ศาสนาวันนี้

ศาสนาเคยเป็นนาบุญโดยเต็ม
บัดนี้มีนาบุญอื่นๆ เข้ามาแบ่งเฉลี่ยแล้ว

(กาพย์ฉบัง)

“เป็นเนื้อนาบุญอันไพ-ศาลแด่โลกัย
และเกิดพิบูลย์พูนผล
“สมยาเอารสทศพล[๑]มีคุณอนนต์
อเนกจะนับเหลือตรา”
นี้คือวาทะพระยาศรีสุนทรนา-
ม (น้อย)[๒] ตระหนักในคุณ
อันสรรพกุศลผลบุญแบบเบื้องบรรพ์คุ้น
ข้างเห็นพระเจ้า[๓]จึ่งควร
ศาสนานาบุญทั้งมวลจองชีพชนชวน
ให้ชินให้เชื่อเหลือหลาย
แต่เกิดตราบเท่าวันตายผูกขาดมาดหมาย
ขนทรายเข้าวัด[๔]ตะพัดไป
ครั้นเข้าเขตต์ชี้ศีวิลัยสต์นาบุญแบบใหม่
ก็เกิดก็มีนานา[๕]
โรงเรียนโรงพยาบาลสา-ธารณประโยชน์มา
แบ่งแยกและแจกจ่ายไป
ทรายขนกล่นเกลื่อนเลื่อนไหลผ่านวัดซัดไป
สู่ที่อื่นอื่นดื่นแดน
บิณฑบาตเลี้ยงอาตม์แร้นแค้นต้องตั้งครัวแทน
ต้องซื้อต้องหาคร่าไป[๖]
บ้านนอกยังดีกว่าในกรุงเงินเป็นใหญ่
ไม่ใช่ลำบากยากแสน[๗]

ศาสนาต้องสะสมศาสนสมบัติ
เหมือนมูลนิธิ[๘]อื่นๆ สะสมสมบัติ

จึ่งวัดอัตคัดขาดแคลนจำเปลี่ยนเพี้ยนแผน
หาผลประโยชน์เยียวยา
สะสมสมบัติศาสนาจัดที่กัลปนา
และที่ธรณีสงฆ์[๙]สงวน
ให้เช่าเอาประโยชน์โดยควรประมูลประมวล
เหมือนมูลนิธินานา
ยุบอารามเหลือเฟือเพื่อหาประโยชน์ดั่งว่า
รวมพระรวมวัดจัดออม
อุโบสถสำคัญพลันถนอมเพื่อแสดงธรรมน้อม
นำจิตต์ชาวบ้านร้านรวง
กันที่ทำประโยชน์อื่นปวงโภคผลใหญ่หลวง
จักก่อจักเกินนักหนา
วันธรรมสวนะพระมา[๑๐]เทศน์โปรดทุกวา-
ระการรักษาทุ่นหลาย
สมสมัยใช้เงินเป็นนายยังความสะดวกดาย
ในอันประสิทธิ์กิจผอง

พระต้องทำหน้าที่ตอบแทนในมนุษยสมาคม

หนึ่งพระจะจำสำนอง[๑๑]ให้ธรรมตามครอง
ประชาทุกชั้นทันสมัย
ใครไม่ถึงพระพระไปถึงเขาจงได้
เพื่อได้โปรดเขาเนาคุณ
ขวนขวายหมายม่ง[๑๒]ลงทุนกอบเพื่อเกื้อหนุน
เพื่อนมนุษย์ดุจพุทธจริยา
ใดมีวิธีถูกกา-ลสมัยใช้สา-
รพัตรพิสิฐกิจการ
ตั้งโรงเรียนโรงพยาบาลสมาคมสภาคาร
ค่อยสมานดรุณครุ่น[๑๓]ธรรม
เงินทองคล่องได้โดยกรรมเป็นกุศลนำ
ประโยชน์ช่วยชาติศาสนา

การศึกษาของธรรมกถึก[๑๔]

หน้าที่สำคัญพรรณนานี้ต้องศึกษา
จึงสมรรถ[๑๕]และถนัดกรณีย์
หลักสูตรนักธรรมคัมภีร์เปรียญเอกโทตรี
เหมาะล้วนในส่วนศาสนา
บัดนี้สบสมัยวิทยา-ศาสตร์สิกขภาษา[๑๖]
ส่ำสมพหุศรุตวุฒิคุณ
โดยคมนาคมเข้าหนุนโลกแคบคนคุ้น
ร่วมโลกร่วมกิจสนิทสนม
ศึกษาแบ่งสามตามนิยมตั้งต้นประถม
มัธยมอุดมสมแสวง
วิชาหลายอย่างอ้างแสดงจำแนกแจกแจง
ตามภูมิปัญญาบารมี
เป็นส่วนสามัญวิถีทางแยกยังมี
เรียกวิสามัญ[๑๗]สรรเสริม
ธรรมกถึกศึกษาถ้าเติมเถรภูมิภาคเพิ่ม
ผนวกอุดม[๑๘]สมควร
เป็นธรรมบัณฑิตโดยขะบวนโลกธรรมถ่องถ้วน
แตกฉานน่าชมสมสมัย
รองมามัชฌิมภูมิไสร้ผนวกมัธยมให้
เพียงประกาศนียบัตรเปรียญธรรม
ยังนวกภูมิชั้นต่ำคือนักธรรมนำ-
ผนวกมัธยมต้น-กลาง[๑๙]
ไม่ใช่เพียงโรงเรียนอย่างเดี๋ยวนี้ต้องสร้าง
มหาวิทยาลัยโอฬาร
เพียงประกาศรับตามวิชาชั้นต่ำพอหา
ชั้นสูงกลางขาดปราศไป
หนึ่งเล่าการอบรมไว้แต่เล็กคุ้มใหญ่
ก็ย่อมจำเป็นเช่นกัน
การจัดการจ่ายในอันสำเร็จจักพลัน
ต้องลงทุนรอนแหล่หลาย
แต่ศาสนสมบัติมากมายควรเป็นทุนจ่าย
ต่อนั้นเก็บผลเลี้ยงพอ

ปัญหาสำหรับอนาคต
อุดมศึกษาสำเร็จด้วยปัญญากับความเพียร
อาชีพพรหมจรรย์เลือกฟั้นคนได้น้อยเข้า
การสอนศาสนาอาจต้องอาศัยฆราวาสเข้าช่วย

อันการศึกษานี้หนอยิ่งจัดยิ่งก็
จะเกิดจะก่อกรณีย์
คือการศึกษาอาชี-วะจะต้องมี
อยู่ที่ได้เพียรเรียนมา
แต่ว่าต่อไปในอนา-คตเป็นปัญหา
ว่าผู้สมัครเรียนพอหรือ
อันการศึกษาขึ้นชื่อ“อุดม” นี้คือ
ต้องฉลาดและเรียนนานปี
จึงจะสำเร็จด้วยดีเหมาะแก่กรณีย์
ที่ใช้ในเชิงปรีชา
คนฉลาดชาติเติบตัณหาแม้ไม่เข้ามา
พาให้วงเลือกแคบไป
ถ้าธรรมกถึกขาดไสร้ก็จะต้องใช้
ฆราวาสเข้าช่วยด้วยแล
ดีกว่ามหายาน[๒๐]หาญแก้ให้พรหมจรรย์แปร
เป็นพระมีเมียเคลียคลอ

การฟังธรรมในวันธรรมสวนะ

“ฟังธรรมโดยกาล” ขานข้อมงคลสูตร[๒๑]ขอ
สวัสดีจงมีแต่สยาม
ยั่งยืนอยู่ได้ด้วยความสยามงำธรรมงาม
ตามพุทโธวาทบวร
การนิมนต์พระมาเทศน์สอนเหมือนเป็นการจร
ประจำพิธีมีงาน
มีข้อบกพร่องสองประการไม่เรียกไม่ขาน
ไม่นิมนต์ไม่มาน่าขัน
ทั้งไม่เสมอสม่ำประจำวันธรรมเนียมเช่นนั้น
จึ่งน่าจะแก้แปรไป
เป็นธรรมเนียมถ้วนหน้าได้สู่วัดตะพัดไป
ในวันธรรมสวนากร[๒๒]
ผองพุทธศาสนิกมอบมาน[๒๓]โดยเสด็จภูบาล
ในราชนิยมสมสมัย
เพื่อชาติศาสนาเพ็ญไพ-บูลย์องค์ทรงชัย
อัครศาสนูปถัมภก เทอญ

๑ ธันว์. ๗๑


[๑] ......ทศพล พระสงฆ์ได้สมยาว่าเป็นลูกของพระพุทธเจ้า เพราะท่านเป็นผู้สืบต่ออายุพระศาสนามิให้สิ้นศูนย์ และได้ชื่อว่าเป็นเนื้อนาบุญ เพราะท่านเป็นผู้ที่เราได้ไปทำบุญ โดยถวายของหรือเลี้ยงท่าน ท่านเป็นแดนเกิดแห่งบุญกุศลของเราอย่างเดียวกับนาข้าวเป็นแดนเกิดแห่งข้าวของเราฉะนั้น

[๒] (น้อย) คำประพันธ์ที่ยกมาอ้างนั้นอยู่ในบทสังฆคุณในคำนมัสการคุณานุคุณ ซึ่งพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย) เป็นผู้แต่ง

[๓] ......พระเจ้า การทำบุญทางอื่นๆ เป็นต้นว่า ทำบุญแก่โรงพยาบาล หรือโรงเรียนมักกล่าวกันว่า “ไม่เห็นพระเห็นเจ้า” หมายความว่าไม่ได้ทำบุญกับพระ ความรู้สึกนี้เนื่องจากที่การทำบุญแต่โบราณก็มีแต่ทางวัดทางเดียว ถ้าให้อะไรแก่คนขอทาน ก็เรียกว่า ให้ทาน แท้จริงทานในพระศาสนา คือ การให้ไม่เลือกว่าให้แก่ใคร หรืออะไรๆ หมด

[๔] วัด ‘ขนทรายเข้าวัด’ เกิดแต่พิธีก่อพระทราย ซึ่งจะได้ทรายถมวัดด้วย แต่คำนี้เลยใช้เป็นภาสิตหมายความถึงทำความดีให้ เช่น ทำให้เกิดประโยชน์แก่รัฐบาล หรือแก่ผู้เป็นใหญ่ เช่น หัวหน้าปกครองคน ก็เรียกว่า ขนทรายเข้าวัด

[๕] ......นานา ในสมัยที่บ้านเมืองจัดการปกครองเจริญขึ้น รัฐบาลย่อมให้ความช่วยเหลือแก่พลเมืองมากขึ้น เช่น มีโรงเรียนให้เด็กเรียนทั่วหน้า มีโรงพยาบาลให้คนเจ็บได้ไปรักษาตัวเป็นการรักษาชีวิต มีโรงเลี้ยงเด็ก มีการให้ประกันเพื่อสุขภาพ และมีการให้เบี้ยเลี้ยงแก่ผู้หางานทำยังไม่ได้ หรือในยามเกิดทุกข์ภัยต่างๆ เหล่านี้ล้วนเป็นการทำสาธารณประโยชน์ในทางบำรุงชีพของพลเมือง แต่ละอย่างๆ จะเรียกว่า ‘นาบุญแบบใหม่’ ก็ได้ทั้งนั้น เพราะสาธารณประโยชน์ทั้งหลายย่อมต้องการความช่วยเหลือของผู้มีกำลัง

[๖] ......ไป ทุกวันนี้ภิกษุจะอยู่ได้ด้วยบิณฑบาตฉันเท่านั้นยากเต็มที ต้องมีอุปัฏฐากส่งสำรับ หรืออาศัยมีครัวของตน หรือของวัด โดยมอบให้ผู้อื่นจัดหาหรือทำให้

[๗] ......แสน ตามบ้านนอกเดี๋ยวนี้ที่วันยังค่ำไม่ต้องใช้สตางค์ก็อยู่ได้ยังมี หรือใช้เพื่อซื้อหาบ้างเล็กๆ น้อยๆ นอกนั้นก็มีของตัวเองในบ้าน แต่ในกรุงหาเป็นเช่นนั้นไม่แล้ว อะไรๆ มีค่าไปหมด มีการแบ่งแรง จนทุกคนจะต้องมีเงินใช้จึงจะอยู่ได้ ภิกษุเป็นผู้ขอเขาเลี้ยงชีพ ไม่สะสม และไม่ต้องแตะต้องเงินเลย จึงอยู่ได้ด้วยความลำบาก อย่าว่าแต่จะเป็นที่พึ่งพักอาศัยของศิษย์มากมายเหมือนแต่ก่อนนี้เลย

[๘] มูลนิธิ ที่ตั้งแห่งขุมทรัพย์ เราหมายเอากองทรัพย์ที่อุทิศไว้จัดเพื่อเก็บดอกเบี้ยหรือกำไรใช้ในการกุศล ตัวอย่างเช่น ร็อกคิเฟลเลอร์มูลนิธิ ที่ช่วยประเทศเราทางสาธารณสุขและทางคณะแพทยศาสตร์ แห่งจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย เป็นต้น

[๙] สงฆ์ ที่ธรณีสงฆ์ คือที่เป็นสิทธิ์ขาดของสงฆ์ แต่ที่กัลปนานั้นมีเจ้าของ เจ้าของเพียงอุทิศผลประโยชน์ให้แก่วัด

[๑๐] ......มา วันฟังธรรม พระมาเทศน์ คือวัดมีแต่อุโบสถ ไม่มีพระสำนัก จึงธรรมกถึกต้องมาแต่วัดอื่น

[๑๑] สำนอง สนอง ตอบแทน รับใช้หนี้

[๑๒] ม่ง มุ่ง โบราณใช้เป็นม่ง

[๑๓] ครุ่น หมกมุ่น

[๑๔] ธรรมกถึก ท่านผู้แสดงธรรม นักเทศน์

[๑๕] สมรรถ สามารถ

[๑๖] สิกขภาษา หมายถึง การเรียนภาษาต่างประเทศที่มีประโยชน์ เนื่องกันทางพาณิชย์ การเมือง และอักษรศาสตร์

[๑๗] วิสามัญ การศึกษา แผนกอาชีพ ธรรมกถึกศึกษา ก็เป็นวิสามัญศึกษาส่วนหนึ่ง

[๑๘] ผนวกอุดม ให้วิสามัญศึกษาชั้นเถรภูมิต่ออุดมศึกษาขั้นปริญญามหาวิทยาลัยซึ่งวัดจัดตั้งขึ้นเอง

[๑๙] มัธยมต้น-กลาง แต่มัธยมปีที่ ๓ ถึงปีที่ ๖ ค่อยเขยิบขึ้นตามพื้นศึกษาของท้องถิ่น

[๒๐] มหายาน นิกายหนึ่งในพุทธศาสนาที่นับถืออยู่ทางฝ่ายเหนือ คือ ทิเบต จีน ญี่ปุ่น นิกายใต้ของเราเขาเรียกว่า “หีนยาน” เป็นชื่อข้างฝ่ายเขาตั้ง ข้างฝ่ายเราเรียกเขาว่า “อุตรนิกาย” และเรียกของเราเองว่า “ทักษิณนิกาย”

[๒๑] มงคลสูตร ในมงคลสูตรท่านยก “การฟังธรรมโดยกาล” ว่าเป็นมงคลอันอุดมส่วนหนึ่ง

[๒๒] วันธรรมสวนาการ หมายเอาวันที่มีการฟังธรรมที่วัดเป็นกำหนด

[๒๓] มาน ความคิด ใจ

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ