่ยวกับต่างประเทศด้วย แคนาดาได้ตั้งทูตผู้แทนของตนประจำ ส.ป.ร. อเมริกา แต่นั้นมา สิทธิที่อังกฤษเคยออกกฎหมายครอบมลประเทศก็เป็นอันเพิกถอนด้วย ที่ประชุมได้ตั้งกรรมการพิเศษพิจารณาวิธีการรายละเอียดต่อมา ซึ่งได้เสนอและรับรองกันในการประชุมเช่นนั้นที่ลอนดอนเมื่อ กันยายน ค.ศ.​ ๑๙๓๐ อีกครั้งหนึ่ง เป็นอันฐานมลประเทศทั้งหลายกับประเทศมารดาคืออังกฤษเท่ากันทุกอย่าง ไม่มีใครขึ้นใคร เป็นเหมือนพี่น้องรวมเป็นทองแผ่นเดียวกัน ด้วยเข้าร่วมจักรวรรดิ มีพระเจ้าจักรพรรดิราชพระองค์เดียวกัน คือ พระเจ้ากรุงอังกฤษนั้นแล

[๑๒] ......ได้เกลื่อนกลาด คือ มีเปรียญหรือบัณฑิตแห่งมหาวิทยาลัยอยู่ทั่วไป

[๑๓] ......เดียว แต่ก่อนนี้ศีวิลัยเซชั่น (อารยธรรมอย่างใหม่) พึงหาได้แต่ในยุโรปเท่านั้น ยุโรปเองก็ยังไม่รู้จักอรัญญประเทศทั้งหลายเท่าไรนัก ประวัติกาลสากล ขึ้นชื่อว่าของโลก ก็คือ ประวัติกาลแห่งยุโรปนั้นเอง ทำนองก็คล้ายกับความอาจเอื้อมของเราที่ตั้งศัพท์ว่า ‘โลกสยาม’ แต่ของเราเป็นทีเล่น ของเขาเป็นทีจริง

[๑๔] ......ลิดตีนปู เราได้เคยถูกมิตรทั้งฟากตะวันตกและตะวันออก แห่งประเทศลิดตีนปูไปแล้ว ฟากละหลายคราว

[๑๕] มายา เครื่องลวง Camouflage

[๑๖] พันตู รบ

[๑๗] ......จระเข้ สำหรับเรา เสือได้แก่ภัยการเมือง จระเข้ภัยเศรษฐกรรม

[๑๘] ......ภัย การศึกษาทั้งชาติ National Education นั้นให้ทุกคนได้ศึกษาตามควรแต่อัตตภาพ ศึกษาชั้นสูงเป็นส่วนอดิเรก แต่ส่วนซึ่งบังคับว่าต้องได้ทุกคนนั้น คือส่วนการศึกษาเท่าที่จำเป็น สำหรับพลเมืองของเราเวลานี้บังคับเพียงประถมศึกษา ต่อไปก็จะค่อยเขยิบขึ้นตามควร ขีดจำเป็นสำหรับพลเมืองต้องประกอบทั้งสามัญและวิสามัญศึกษา หลักสูตรประถมจึงวางไว้ทั้ง ๒ ส่วน ถ้ากสิกรรมศึกษายังรออยู่นานตราบใด ประถมศึกษาในชนบทขาดวิสามัญศึกษา การเกณฑ์ให้เรียนตามพระราชบัญญัติ ก็เป็นเพียงเกณฑ์ให้เรียนหนังสือตราบนั้น. คนเราได้เรียนอะไรมาก็อยากใช้วิชชานั้น การอบรมในห้องเรียนตั้ง ๕ ปีขึ้นไปพอที่จะให้เด็กไม่รู้ และไม่ชอบการกสิกรรม งานของกสิกรเป็นงานหนักตรำแดดฝนและอยู่กับดินโคลนจับไถจอบ การเรียนกสิกรรมได้ช่วยอบรมทางนี้ ถ้ามีแต่การเรียนหนังสือในห้องเรียน แต่งตัวสะอาด จับดินสอปากกา ซึ่งเป็นการตรงกันข้าม นอกจากพรากเด็กมาเสียไม่ให้ได้ฝึกงานรู้งานทางไร่นา ยังเป็นการอบรมให้ไม่ชอบงานเช่นนั้นเสียอีก โรคเสมียนเมื่อครั้งจัดการศึกษาอย่างหัดคนเข้ารับราชการว่าร้ายอยู่แล้ว โรคประถมศึกษาที่ขาดวิชชาวิสามัญนี้ จะซ้ำร้ายไปยิ่งกว่านั้นหลายเท่าพันทวี เพราะจะเป็นกันเกือบทั้งชาติทีเดียว

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ