ราชสดุดี-ดอนเจดีย์

เสด็จโดยขะบวนพยุหยาตราน้อย พ.ศ. ๒๔๕๖

เนื่องจากการซ้อมรบของเสือป่า

เป็นการฝึกซ้อมเดิรทางไกล

(ลิลิตดั้น)

ศรีศรีสิทธิสมรรถ[๑] กระพุ่มหัตถ์ ณ เศียรเกล้า ทศนัขเข้าระเบียบราย[๒] หทัยหมายม่งไตรรัตน์ และชนกกษัตริย์เสือป่า[๓] อ่าองค์กวีศรีคเณศ[๔] นบมเหศรมนูสาร[๕] เอกอาจารย์จอมปราชญ์ อภิวาททวยเทพทั่ว เผชิญมั่วสมารักษ์[๖] เอกอัครมหาบุรุษ พระมงกุฎเกล้าเจ้าไทย ปัจจุบันสมัยเสือป่า อ่ากวีภูรี[๗]เลิศ ประเสริฐอาจารยคุณ อดุล[๘]จอมนัจ[๙] วิสัยใด ธ มีพระราชประสงค์ ขอจงประสิทธิโสตถิ[๑๐]ผล อวยพระชนม์ยืนนาน ขานพระเกียรติเกริกไกร เกรียงเดชสมดั่งคำข้าได้ สดุดี

ศรีสิทธิฟ่องฟ้าฟูโพยม
ชะรอยพระเสด็จมาโปรดแล้ว
เพ็ญศรีพระเพ็ญโสมเพ็ญสวัสดิ์
เฉลิมพระเกียรติแกล้วแผ้วผ่องไผท
ยากได้ยอดขัตติยเพี้ยงเพ็ญลักษณ์
เสือป่าอาจารย์ไกร-เกริกถ้วน
เธียร[๑๑]ศรีกวีศักดิ์นัจสูจน์[๑๒]
ทศพิธธรรมท้าวล้วนเปี่ยมครอง
รัฐประศาสน์ออกตกแจ้งประจักษ์เจน
นิติศาสตร์ธรรมศาสตร์ผองเพียบรู้
พระองค์ดุจธรรมเป็นเครื่องเหนี่ยว
นำชาติยาตรเยื้องกู้เกียรติไทย
อนใดกอบเกี่ยวด้วยโบราณ คดี
พระแนะพระนำในสิ่งนั้น
เพื่อประโยชน์พงศาวดารแห่งชาติ
เมืองพระร่วงได้[๑๓]ได้ดั้นเสด็จถึง
โดยทางสังฆราชเต้าประเวศตาม[๑๔]
ดุจอดีตสำนึง[๑๕]ก่อนโน้น
ค้นคว้าคร่าห์คลองความรู้เก่า
เผยแผ่พิทยเพี้ยงโพ้นผุดแถลง
“เที่ยวเมืองพระร่วง”เจ้าประจักษ์นาม
คือพระราชนิพนธ์แจงแจกไว้
บวกสมบัติหนังสือสยามสยายเพื่อ วิชา
ยังอื่นอีกไท้ได้นิพนธ์
จวบแปรราชสำนักเมื้อสนามจันทร์
ณ พระปฐมจนยาตรเต้า
ในระหว่างคิมหขัณฑ์ฤตุ[๑๖]
พระเสด็จด้นดั้นเข้าวนาลัย
กรีฑาพลพยู่ห์ด้วยขะบวนเสือ- ป่านอ
เป็นพยุหยาตราอย่างน้อย
ตรวจค้นค่ายคูเหลือแต่เศิก เตลงแล
ม่งประโยชน์ค้อยค้อยเสาะสรร
ลุเด่อนเกริ่นเกริกอ้างเจดีย์[๑๗]
เชิงชัฏ[๑๘]ซ่อนสถูปขวัญมั่นไว้
ใช่อื่นอนุสาวรีย์พระนเรศวร์ เทียวแล
สามรอบร้อยเร้นได้ดั่งฤๅ
เสือป่าอาเพดแล้ว[๑๙]รกชัฏ
ซ่อนสถูปเสือป่าคือซ่อนไท้
ซ่อนผู้อื่นพอสมรรถมิดชิด
เสือป่าซ่อนฉะนั้นได้บ่มี[๒๐]
พระสถูปสถิตชี้แดนชัย
มหายุทธหัตถี[๒๑]ที่นั้น
ฝังแน่น ณ ใจไทยถ้วนทั่ว
ชวนฮึกเหิมให้หมั้น[๒๒]ม่งชัย
มอญม่าน[๒๓]มากมั่วแม้นปฐพี เพิกฤๅ
สองราชเร่งทัพไทยสกัดก้าว
ทั้งทัพบ่ทันฝีเท้าคช ท่านนอ[๒๔]
ถั่น ถั่น ทั้งน้องท้าวถับถึง
หัตถีทระหดเหี้ยมกำแหง
เหิมอาสน์สยามราชจึงจู่ท้า
ยุทธหัตถิดำแคง[๒๕]ยศคู่ สยามเทอญ
ชัยสิทธิ์ชัยคุ้งฟ้าฟ่องชัย
มหาอุปราชเจ้าจอมทัพ เตลงฤๅ
ต้องพระแสงนเรศวร์ไกรแกว่นแกล้ว
ขาดแล่งแกว่งกายกับกัณฐ[๒๖]หัต- ถีเฮย
ศูนย์ชีพเชิดให้แล้วซึ่งชโย
เอกาทศรถผู้อนุชา พระเอย
ล้างชีพมางจาชโรพี่เลี้ยง
สิ้นเจ้าสุดแรงพลา-กรระส่ำ- ระสายกัน
เสียมทัพถับห้ำเพี้ยงหั่นหมู
ดังฤๅชัยสถูปล้ำเลอยศ สยามเทียว
ชัฏช่างแหนไว้ดูสิทธิ์ได้
ปกปิดคลุมมิดหมดแมก[๒๗]ส่ง
ชะรอยป่ารู้เลี้ยงให้แก่เรา
พระองค์มงกุฎเกล้าเจ้าไทย
เทา[๒๘]ประเทศสู่เสา-วภาพพื้น
นบพระสถูปชัยไพจิตร
อื้อข่าวเราล้วนตื้นปิติรมย์
หลับสนิท ธ สะกิดให้ตื่นเห็น
มรดกเรานิยมอยากได้[๒๙]
ยิ่งทรัพย์ยิ่งชีพเป็นลาภเลิศ
หากพระโปรดชี้ให้แก่เรา
ข้าบาทบ่อาจน้อมดุษณี ภาพ[๓๐]นอ
จึ่งเริ่มสดุดีเสา-วพจน์นี้
นอบเกล้าฯ ณ ฝ่าธุลีละอองบาท
ขอพระชนม์ร้อยชี้ช่องเจริญ
มรรคาคลาคลาศนั้นยังไกล[๓๑]
สักแต่จักดุ่มเดิรห่อนได้
ขาดมัคคุเทศก์[๓๒]ไฉนจักลุ วิเศษเล่า
มัคคุเทศก์สบแล้วไสร้จักสงวน

๒๘ มีน. ๕๖



[๑] สมรรถ เป็นคำเสกขอให้มีสิริมงคล ความสำเร็จสมปราร์ถนา และความสามารถ

[๒] ......ราย สิบนิ้วประนม

[๓] เสือป่า คือ พระนเรศวรกับพระเอกาทศรถ ซึ่งยังมีดอนเจดีย์เป็นราชอนุสาวรีย์ อันพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงพบ

[๔] คเณศ โอรสพระอิศวรกับพระอุมา มีเศียรเป็นช้างงาเดียว สีกายแดง นุ่งห่มแดง ถือบาศและขอ มีหนูเป็นพาหนะ เป็นเจ้าแห่งความรอบรู้ (สิทธิ) จึงเรียกว่าสิทธิบดี บรรดาผู้จะเริ่มประพันธ์มักเริ่มด้วยมนต์ว่า “โอม นโม คเณศาย วิฆฺเนศฺวราย”

[๕] มนูสาร คือ พระมนสวายัมภู โอรสพระพรหม เป็นผู้แต่งตำรับมานวธรรมศาสตร์

[๖] สมารักษ์ รักษาสม่ำเสมอ รักษาอยู่เสมอ

[๗] ภูรี ปัญญา ความฉลาด

[๘] อดุล ชั่งไม่ได้ หาเปรียบยาก

[๙] นัจ การฟ้อนรำ

[๑๐] โสตถิ สวัสดี ความเจริญ

[๑๑] เธียร นักปราชญ์

[๑๒] นัจสูจน์ การชี้แจงทางวิชาละคร

[๑๓] เมืองพระร่วง กรุงสุโขทัยโบราณ บัดนี้เป็นเมืองร้าง

[๑๔] ......ตาม พระมงกุฎเกล้า เมื่อพระองค์ยังดำรงตำแหน่งสมเด็จพระยุพราชได้เสด็จตรวจโบราณวัตถุสถาน ได้เสด็จจากเมืองกำแพงเพ็ชรไปสุโขทัยเก่า ตามรอยถนนที่พระสังฆราชครั้งโน้นได้ไป (ดูพระราชนิพนธ์เรื่องเที่ยวเมืองพระร่วง) ถนนนั้นเดี๋ยวนี้ก็ยังมีเหลืออยู่เป็นตอนๆ

[๑๕] สำนึง ออกจากสึง หรือ สิง แปลว่าอยู่

[๑๖] คิมหขัณฑ์ฤตุ เขตต์ร้อน หรือที่ใช้กันเลอะไปว่าคิมหันต์ ที่ถูกคือ คิมหะ (ร้อน) เหมันต์ (หนาว) วัสสาน (ฝน)

[๑๗] ......เจดีย์ ถึงตำบลที่เรียกกันว่า ดอนเจดีย์ ดอน โบราณเรียกเด่อน

[๑๘] เชิงชัฏ ซุ้มไม้รกในป่า

[๑๙] ......แล้ว ชัยชนะ และความแกล้วกล้าแห่งวีรบุรุษสมัยนั้น เสื่อมศูนย์แปรปรวนไปสิ้นแล้ว

[๒๐] ......มี ซ่อนคนอื่นก็พอซ่อนได้ แต่จะซ่อนเสือป่าซ่อนไม่ได้

[๒๑] ......หัตถี การชนช้างครั้งนั้นนับเป็นสำคัญที่สุดที่มีในตำนานของเรา

[๒๒] ......หมั้น จองความมีชัยไว้ ดุจหนุ่มสาวจองกันไว้ที่เรียกว่าหมั้น

[๒๓] ......ม่าน คนพวกหนึ่งอยู่ในประเทศพม่า

[๒๔] ......นอ ตำนานกล่าวไว้ว่า ช้างพระที่นั่งแห่งกษัตริย์ทั้งสองพระองค์ซับมัน ออกวิ่งเตลิดไปทางกองทัพข้าศึก จนกองทัพหลวงล้าหลังตามเสด็จไม่ทันทั้งทัพ

[๒๕] ดำแคง เลื่องลือ ขึ้นชื่อ สนั่นหวั่นไหว

[๒๖] กัณฐ์ คอ

[๒๗] แมก กำบัง แอบแฝง ซ่อน

[๒๘] เทา เต้า เป็นคำโบราณ แปลว่า ไป เดิรทาง

[๒๙] ......ได้ ราชอนุสาวรีย์แห่งพระนเรศวร เป็นมรดกที่เรารักใคร่อยากได้

[๓๐] ......ดุษณีภาพ ความเป็นผู้นิ่งไว้ นิ่งอยู่

[๓๑] ......ไกล ทางที่ประเทศเราจะก้าวหน้าไปสู่ความสมบูรณ์ยิ่งนั้น ยังอีกไกลมาก

[๓๒] มัคคุเทศก์ ผู้นำทาง

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ