• วรรณคดีอีสาน เรื่อง พระยาคันคาก

    ต้นฉบับของลำเรื่องพระยาคันคากนี้เป็นคัมภีร์ใบลาน บันทึกข้อความด้วยอักษรไทยน้อย ภาษาไทยอีสานโบราณ เนื้อหามีความยาว ๑๗๒ หน้าลาน นายสมชัยฟักสุวรรณ์ นักภาษาโบราณชำนาญการหอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ ร.๙ นครราชสีมา ได้คัดถ่ายถอดจากอักษรไทยน้อยให้เป็นอักษรไทยปัจจุบัน โดยรักษารูปคำตามเสียงอ่านเดิม พร้อมทั้งถอดความเป็นภาษาไทยปัจจุบัน และจัดทำศัพทานุกรมไว้ท้ายเล่ม
  • บทลคร เรื่อง รามเกียรติ์

    พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
    ...ข้าพเจ้ามารำฦกได้ถึงรามเกียรติ์ ฉบับพระราชนิพนธ์รัชกาลที่ ๒ ซึ่งนักเลงหนังสือก็ดี นักเลงดูลครก็ดี ต้องยอมทั้งนั้นว่าเปนหนังสืออันดี เปนบทกลอนไพเราะ และถ้อยคำสำนวนดี เปนตัวอย่างดียิ่งอัน ๑ แห่งจินตกะวีนิพนธ์ในภาษาไทยเรา สมควรแล้วที่จะเปนหนังสือซึ่งจะรักษาไว้เปนแบบแผน
  • บทละครเรื่องอภัยนุราช

    สุนทรภู่
    บทละครเรื่องอภัยนุราชนี้ สุนทรภู่แต่งในสมัยรัชกาลที่ ๔ เพื่อถวายพระองค์เจ้าดวงประภา พระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นบทละครสั้นๆ ขนาด ๑ เล่มสมุดไทยที่อ่านแล้วให้ความเพลิดเพลินสนุกสนาน ในการจัดพิมพ์ครั้งที่สองเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๘ กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ได้ตรวจสอบกับต้นฉบับหนังสือสมุดไทยและได้แก้ไขตามต้นฉบับหนังสือสมุดไทยดังกล่าว
  • กาพย์เรื่องพระไชยสุริยา และ สุภาษิตสอนสตรี ของ สุนทรภู่

    สุนทรภู่
    กาพย์เรื่องพระไชยสุริยานี้ สุนทรภู่แต่งในรัชกาลที่ ๓ กรุงรัตนโกสินทร์ เข้าใจว่าจะแต่งสำหรับเป็นแบบสอนอ่านคำเทียบให้ศิษย์ของท่านเล่าเรียนศึกษา ครั้นต่อมาในรัชกาลที่ ๕ เมื่อพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) แต่งหนังสือมูลบทบรรพกิจสำหรับใช้เป็นแบบเรียนหนังสือไทยในโรงเรียนหลวง คงเห็นว่า กาพย์เรื่องพระไชยสุริยานี้เป็นบทกวีนิพนธ์ที่ไพเราะ ทั้งอ่านเข้าใจง่ายและเป็นคติ จึงนำมาบรรจุไว้ในมูลบทบรรพกิจเป็นตอนๆ ตั้งแต่ แม่ ก กา ไปจนจบ เกย
  • เรื่อง เที่ยวเมืองพม่า

    สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
    "...ฉันอยากจะฉายรูปอานันทวิหารให้เห็นใกล้ๆ เดินเลียบข้างนอกกำแพงวัดเที่ยวหาที่ฉาย เผลอเข้าไปในลานพระเจดีย์ที่สร้างใหม่ๆ ใกล้กุฏิสงฆ์โดยไม่ทันสังเกต มีพระพะม่าองค์หนึ่งลงมาจากกุฏิ ตรงเข้ามาทำตาเขียวพูดว่ากะไรฉันไม่เข้าใจ จนเธอใช้ใบ้ชี้ที่เกือกของฉันแล้วโบกมือให้ออกไปเสีย ขณะนั้นฉันเห็นพระองค์นั้นเองก็เผลอใส่เกือกคีบเข้าไปในลานพระเจดีย์ด้วย ฉันจึงชี้ที่เกือกของเธอบ้าง ก็หันกลับขึ้นกุฏิ ฝ่ายข้างฉันก็กลับออกมา เป็นอันหายกัน"
  • พระรถคำฉันท์

    เรื่องพระรถเมรี หรือ เรื่องนางสิบสอง เป็นนิทานพี้นบ้านที่ชาวไทยรู้จักแพร่หลายมาตั้งแต่สมัยอยุธยาหรือก่อนหน้านั้นแล้ว อยู่ในคัมภีร์ปัญญาสชาดกเรื่องหนึ่ง กวีไทยสมัยอยุธยานิยมนำเรื่องพระรถเสน มาแต่งเป็นคำประพันธ์หลายรูปแบบ เช่น กาพย์ขับไม้ คำฉันท์และบทละคร เป็นต้น คำฉันท์สำนวนนี้น่าจะแต่งขึ้นในสมัยอยุธยาตอนปลาย
  • สวัสดิรักษาคำกลอน เพลงยาวถวายโอวาท และ สุภาษิตสอนสตรี

    สุนทรภู่
    เรื่องสวัสดิรักษา สุนทรภู่แต่งถวายสมเด็จเจ้าฟ้าอาภรณ์ในรัชกาลที่ ๒ ด้วยพระบาทสมเด็จฯ พระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงมอบสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์นั้นให้เป็นศิษย์ศึกษาอักขรสมัยในสำนักสุนทรภู่ เพลงยาวถวายโอวาท สุนทรภู่แต่งในรัชกาลที่ ๓ เมื่อตัวถูกถอดแล้วไปบวชอยู่ที่วัดราชบุรณะ เห็นจะแต่งเมื่อราว พ.ศ. ๒๓๗๓
  • รำพันพิลาป

    สุนทรภู่
    ต้นฉบับ “รำพันพิลาป” ที่นำมาเป็นฉบับพิมพ์มีอยู่ ๑ เล่มสมุดไทย พระยาราชสมบัติ (เอิบ บุรานนท์) ได้นำมามอบให้ไว้แก่หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๐ บทกลอนเรื่องนี้ท่านสุนทรภู่ได้แต่งขึ้นตามความฝันของท่านเมื่อ พ.ศ. ๒๓๘๕ อันเป็นระยะเวลาที่ท่านอยู่ในวัดเทพธิดา ทั้งรำพันถึงเรื่องราว เหตุการณ์และสถานที่ ในวัดเทพธิดาเกือบตลอดเรื่อง
  • ประชุมเพลงยาว ภาคพิเศษ

    ประกอบด้วยเพลงยาวที่แต่งขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ๔ เรื่อง คือ เพลงยาวเจ้าฟ้ากรมขุนกระษัตรานุชิตทรงปฏิสังขรณ์วัดอไภยทาราม, เพลงยาวตำนานหวยของนายกล่ำ แต่งขึ้นในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว, เพลงยาวชาววัง สันนิษฐานว่าคุณพุ่ม กวีสตรีผู้มีชื่อเสียงแต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๔ และ เพลงยาวเรื่องเที่ยวถํ้าวิมานจักรี ซึ่งอยู่บริเวณพระพุทธบาท สระบุรี
  • นิราศเมืองหลวงพระบาง และ รายงานปราบเงี้ยว

    หลวงทวยหาญรักษา
    เป็นบันทึกการเดินทางไปสงครามปราบฮ่อในพ.ศ. ๒๔๒๘ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้จอมพล มหาอำมาตย์เอก เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม แสง-ชูโต) เมื่อครั้งเป็นนายพันเอก เจ้าหมื่นไวยวรนาถ เป็นแม่ทัพไปปราบฮ่อที่เมืองหลวงพระบาง หลวงทวยหาญรักษา ได้ไปราชการในทัพด้วยและแต่งนิราศเรื่องนี้ขึ้น

ข่าวสารล่าสุด