อิเหนาคำฉันท์

๑๑ ปางนั้นบรมวง-ศอสัญแดหวา
อุ้มองค์วนิดากรตระกองตระการชม
ชูชื่นภิรมย์เชยดุจเสวยสมบัติพรหม
สำผัสตระมลกรมเสน่ห์น้อมฤดีมา
รีบรถทุรัศทางจรร่วมพนาทวา
จึ่งมีมธุรสาพจนเพื่อแสดงองค์
อ้าแม่นิคือพี่บมิควรจะโศกทรง
กรรแสงบใช่อง-คระตูมาต้องตัว
พักตรผ่องจะนองชลวิมลโฉมจะหม่นมัว
อ้าแม่อย่าแคลนกลัวสละทุกข์ประเทืองเรียม
ปางนั้นสุดาสดับสุรศัพทยิ่งเกรียม
จิตแจ้งเชษฐาเทียมจรกามาลอบปลอม
แสนโศกกระศัลยซ้ำปะทะแค้นคะนึงตรอม
หยิกข่วนบได้ออมกลจะทรุดลงจากเพลา
เชษฐาถนอมโอบอรองคยุพเยาว์
ยุพเรศธผลักเอานขหยิกบหย่อนกัน
ขษณนั้นจึ่งบาหยันกรณตชุลีคัล
สรวลพลางก็อำนันดูรพ่อกระทำแปลง
ข้าหวังระตูลอบบมิแจ้งคดีแสดง
ใดพ่อมาปลอมแปลงประโลมลักฉะนี้ไย
อ้าดูรบาหยันก็จะควรสงสัยไฉน
กิจนี้ก็โดยในมะดีหวีธปฏิญาณ
รับรักบสมรักสละพักตรประจวบกาล
แม้วการบคิดพาลก็จะม้วยไมตรีดาย
อ้าพ่อกระทำโดยชนนีธกล่าวกลาย
จะสมจะสู่สายสมรใดบตรงตรู
กลับศัพทกลับเพศกิจนี้บแจ้งตู
หวาดจิตสะดุ้งดูดุจชีพลายลาญ
อ้าอรบาหยันพจนพร้องเสนาะสาร
แม้วการจิรังกาลแลฤๅเจ้าจะโดยเรา
ผิวปลอมที่ดอมรักสิบเริ่มสะดวกเดา
หากตกถึงกรเราแลจึ่งแสร้งประดิพา
อนึ่งสามก็ตั้งสัตยวิลิศมาหรา
เฉพาะพักตรพระปฏิมากรสัตย์ยังสมฤๅ
อ้าพ่อบควรขึ้งอุระข้าดั่งเพลิงฮือ
รักสัตย์ก็สุดมือที่จะมอบเสน่ห์มา
ทูลเตือนมิเต็มถ้อยมะดิหวีก็สุดอา-
รมณ์รักพนิดาบมิหวังระตูครอง
สรวมชีพตั้งสัตย์เดชะเทพสมพอง
ช่วยให้พระนุชสนองเสน่ห์พ่อพี่ยินดี
พระแย้มภิรมย์เยื้อนพจนตอบนางสาวศรี
เพื่อพี่นิภักดีฤจึ่งเทวพาครอง
ดำรัสพลางก็เร่งรันอัศวราชรถทอง
แสงจันทรเรืองรองแอร่มพักตรยุพา
จุมพิตตระโบมโลมวรราชกานดา
อ้าแม่อย่าโศกากรซับสุชลพลาง
สำเนียงสกุณร้องเสนาะก้องสนั่นกลาง
ดงจวนจะรุ่งรางก็ลุร่วมมรคา
หยุดรถกระซิบสั่งระเด่นสังคมารตา
เจ้าพี่สถิตพลาสุวรรณเถิดอย่าครรไล
ไตรตราตระเวนดูผลูมารคณกรุงไกร
แม้พระอรินทร์ภัยยุบลแจ้งแก่พี่ยา
สั่งเสร็จตระกององค์วรนุชบุษบา
เถลิงหลังอาชาคลาวนะเวศวเนจร
พอดลคูหามาศสุริยภาษยุคุนธร
พระก็อุ้มพธูสมรจรดแท่นสุวรรณวาง ฯ
๑๔ เสด็จแนบยุพาอรตระกองกรลูบพระปฤษฎางค์
แก้วพี่อย่าโศกเลยนะจงวางจิตไว้ ณ เรียมรา
ความพี่สวาทสมรเสมอวชิรเนตรชีวา
แม้เรียมบสมสุระสุดาก็จะทำแบหลาลาญ
ซึ่งพี่แลผิดบุรพโทษวรนุชนุญญาการ
รอยเวรุตามจรมาดาลจิตโมหะลำเค็ญ
เรียมนี้บหวังสวาทอื่นเลยนะแม่อย่าขุ่นเข็ญ
เรียมจะถนอมพระนุชเป็นมกุฏเกล้ากระษัตรีย์
แท้สัตยากรเฉพาะสุรเทพคีรี
อ้าแม่อย่าขนางว่าพี่จะลีนคเรศรหมันยา
อ้าแม่อย่าซบพักตรพิลาปนัยนะอาบพุธารา
แสงจักษุปานนิลวัตถาก็จะหมองจะมัวมน
ดวงพักตรผ่องประดุจจัน-ทรแจ่มโพยมบน
ควรฤๅจะเศร้าสิริดังกลอสุรินทรุปคาห์
เงยพักตรขึ้นเถอะนะจะแจ้งกิตยโดยแต่สัตยา
เดิมองค์บรมชนกาดำรัสใช้ประชุมเพลิง
หมันหยานครบวรศพอยกีอันดำเกิง
เสร็จพี่จะลาจระบันเทิงกมลท้าวทั้งสองปอง
สวาทพี่แลพี่ก็ประดิพัท-ธกำหนัดเสน่ห์สนอง
รักร่วมธิดาจิตลำพองขณะรุ่นภิรมย์นาง
ฝ่ายองค์พระบิตุรธิราชพระชนนีพี่จึ่งขนาง
โทษพี่นิผิดสหัสปางนุชให้อภัยเรียม
แม้มิตรมิดลสักพันก็จะถนอมบให้เทียม
สุริย์วงศ์อสัญธรรมเนียมวรพจนสัจจัง
อ้าแม่อย่าโศกแลนะสะอื้นอุระพี่นี้จะเพียงพัง
แหนงใดก็ทวนกิจประทังทุกขให้บรรเทาความ
แม้เจ้าจะนิ่งนิวรณโศกบมิพร้องคะดีงาม
เรียมฤๅจะพาอรนงรามจรกรุงอย่าสงกา
ปางนั้นพระเยาวชาเยน-ทรสดับพระเชษฐา
พลางฝ่ายสุชลปธาราพิลาปเยื้องคะดีพลาง
โอ้โอ๋จะคงชีพิตรเนานิก็หนักภุดาปาง
เกิดกอบประยูรเทวขนางเสน่ห์ชอบชีวาวาย
โอ้โอ๋อุระอาตมจะม้วยชนมด้าว ณ ดงดาย
บิตุรราชมารดรจะหมายบยลลูกจะลาญแล
ท้าวพร่ำผดุงก็บได้แทนวรคุณธกลับแปร
โทษให้พระองคทุกขแดดุจนี้ก็ไป่ควร
ร่ำพลางก็ทุ่มอุระสะอื้นปริเทวะกำสรวล
คุมเคียดพระภูธรก็ซวนสยบมุขโศกี
อ้าอ่าพระดวงอรยิหวาเนตรพี่ผู้ภักดี
เรียมฤๅจะซัดอรให้ชี-พิตรนาศอย่าเจรจา
แสนสุดเสน่หนุชยิ่งชนมชีพนัยนา
แม้นมาตรเมื้อมรณอา-ยุสู้จะดอมวาย
อ่าอ้าพระสันพจนเอามธุรสเจือปลาย
ลิ้นล่อละเลิงกมลลายเสน่ห์แล้วจะลอยตรอม
แท้เที่ยงจะเป็นอนุสวาทจินตะหราจะสรวลดอม
ว่าเผ่าอสัญก็มาปลอมเสน่ห์ร่วมบรักวงศ์
กิตติศัพท์จะฦๅประเทศทั่วทุระยศวราพงศ์
ใจชายบอายดำฤษณ์จงเสน่ห์แสร้งชะอ้อนวอน
อ้าอรอนงคอย่าขนางจิตพี่จะร้างสมร
ซึ่งจินตะหราสวาทอรนั้นก็ใช่จะจงกัน
หวังลอบประโลมเสน่หเล่นบใช่คู่ตุนาหงัน
เออแม่นิเทพยรังสรร-ค ก็สู่แต่เยาวมล
นอกนั้นบอาจจะคระหานุชแม่อย่าฉุกฉงน
ฟังพี่จงสร่างศัลยสุชลนัยนะน้อมภิรมยา
อ้าน้องก็แจ้งกลตระหนักวรลักษณคือตรา
จักจงบจงจิตก็ปรา-กฏแห่งหไทยางค์
กิจนี้ก็เลื่องดำเนียนน้องหินชาติชายหมาง
หากผลผดุงอดิตปางจระกาประกอบกัน
บิตุราชพระกล่าวพจนไว้แม้วชายประดาษพันธุ์
สวาทสู่ก็จัดสฤษดีสันยศไว้เฉลิมเมือง
สองท้าวก็ทนเทวษบวายชลชุ่มนัยนาเนือง
ไพร่ฟ้าประชาชนก็เปลืองสุขแสร้ทุกขาดูร
ดังนั้นแลยังจิตบสาสุระราญวิวาห์สูญ
ฉกพานิรายศประยูรอัประยศทั่วแดน
เออนี้แลฤๅเสน่หน้องฤว่าแสร้งอิจฉาแทน
ร่ำพลางสยบศิรลงแสนโศกพ่างจะเปลื้องปราณ
อ้าดูระสายสวาทพี่ใช่ว่าพี่จะจัณฑาล
รอจิตก็จวบวิวาหการสมรพี่จะสุดสม
ฉกโฉมประโลมจิตบวางอรเยาวโยศดม
แม้แล่งอุรายลจะชมมนะพี่ที่สัจจัง
ซึ่งโทษแต่ปางก่อนพี่ก็ขอนุชนาฏ ธ ไป่ฟัง
เดิมพี่ก็ทรงสัจประทังชีวไว้จะสมสมร
ปางนี้ก็สุดกุศลล่วงบุรพกรรมมาจำจร
เนาแท่นสุวรรณสถาวรเถอะนะแม่อย่าโศกา
แม้จักนิวัตวรนิเวศน์ทิศนี้ ณ รัฐยา
ตัวพี่ก็จักจรทุราอรัญเวศจวบวาย
อ้าแม่อย่าแหนงมนัสพี่ว่าจะเมื้อหมันหยาหมาย
ใจเรียมบสูญสัจจมลายชีวม้วยวนาดอน
ตรัสพลางก็แสร้งเสด็จจากวรอาสนสุนทร
เสสั่งพี่เลี้ยงยะรุเดะจรระดับพวงพลาพล
จักยกพเนจระพนัสในทุรัศอารญ
สั่งพลางก็ให้พักตรพิมลกลรู้รหัสกัน
สั่งเสร็จก็แปรมุขมาสั่งประเสหรันแลบาหยัน
ขอบสองพี่โดยจรจรัลดลด้าวพนาลี
บัดนี้พระนุชก็สลัดวรวากยไมตรี
ตูลาพี่สองจรกว่าชี-วิตวายวนาสณฑ์ ฯ
๑๖ บัดนั้นสองนาฏนฤมลไป่แจ้งในกล
มะเมอประหม่าว้าใจ 
สองโอนศิรคัลทูลไทอ้าพ่อเป็นใด
มาด่วนพิโรธบำราศ 
องค์กนิษฐ์ยังเยาวสวาทฤๅทัยเดียวกาจ
กำเลาะละเลิงจิตขนาง 
จงพ่อโปรดข้าแต่ปางเดียวจักโลมนาง
แม้นุชแข็งขัดความ 
โดยจิตพ่อเทอญบ่ปรามสองลาสองตาม
กันสู่ยังห้องทองพราย 
ปางนั้นนฤเบศรเสด็จผายโดยสองนางหมาย
วิสูตระแฝงฟังสาร 
ขัษนั้นบาหยันเชิงชาญนั่งแนบนงพาล
ประพฤติพร้องรำพัน 
อ้าแม่ใดแม่บฉันท์เสน่ห์พี่ผู้พัน-
ธุวงศ์สุเรศรเทวา 
ฤๅจงจระกาพงศ์กาบอายนรา
นรินทรทั่วธาษตรี 
ยศแม่ปิ่นขัตติยานีฤๅจักให้มี
บุรุษยต้องสองชาย 
อ้าพี่สู้ม้วยกว่าอายบ่ให้ระตูกราย
สถนธจวบชีวา 
น้องฟังพี่ฟังน้องราท่านจักรมยา
เมื่อยามกรรหายเหิมปรีดี 
มิตรท่านท่านรักร่วมชี-พิตม้วยไมตรี
แลสองก็แจ้งอาจินต์ 
แต่องค์บิตุรราชินทร์บเกรงธิบดินทร
แลโดยอิจฉาใจไคล 
ปางนี้ฤๅมิขามใครเบื่อบากเบือนใจ
แลน้องจะตรอมแดลาญ 
อัปยศยิ่งอดีตกาลสองพี่เราวาน
ดำริคดีดับอาย 
เป็นหญิงแม้มาตรไร้ชายชอบเชิงมิตรหมาย
กมลมนัสอายออม 
ขัษนั้นประเสหรันถนอมวรวัจนาดอม
คะดีดังกล่าวเกลาควร 
แต่พี่ยลกิจประมวลอ้าแม่จำปรวน
ประนอมมนัสเชษฐา 
เราพลัดประยูรศวรรยาแม่บปฏิพา
ก็เห็นไป่พ้นภูมี 
ผ่อนถนอมสุริยวงศ์ไว้ดีแม่จักเป็นศรี
พิภพด้าวแดนดิน 
ระตูฤคู่ยุพินดุจอสุรินทร์
แลจู่มาจับจันทร 
ยิ้มหยอกดุจปีศาจหลอนรูปร้ายนิกร
จะเปรียบประยูรไกลกัน 
ดุจหิ่งห้อยฤๅเทียมจันทร์ตูข้าแต่ศัลย์
ทั้งสี่ฤๅสุขไป่มี 
ซึ่งพ้นระตูตูปรี-ดาดังสีขรี
อันทับอุระยกขยาย 
อ้าแม่วรเชษฐสวาทสายสมรสุดเสมอกาย
แลสองพี่พิศใจจง 
ปางนั้นยุพราชสุริยวงศ์แฝงม่านเมียงองค์
สดับคดีความดี 
เสด็จกลับสั่งพี่เลี้ยงปรี-ชาเร่งเสนี
อันชาญชำนิใจจำ 
สอดสู่ดาหาบุรำการซึ่งเราทำ
แลเขาประพฤติกลใด 
ประสันตาตอบถ้อยทูลไทการวุ่นเวียงชัย
นครจะดาษดาคน 
เรารู้เกลือกรู้เกินกลคนยลจักยล
ปลาดแสลงเงื่อนสาย 
หนึ่งใดรอยริ้ววรกายข้าฉุกใจฉงาย
แลดูดั่งนี้แหนงตา 
ฤๅพาชีพาราชาเลี้ยวลอดลดา
แลวัลย์กระหวัดเกี่ยวกร 
ฤๅตกระหนามหนามรอญอ้าพระภูธร
บมิระวังกายี 
หนามครานี้ร้ายราวีทูลพลางทำตี
อุระตะลึงลูบทรวง 
พระฟังพจนต้องแดดวงพริ้มพักตรระลวง
เอาเดนสลาซัดเอา 
เออใช่การพี่ตัวเราไยเจ็บใจเบา
มาบ่นมาบ้าบ่มตรม 
อันดำเนินชัฏไพรพนมใครห่อนอุดม
ละดาแลหนามไป่ระคาย 
ผิน้อยก็มากหนึ่งกายเราพี่ก็ชาย
อันเช่นฉะนี้จักมี 
ตรัสพลางทางสู่เทพีเลออาสนรูจี
แลสองพี่เลี้ยงลาอร 
ปางนั้นบุษบาบวรยลสองนางจร
จะโดยพี่เลี้ยงลีลาศ 
เชษฐากุมกรวรนาฏนงโพธพิลาศ
สลัดพระกรหยิกกร ฯ 
๑๑ อ้าแม่ผู้ร่วมวงศ์สุริยราชอดิศร
ฝ่ายเรียมสวาทอรเสมอชีพชนมา
ฝ่ายวรนุชก็ตัดเสน่หพี่สหัสสา
จักขัดจะขืนอา-รมณนุชก็สุดที
จงเนาวเจริญสุขจะขอลาสุดาศรี
เชิญแม่ช่วยทูลบี-ดรราชมาตุรงค์
ว่าพี่ขยมลาบทท้าวทั้งสององค์
สู่สวรรคทิวง-คตเมื้อพิมานอมร
ปางนั้นพระนุชสดับพจนารถสุนทร
สุรศัพทคลอนคลอนกมลคิดคะนึงกาย
โอ้โอ๋แต่นี้แลชนมชีพจักมลาย
ใครเลยจะพาผายดลกุรุงก็ไป่มี
ปางจรลาก็สนธเยศบสังเกต ณ วิถี
ฤๅเคยจรัลลีจะหลงม้วยวนาสัณฑ์
จำผ่อนภักดีต่อวรเชษฐพาจรัล
ส่งถึงนครอันรมเยศไอศูรย์
ตริรักรื้อถ้อยทฤษฐิก็เป็นมูล
หากสวาทประยูรอรจึ่งจำนรรจา
แม้พ่อเสน่ห์น้องสุจริตจงพา
คืนเข้านิวัตธา-นีแท้จะสัจจัง
เพื่อคลายมนัสทู-รยศยามเมื่อปางหลัง
อย่าพ่ออย่าด่วนหวังเสน่ห์ก่อนจะเสียการ
หนึ่งพระก็สัมผัสรสรักก็เจือจาน
ใจใช่จะพ้นการทุรพ่ออย่าสงกา
อ้าแม่ประดิษฐ์ถ้อยมฤธูแก่พี่ยา
อันพี่จะพาพะงาจรกรุงอย่ากริ่งใจ
เพื่อบิตุจฉาราชจะวิโรธหฤทัย
ปางพี่จะประลัยสิบยังนุกูลการย์
ปานนี้ถึงโทโทษยลสุดกมลสมาน
มาตรได้ประโลมลาญแม้ว่าพรากก็จำไกล
ฤวะเจ้าจะฝ่าโชง-การได้ประการใด
จงตั้งสัจจาไปจะพาน้องยังธานี
อ้าพ่อจะให้สัจดุจนี้ก็สุดที
เพราะท้าวทั้งสองมีพระคุณล้ำศิโรดม
ยังไป่ระคายเคืองฤๅจะเคืองก็ไป่สม
น้องตริแต่โดยรมภ์บุรพ์ภาคประเพณี
แม้ชายแลต้องกายสฤษดิแท้สวามี
โดยสัตยวาทีดูรพ่ออย่าแหนงคำ
อ้าแม่ผู้สมพงศสุริยวงศวรำ
ปรีชาชะอ้อนทำสนิทเพียงจะพล่ำใจ
ตรัสพลางก็จุมพิตมธุรสปรางใน
แก้วพี่จงฝ่าใจภิรมย์รักเรียมรา
อ้ายลทุพลภาพนิราศราบบุรีมา
ช้ำจิตยังไป่สาแก่ใจเจ็บบปรานี
ช้อยเนตรผลักพลางนขหยิกพระกรตี
รื้อคะนึงถึงธานีอรจึงจำนรรจา
แม้พระสวาทจริงดำริการอาทิมา
ใครเลยจะยลอา-รมณน้องก็ไป่มี
เหตุด้วยพระโฉมเฉลิมดิลกจิตนารี
จงตรึกคดีดีระงับถ้อยดำเนียรอาย
อ้าแม่อันคระหาก็พาเหียรโทษดาย
ดุจวายุทำลายไศลฤๅจะดระธาน
เฉกฟองสกุณฟัดคีรีหากจะฟองลาญ
เออแม่จะเกรงการดำเนียรนั้นก็ใช่ที
ดำรัสพลางตระกององค์วรราชกระษัตรีย์
จุมพิตฤๅดีปรีดิ์ดุจสารอันโทรมมัน
รวบรัดอุราแนบถวัดกรถนอมถัน
อย่าแม่อย่าหวั่นขวัญเนตรผ่อนภิรมย์เรียม
อ้าพ่อบการุญจิตน้องนี้ยังเตรียม
อย่าด่วนประโลมเลียมเสน่ห์ก่อนระกำใจ
สิ่งใดก็ไป่ทราบกลเยาวหฤทัย
โปรดพ่อบังวายในมนัสแล้วจะโดยควร
อ้าแม่ผู้สายสุดเสน่ห์พี่ภิรมย์ยวน
รักสัตยก็สุดสงวนเสน่ห์ไว้จะวายแด
ฤๅทัยผะเดียงถนอมฤๅดีดอมอย่าด่วนแห
จักยลกระแสแท้สุขในมโนรมย์
ตรัสพลางตระโบมโลมวรราชดัดผธม
จุมพิตปรางชมอุระแนบอุราอร
สองชงฆสอดชา-ณุสองกรสอดกร
สองโอษฐเอมอรตฤบรสรสาสรรพ์
พร่างพักตรพรายเนตรบ่ยลเดือนตระวันจันทร์
พยุหพโยมครร-ชิตวิชุลดาพราย
พิรุณโรยก็โปรยต้องบุษปแย้มผะกาขยาย
เรณูรำเพยขจายภมรเคล้าละอองอร
ซอกไซ้ผะกาตฤบรสคันธกำจร
สองสุขสโมสรภิรมย์เยาวชาเยนทร์
ถ้ำทองคะนองลั่นสนั่นปั่นจะเอียงเอน
แท่นแก้ววราเชนทร์กระฉ่อนช่วงมณีพราย
วุ้งเวิ้งคูหาสะเทือนศิขรเลื่อนศิลาขยาย
แวบวับวะวามฉายชรอุ่มชรอำภางค์
ฮือฮือพยุพัดพฤกษลัดผะโผงผาง
ล้มลู่ระเนนกลางศิขเรศวนาดอน
กัลยางคโยนดวงวชิรช่วงวรากร
อสูรรามโกรธรกระทืบเท้าจะทำลาย
ลากโล่หะแล่นไล่มแลบแลบมเลืองสาย
ตระบัดพรรษาปรายชะฉ่ำช่อสุมามาลย์
แมลงภู่ผจงจรดคะลึงรสสุคนธาร
ซาบซึมรสาสานติกระเษมสมพอง ฯ
 ๒๘ สองสมสมพาส
สุดสุดสังวาสจบบทบทละบอง
บังวายวายทุกข์สุขไขไขคลอง
สวาทรุมรุมสองเปรมปรีดิ์ปรีดา
 แช่มชื่นชื่นชีว์
รู้รสรสดีเสน่ห์เสน่หา
ใหลหลงหลงกามกลหรรหรรษา
หัศลืมลืมธา-นีราชราชฐาน
 ลืมสมสมบัติ
ลืมสองสองกระษัตริย์ลืมสุขสุขสานติ์
เริ่มแรกแรกรักประจักษ์จักปาน
เสวยทิพพิมานรังสฤษดิรังษี ฯ
๑๖ ปางนั้นหน่อภูธเรศตรีเกษมสุขด้วยศรี
สุดาขนิษฐนงเยาว์ 
จึงมีมธุรสกล่อมเกลาอ้าแม่มาเรา
จะจรสนานสรงชล 
ในเชิงบรรพตอำพลวารีวิมล
วิสุทธิใสเสมอกรอง 
ตรัสพลางพระกรตระกองกรนุชลำยอง
แลยุรยาตรครรไล 
จากบรรจฐรณ์รัตน์อำไพสองเสด็จดุจไกร-
สรราชผงาดจรัล 
ขะษะนั้นประเสหรันแลบาหยันสองหมอบเมียงมัน
ประเมิลทั้งสองเสด็จมา 
สองพิศสะกิดกันจรรจาโฉมแม่เรามา
ปทะพระพี่โฉมตรู 
โฉมราชสองสรรพะบูพิศโฉมพระพธู
ก็ลืมแลโฉมเชษฐา 
พิศโฉมวรเชษฐเลือนตาลืมแลพะนิดา
ดังนี้ก็สุดโฉมฉงน 
ดุจเทพย์จากสวรรค์วิมลแปรรูปดำกล
มาแกล้งเฉลิมนัยนา 
ไยประสันตากระตาหลาไฉนหนอ บ มา
ช่วยพิศพระพักตร์สองโฉม 
สองนายฟังสองนายโลมลาเพด้วยโสม
นะสะสู่สองนาง 
พิศโฉมสองกระษัตรีย์แล้วพลางลูบทรวงว่าปาง
นิรอยแลบุญตาตู 
เริ่มเราว่าพระเราตูไป่มีพระพธู
ในหล้าฉลองกลกาม 
พระเรายิ่งงามยังงามทัดเทริดทรงทราม
เสน่ห์สนองกลกัน 
พิศพี่ผ่องเพียงสุริฉันพิศน้องเพียงจัน
ทรส่องปะทะรัศมี 
แม้ใครบ่ได้ทฤษดีสองราชกระษัตรีย์
แลอย่าเพ่อวายวานชม 
สองนายสองนางประนมประสันตาผู้คม
จึงแสร้งสำรวลกล่าวพลัน 
หลากทิวานี้อัศจรรย์แขเคียงระวิวัน
วิลาศลอยคัคณานต์ 
กะระตาหลาตอบปรีชาญดังนี้อาการ
ว่าสรรพสุขราษฎร 
พระสดับสองนายกล่าวกลอนพริ้มพักตร์ภูธร
เอาเดนสลาซัดไป 
เออเชิงเสียดสร้อยเจ็บใจอย่าเนาเลยใคร
ทั้งสี่สนานดอมเรา 
สองนายกับสองนางเคา-รพโดยเสด็จเทา
ก็ทันถึงธารเสาวคนธ ฯ 
๑๑ พระองค์ตระกององค์นุชสรงกระแสชล
พี่เลี้ยงนฤมลจระสู่ณสินธู
น้ำนั้นแลดั้นพุชลุขึ้นบนสาณู
ฉาบฉาดเป็นฝอยฟูดุจสายพิรุณปราย
สร้านเซ็นกระเด็นต้องละอองบุปผะกำจาย
สาโรชรำเพยผายรสฟุ้งชโลธาร์
ชลใสแลไหลเชี่ยวชำเราะเลี้ยวกระทั่งผา
โดดโดนกระโจนมากระทบทุ่มวิมลฟอง
ชมชลแลยลหมู่มัศยาคณานอง
ว่ายแวบแฉลบปองผลพฤกษะหลั่นลง
คล้ายคล้ายพะพรายเกล็ดระยับสีหิรัญยง
ทเหลืองเลื่อมสุวรรณผจงรุจิเรขหลากหลาย
ชมพรรค์คณาวาลุกาเคลื่อนระยับพราย
เฉกสีมณีฉายกรชูพธูชม
หยอกหยิกซะซิกซี้ระริกรี้สำราญรมย์
สองสวัสดิเชยชมชลธารเปรมปรา
ประสันตาแลบาหยันประเสหรันกระตาหลา
สองนายแลสองนา-รีเริงละเลิงชล
เด็ดดอกกุสุมซัดกรปัดกรป้องตน
เล่นไล่ละเวงวนมนทวัชกำหนัดเชิง
เตือนเต้นฤดีดลกลราคะสำเริง
หวาดหวั่นจะบันเทิงจิตนั้นที่มาดกัน
ครั้นเสร็จธโสรจสรงอรองคลาวรรณ
สองเสด็จจรจรัลแลพี่เลี้ยงก็ดอมเดิน
ระเด่นรมยชมถ้ำเสด็จนำอนงค์เมิล
โตรกไตรไศลเตรินละแวกวุ้งคุหาบรร-
พตพู่พิดานดา-รดะย้อยระยับพรรค์
ซับซ้อนชะง่อนชะงันก็ชะเงื้อมชงำกาย
บางปล่องเป็นช่องช่วงจรัสดวงอุทัยฉาย
จรุญผาศิลาลายละเลื่อมพร้อยพิมลตา
ลางนางระหว่างแวกชลแทรกซะซึมผา
ไหลหยัดอยู่อัตรายะเยือกเย็นวิญญายวน
ลดเลี้ยวแลเที่ยวทางทฤษดีฤดีหวน
กรรหายบวายครวญดุระราครมยา ฯ
๑๖ ปางนั้นกุเรปันดาหาล่าสำจระกา
แลราชร้อยเอ็ดเมือง 
เสร็จดับอัคนีนองเนืองเสร็จแล้วบันเทือง
ทุระลีลาศคืนสถาน 
ขะษะนั้นสาวสนมบริพารทูลแด่นฤบาล
ว่าองค์สมเด็จธิดา 
ปางเพลิงพุ่งกรุงโกลาคือองค์จรกา
เสด็จมารับนงพาล 
ว่ามีสุรราโชงการให้หาเยาวมาลย์
แลข้าจะโดยเสด็จนาง 
ท้าวบให้จรจิตขนางติดไปแต่นาง
พี่เลี้ยงทั้งสองดอมไคล 
บัดนี้นางสถิตสถานใดจักเชิญเสด็จไป
ปราสาทพิมานไพชยนต์ 
ปางนั้นปิ่นภูวมณฑลฟังกลแหนงกล
คดีก็ดาลอาดูร 
ดุจล่มหล้าลับไอศูรย์อัดอั้นอกปูน
ประลัยประหลาดหลากเป็น 
จระกาด่วนดับเพลิงเข็ญประปักษ์อื่นบ่เห็น
จะหาญมาปลอมแปลงตน 
เกิดไฟเกิดภัยเดียวกลกิจนี้กูยล
ชะรอยระเด่นมนตรี 
โอ้ดับเพลิงนอกได้ดีกุณฑ์ในบุรี
วิบัติบรู้รำงับ 
เร่งเร็วเร่งหาจงสรรพตรัสพลางทางหับ
บัญชรตระดกแดดาล 
สาวสนมรับราโชยงการค้นทุกพิมาน
ปราสาทบ่สบสุดา 
ต่างคนต่างตีอุระสา-หัสแสนโศกา
สกลกำสรดสิ้นเวียง 
ต่างคิดสะกิดกันเผดียงชะรอยพระหลานเมียง
มาลอบมาลักนางไป 
สนมน้อมทูลภูวนัตไตรบพบนางใน
นิเวศน์จังหวัดวงวัง ฯ 
๑๙ เมื่อนั้นประไหมสุหรีชนนินทรฟัง 
แสนทุกขแดดังพินาศ
โอ้โอ๋เวรอันใดแลโดยจรลุอาตม์ 
เสียทีประยุรชาติวรา
ทั่วทวยราษฎร์ท้าวแลมีบุตรธิดา 
ย่อมสุขหรรษาภิรมย์
โอ้อกอาตมมีบุตรแต่จะได้ทุกขรทม 
แดดาลอุระกรมประทุก
ปางเมื่อระเด่นมบิหวังก็ตั้งจะนฤสุข 
ทนทุกขทุกทิวาฤวาย
ปางท้าวสฤษดิถ้อยประทานชนะทั้งหลาย 
แม่ข้อนอุระตายตะลึง
แม่พร่ำสรวงสุระเทพช่วยบุตรบหึง 
พอสาสน์จระกาถึงประทัง
มินานสาสน์วิหยาสกำกรรมก็ประนัง 
เพิ่มทุกขโกลังกุลี
ยกศึกสู่นคะรำกระลำพรบุรี 
ปิ้มวงศ์สุริยศรีประทุษฐ์
หากได้องคนัดดาแลมารณะประยุท 
จึงหมู่ริปูประทุษฐ์ปรา
สุขเริ่มตั้งตยาคมจะสมอรวิวาห์ 
รมเยศดาหาสำราญ
โอ้จวบกรรมพวกกะหมังกุหนิงจรมาผลาญ 
จัณฑาลเผด็จการวิวาห์
ไฉนหนอหมู่ปรปักษ์ได้อาภรณมา 
แปลงปลอมจรกาพาคระไล
โอ้โอ๋เจ็บอุระช้ำแลช้ำจิตมไหย์ 
แม้นม้วยบอาลัยชีวาตม์
ทุ่มทรวงศัลยโศกระกำดุจวินาศ 
เนตรนองสุชลพาศปะธาร์ ฯ
๑๑ ปางนั้นอิศวรราชกุเรปันแลดาหา
หาสองระตูมาธก็แจ้งแต่จริงความ
ว่ามีอริราชสุรอาจบ่เข็ดขาม
ลอบลักธิดาทรามเสน่ห์จวบเมื่อเกิดกูณฑ์
ปางนั้นระตูสดับกิจแค้นคือไฟฟูน
อัดอั้นอุราปูนประหนึ่งสุดอัสสาสัลย์
นยะเนตรคลอคลอชลพาษปธารัน
จิตพลุ่งดังเพลิงกัลป์ลลามไหม้ภุดาธาร
ใครชายบเกรงชายจิตเอื้อมอหังการ
เด็ดดวงสุมามาลย์ผู้เพิ่มพักตรกูไคล
เหม่มันบเกรงกูยลกูนี้เป็นใด
กูนับว่ากูไกรฤทธิภาพก็พอกาย
ชะใครแลใจยงทรนงจะหาญตาย
มาตรฤทธิกูคลายก็พี่กูจะเกื้อกู
ตริแล้วบังคมทูลวรเชษฐ์นี้กับตู
ขอลาสมเด็จภู-ธรราชโดยสมร
ริปูมาดูแคลนแลจะแทนประทุษฐ์รอน
บได้ก็ไป่จรนคะเรศจระกา
ปางสองบรมท้าวสดับถ้อยระตูลา
จึงเอื้อนวโรงกา-ระประเล้าประโลมไป
อ้าดูระตูราชจะลีลาศก็ดอมใจ
แต่เราคะนึงในประปักษอาธรรม์
ชะรอยมันวราฤท-ธิเดโชมหันตครัน
จึงกาจบเกรงกันคณะพลแลพร้อมพล
แม้ไคลอย่าไกลนักผิวเกลือกจุลาจล
พอรู้จะเพิ่มพลพยุหทัพระดับกรณ์
ทั้งสองระตูฟังพจนนารถภูธร
เคียมลาเสด็จจรนิวาสนเตรียมพลาคลา
ปางองคล่าสำวรราชเชษฐา
เหตุไป่สู่โมหาพระก็ตริคดียล
เสร็จแนบนุชาพร้องกิจนี้บควรฉงน
ใช่โจรอื่นปนนุชพี่อย่าหาญการ
เที่ยงแท้อิเหนาปลอมกลฉกยุพาพาล
เพื่อเพื่อนตรนักการสะดวกได้บราคิน
หนึ่งฤทธิ์ระเด่นเด-ชนุภาพฦๅรบิล
ผู้ใด ณ แดนดินประติยุทธลาญชนม์
แม้วะใครบรักชีพก็แบหลาสุธาผล
อันจักผจญรณระเด่นป่วยพิการกาย
เจ้าพี่จงฟังพี่เถอะนะพ่ออย่าหาญตาย
สงวนชีพไว้หมายสมรทั่วธราธาร ฯ
๑๔ ปางนั้นระตูธก็สดับพจนพี่ดั่งเพลิงผลาญ
รู้แท้ว่าองค์ระเด่นพาลจิตฉกสุดาคลา
ครั่นคร้ามวราฤทธิอิเหนาดุจองคมัจจุรา
ชทุ่มทอดสกนธโศกาดุระพิลาปจาบัลย์
โอ้โอ๋แลอาตมคเนจิตฤๅแลผิดผัน
นึกแหนงกะหมังกุหนิงแลมันจะยกยศนายตาย
มุ่งจิตจรณประลองฤทธิพอกำลังหมาย
โอ้ควรฤๅกิจกลมากลายระเด่นนี้อนาถใจ
โอ้โอ๋แลผลบุรพปางก่อน ณ นั้นประการใด
จึงกูอุบัติภพไตรฤทธิกูบเป็นการ
สบสรรพรูปก็ทรลักษณ์ประยูรศักดิอันธพาล
บรรดาสมรสุมามาลย์จะสวาทก็ไป่มี
โอ้โอ๋แต่อาตมแสวงวรอัครเทพี
หวังโฉมเฉลิมมุขวรีแต่ดรุณกึ่งชนม์
เป็นเดชะกรรมผดุงวงศ์อสัญให้จุลาจล
อิเหนาบจงแด่นฤมลบิตุราชเคืองระคาย
กูขอแด่ท้าวธจึงสฤษดิ์ยุพเยาวง่ายดาย
หวังจิตจะร่วมรสด้วยสายสวาทกว่าจะเมื้อมรณ์
โอ้โอ๋แลดวงบุษบาเอ๋ยจะนิราศแรมจร
แต่เรียมจะสมสุขสมรนุชบ้างบมีเลย
อ้าแม่บ่ร่วมรสจะสัม-ผัสชื่นกระมลเชย
นิเนื้อว่าเวรกระไรเลยแต่จะยลบเต็มตา
ปางส่งสุพรรณบัตรกล่าวก็บยลพนิดา
เรียมยลแต่รูปอรเลขาสกนธน้องคะเนชม
โอ้บุญปางสมเด็จเสด็จวิลิศคิริไพรพนม
ฝ่ายเรียมแลทอดทฤษดิชมวิมลน้องบนสาณู
ปางพี่แลบงสมรเดินสะพักพานมณีชู
เรียมคิดว่าใช่อรพธูดอก ณ แม่ที่คีรี
สำคัญว่าอัปสรเสด็จจรจาก ณ ราศี
ดูเดินประดุจกินรีชรอ้อนชอ่อนองค์
บงพักตร์พี่สำคัญว่าจัน-ทรเพ็ญผ่องผจง
บงคิ้วพี่สำคัญว่าวงศศิแปลบยุคุนธร
บงเกศพี่สำคัญว่าปีกภมรมาศบวร
บงเนตรพี่สำคัญว่าศรกฤษณส่องแสยงตา
บงกรรณพี่สำคัญว่ากลีบปทุมสร้อยกุสุมา
นาสาพี่สำคัญว่าวราอังกุสแก้วเอราวัณ
บงปรางพี่สำคัญว่านวลลอออินทนวลจันทน์
บงโอษฐ์เพียงพี่จะรับขวัญว่าจะแย้มสุนทรวอน
บงกัณฐ์พี่สำคัญว่าศอสุวรรณหงสขจร
บงพาหุพี่สำคัญว่ากรไอยเรศอำมรินทร์
บงถันพี่สำคัญว่าดวงกมุทมาศเมืองอินทร์
สบสรรพางคพี่ก็จิน-ตนานึกว่านางแมน
ต่อยลอิเหนาจรประคองสุพรรณภาชนอายแคลน
แจ้งจิตว่าดวงสมรแสนวิมลโฉมเฉลิมองค์
พี่แค้นระเด่นประดุจพี่จะพิฆาตให้ผุยผง
ฤทัยพี่หน่วงจิตว่าวงศสุจริตบรู้พาล
โอ้โอ๋แต่ยกพยุหกลับจรจวบวิวาหกาล
หวังจิตว่าแม่นินะเป็นภารธุระพี่เสน่ห์นาง
ควรฤๅระเด่นประทุษฐจิตโจรลอบบคิดขนาง
ให้เรียมประยศแก่ชนะปางวิวาหใครจะชมตัว
ปางให้แลไยบมิสวาทสละนุชให้หมองมัว
ปางนี้ของเราควรฤแลตัวทุจริตจัณฑาล
มิตรเราแลเราเสน่ห์ยิ่งบิตุเรศชนมาร-
ดรแกล้งฉะนี้ผิวเห็นการจรสู่อบายครัน
โอ้กูจะตามดีฤมิตามกูนิคร้ามฤทธีมัน
แม้มาตรผจญยลจะสัลย์ชิวกูบร้างเป็น
โอ้จำจะให้จิตประจักษ์กิจแน่ตระหนักเห็น
มิใช่อิเหนาแลอริเป็นริปูอื่นบออมกัน
ถ้าแท้ระเด่นแลกูจะผ้ายพยุหคืนบูรีพลัน
ทูลท้าวดาหาแลกุเรปันธล่อลวงระเด่นมา
จึงกุมกระทำครุโทษสหัสสมแก่ใจสา
แล้วกูจะได้วรยุพานิทรแนบฤดีจอง
แม้มาตรโฉมสมรช้ำสาโรชสร้อยกุสุมหมอง
อับเสาวคนธ์นฤละอองรสจืดบจางใจ
เหตุกูแลสุดกระมลหานุชทั่วธเรศไตร
ไปหวังจะเพิ่มพักตรวิไลดุจน้องพระโฉมฉนำ
ตริเสร็จท้าวธก็แสดงวรเชษฐล่าสำ
ทั้งสองก็กรีพหนนำนิกรกรูนิราศกรุง ฯ
๑๙ เมื่อนั้นองค์ระตูเสด็จจรมาลุง 
ลานเนตรเมิลมุ่งพนานต์
ค้นคว้าดาพิริยพลทั่ววนวิศาล 
คีรีละแวกธารเซาะทาง
สุมทุมพุ่มพนชัฏรุขหนามนิกรถาง 
เสาะพลางแสวงพลางพิลาป
โอ้โอ๋อรยิหวาบเมิลกรเรียมทาบ 
ทุ่มทรวงพิลาปแสนวิโยค
อ้าแม่ปานฉะนี้สุดาจะสุขฤโศก 
โอ้เรียมลำโอฆอาตม์รทม
อ้าแม่เคยสุขเสวยสวัสดิบูรีรมย์ 
ปรางค์มาศมณีลมบพาน
อ้าแม่เคยเสวยสุริยางคสรรพศฤงคาร 
จำเรียงผสานเสียงระงม
อ้าแม่ปานฉะนี้สิริจะวิมละฉม 
วิรุณรวิลมพะพักตร
อ้าแม่เคยนิทรแท่นมณีทิพยตระศักดิ 
ปางนี้จะนิทรลักษณ์ประดาษ
อ้าแม่ปานนี้จะสดับศัพท์สกุณะชาติ 
ผีโป่งตรวาดขวัญจะเตริ่น
อ้าแม่จรวนใดก็มาเถอะนะพี่เชิญ 
หน่ายเดินก็เตรินลิลา
โอ้โอ๋แลอุระพี่นิกระดุลห้อยหา 
จวบโททิวากรบพาน ฯ
๑๑ ปางนั้นบรมวงศอสัญไพศาล
สมสร้อยวิมลมาลยสุวคนธมาโนช
ดังเสวยสวรรค์สวัสดิ์ทิพรัตนเรืองโรจน์
เบิกบานกระมลโชตติเกษมสาธร
จุมพิตวิไลโฉมตรโบมบุษปกำจร
อิงออนถนอมกรกระกรองแก้วพี่ยำยาม
รตินทิวารมย์รสฉมบรรเจิดกาม
ไสยาเถอะนะทรามสวาทพี่จะกล่าวกลอน ฯ
๑๔ อ้าแม่นิทราเถอะนะจะกล่อมวิมลพักตรคืออัปสร
ขวัญแม่อย่าเขจรจงนอนรมเยศหฤทัย
อ้าแม่อย่าหวังแก่ชนกาชนนีณกรุงไกร
อ้าแม่อย่าหวังแก่นุชในนคเรศเรือนทอง
อ้าแม่อย่าหวังแก่มะดีหวีบริพารทั้งผอง
อ้าแม่อย่าหวังสมบัตินองแลนิเวศนมนเทียร
อ้าแม่อย่าหวังสุขแต่หลังแลเป็นสุขพาเหียร
อ้าแม่แต่นี้สุขจะเนียรทุกข์แท้ทิวาการ
อ้าแม่จงมาเสน่ห์พี่สุจริตสายสานติ์
อ้าแม่อย่าหวังชนสามารทุจริตพาลพงศ์
อ้าแม่พี่พาจรมาในพนพฤกษร่มระหง
ขวัญแม่อย่าหลงจรในดงทรสมุทรส่ายสานติ์
ขวัญแม่อย่าหลงจรในบรร-พตห้องหิมพานต์
ขวัญแม่อย่าหลงจรในธารชรถึงชรทางเทา
ขวัญแม่อย่าหลงจรในโป่งแลในป่าทุกลำเนา
ขวัญแม่อย่าหลงจรในเหล่าละแวกห้องคูหาหงส์
ขวัญแม่อย่าหลงจรในหมู่กิรินีอำนวยพงศ์
ขวัญแม่อย่าชมมฤคยงคณะยองอันตฤบเกลียง
ขวัญแม่อย่าชมมหันตกา-สรกาจกำเหลาะเฉลียง
ขวัญแม่อย่าชมพยัคฆเยียงผาผยองรเห็จหาญ
ขวัญแม่อย่าชมคณะชะนีศัพท์ร้องสำนานหวาน
ขวัญแม่อย่าชมพานรพาลลโลดเล่นลดาวัลย์
ขวัญแม่อย่าฟังศัพทเรไรรหริ่งร้องเสนาะกรรณ
ขวัญแม่อย่าฟังศัพทจักจั่นละแจ้วเจื้อยเลวงรมย์
ขวัญแม่จงมาสุขสโม-สรร่วมภิรมยสม
เชิญขวัญมานิทรผทมเถอะนะแม่อย่าอาวรณ์ ฯ
๑๑ เสร็จกล่อมพระโฉมเฉลิมสุรศัพท์ประโลมสมร
ทราบโสตรสาทรสุขรมยไสยา
บรรทมประทับแท่นอุรราชกานดา
สองสนิทนิทรารมยร่วมเขนยนอน
ท้าวหลับก็กลับทรงสุบินลางกระลำพร
เพื่อพระพธูสมรจะวิโยคประปราณ
ว่าปักษอินทรีพละกายอันไพศาล
มาโดยพโยมมานคะคระครื้นคระเครงดัง
เสียงศัพทลมบินสิขรินทเพียงพัง
ถาลงก็ผาดผังเฉพาะพักตรราชา
โจมภักษจิกดวงนัยน์จักษุเบื้องขวา
ได้แล้วก็โผพาจรสู่ทิฆัมพร
เสร็จท้าวสะดุ้งจิน-ตนการะกำธร
อ้าฝันก็ทอดถอนหฤทเยศภูบาล
ทุสุปิโนเนียรสุรเทพยบันดาล
ให้เห็นกระลีกาลกลรอยจะมีภัย
รู้ร้างก็เร่งอา-ดูรด้วยพธูไท
จักจากอุราไกลกระมังพี่นิมิตลาง
ดวงทักษิณาเนตรกลคือพระน้องนาง
อินทรประทุษทางทุระโทษทารุณ
คือองค์ระตูแจ้งรหัสเหตุจะไฟฟุน
เพื่อโมหหวนหุนแลจะพรากพระนุชคืน
อนึ่งอาตมทำผิดกิจราชฝ่าฝืน
ฉกชมบร้างยืนเสน่ห์คงจุลาจล
ตริพลางตระกองนางนยเนตรนองชล
หมองไหม้กระมลกลจะพินาศนิราอร
ปางนั้นพระชาเยนทร์นุชนาฏสุนทร
ตื่นยลธิเบศรก็พิกลอาการ
กรรแสงกระซิกเศร้ากลนี้บควรมาน
นุชแคลนฤดีดาลระคายได้คดีมูล
ฉันใดพระเชษฐาปริเทวอาดูร
ควรสุขสมบูรณบมิควรจะโศกทรง
ฤๅเชษฐคำนึงจินตหราอนงค์ยง
เชิญเชษฐคืนคงนคเรศหมันยา
น้องไซร้บได้ปรามมนะราชรมยา
ชอบเชิงละเลิงอา-รมณ์ท้าวแต่ก่อนกาล
อย่าแม่อย่าควรกล่าวกลนี้ประหนึ่งราน
ชีพพี่มลายลาญแลมารื้อคดีเดิม
หมันหยาบควรคงจะร่วมวงศ์อสัญเสริม
ควรพี่แลน้องเฉลิมยศไว้ณไตรดา
พี่โศกนิเพื่อพี่นิมิตลางประหลาดอา-
ดูรพาษปธาราบมิวางมโนใน
กริ่งน้องนิรารมย์ระทมทุกข์ระทดใจ
ใช่เชิงจะหน่ายในนุชจงบังวายแคลน
ตรัสพลางตระกองโฉมตระโบมบุษปมาศแมน
รสเศร้าบเปลื้องแปลนดุจทิพยปานปอง ฯ
๑๖ ปางนั้นระตูราชทั้งสองสอดพลเมิลมอง
วนาสิขรถ้ำธาร 
เสาะแสวงสายสวาทเพาพาลบมิพบเลยลาน
ระลุงระฦกไคลคลา 
โดยแดนอรัญแรมมาถับถึงพลับพลา
สำนักอสัญอาศัย 
สองท้าวทฤษดีดีใจจรดพลเพรียกไพร
คคล่ำคคลาป่าดง 
สอดเนตรส่ายเนตรจงนงค์เมิลมองยุพยง
บพบบพานกานดา 
บยลวรเชษฐนราห่อนเห็นสถิตพลา
อันพรายด้วยรัตนรูจี 
เห็นแต่อนุชาธิบดีรู้จักใจปรีดิ์
ประสงค์ประสบใส่ความ 
ลงจากกุญชรเดินตามแนวมารคบขาม
จรดพระพลาราชี 
เยื้อนถ้อยถึงภูวนัตตรีศวรราชธิบดี
สถิตสถานด้าวใด 
สังคามะระตาผู้ไกรสนองโดยกลใน
กระเหน็ดกระแหน่แง่งำ 
ว่าพระภูธรเสด็จนำพลไล่ยองคำ
ประพาสพนาสณฑ์ 
อ้าพ่อไปโดยเสด็จกลใดตูยังฉงน
บควรจะคลาดคลากัน 
อ้าข้าป่วยชงคยะยันโดยเสด็จบทัน
แลโรคร้อนลำเค็ญ 
เยียใดนำพลเพียงเพ็ญหวังราญรอนเข็ญ
ฤๅมาประพาสพนารมย์ 
ฤๅเสร็จพิธีสวยม-พรพานางคม-
นานิเวศน์กรุงไกร 
ฤๅมาประสงค์สิ่งใดร้ายดีเร่งไข
คดีจงรู้อย่านาน 
จรกาซื่อซั้นส่านสารโดยมูลมากมาน
ทุกสิ่งก็สิ้นสบสรรพ์ 
มาตามบุษบาลาวรรณ์หวังพระทรงธรรม์
ผู้เป็นพระเชษฐด้วยดี 
เผื่อเพื่อรู้ข่าวเทพีทูลอรรถอันมี
ปะระปราริปูพาธา 
บัดนั้นสังคามารตาใส่กลกิริยา
ตระหนกแลตีตนตรอม 
แสร้งไห้แสร้งโหยโอยออมหลากใครหนอปลอม
มาลอบมาลักนางไป 
กิจนี้ชอบที่ทูลไทให้แจ้งทุกขภัย
ว่าน้องนิตกมือชาย 
เสร็จสนองกลเพโทบายสั่งพี่เลี้ยงผาย
ดุรงคเร่งรีบจร 
ดลแดนพี่เลี้ยงภูธรแถลงลักษณนุสร
โดยในคดีธิบดี 
กรตาหลาจดจำวาทีนำข่าวสารศรี
ก็แฝงวิสูตรทูลไท 
ว่าสองระตูดอมไคลมาสืบสงสัย
นรินทรราชมั่นคง 
หวังพบพระองค์กับองค์อัคเรศจักทรง
ดำริคดีกลใด ฯ 
๑๔ ปางปิ่นนรินทรสดับพจนารถรลุงใน
แดดาลรด่าวดุจประลัยชิวเมื้อวิมานสวรรค์
โอบอุ้มวรนุชวนิดานรนาถรำพัน
อ้าแม่ผู้มีมุขะคือจัน-ทรผ่องทิฆัมพร
รอยจริงประจักษนิมิตกิจเทพสังหรณ์
ตรัสพลางก็ทอดหทัยถอนปริเทวโศกศัลย์
กลั้นโศกก็แสร้งพจนเยื้อนกลเย้ยยุพินพลัน
อ้าแม่ผู้ทรงพิสุทธิพรรณศุภลักษณโฉมเฉลา
บัดนี้ระตูจรมาตามนุชถึงสำนักเรา
พี่เกรงวราฤทธิจักเอานุชส่งระตูครอง
คืนเข้าบูรินทรพิศาลจะภิเษกสมพอง
สมพงศสมประยูรสองสุรศักดิวิสุทธิเสมอ
จึ่งพร้อมคณาประยุรเทพธิบดินทรอวยเออ
เตรียบเตรียมวิวาหะรมเยอรมเยศรธราดล
หากเราแลลาญชีพิตรคิดแลประกอบอุบายกล
คาบนี้ก็สมศุภวิมลบมิทันจะพรับตา
ปางนี้ ณ กรุงก็จะกระเกริกระตูราชทั้งสองมา
ควรเรียมจะฟังยุบลปรา-กฏให้ตระหนักกรรณ
อ้าแม่อย่าแหนงหทัยพี่จะนิราศภิรมยขวัญ
เชิญแม่เสวยสุขในบรรฐรณถ้ำวิเชียรพราย
ฝ่ายองค์พระนุชก็สดับวรเชษฐ์ฦๅสาย
กรรแสงก็ทุ่มพระวรกายชลนองพระนยนา
องค์อสัญธก็ประโลมวรราชกนิษฐา
พลางซับสุชลพนิดาธก็อุ้มสถิตเพลา
อ้าแม่ผู้ร่วมอสัญพงศ์วรลักษณโฉมเฉลา
อย่าโศกสะอื้นอรจงเนาเถอะนะแม่พี่ขอลา
ไปยลยุบลกิจระตูผิวอยู่จะสงกา
เรียมไปจะกล่าวกลมฤษาบมิให้ระตูแคลง
อ้าแม่อย่าโทมนัสไห้ปริเทวโรยแรง
เชิญแม่เสวยสุขอย่าแหนงทรหวลทรโหยหา
ปลอบพลางก็สั่งวรพี่เลี้ยงยุพราชบัญชา
สองพี่ผู้ร่วมพระชนมานุชโศกประโลมสมร
สั่งเสร็จก็จากบวรอาสน์บมิใคร่จะยาตรจร
ยกย่างแลทีหทัยถอนนยนอาบปธารา
กลับมาตระโบมอรยุพินวรเยาวกานดา
บัดนี้จะละอรให้อา-ดุรเดียวกำเดาดาย
ยอกรก็ลูบพระปฤษฎางค์จะนิราศฤทัยหาย
คิดถึงสุบินทุกขฤวายชลนองพระเนตรนูน
บัดนั้นพี่เลี้ยงกรตาหลากิจช้าก็เตือนทูล
ขอเชิญพระพงศเทวประยูรยุรยาตรดำเนินจร
ยินทูลมิใช่พจนเยื้อนกิจรับสุนทรวอน
จำเป็นก็จากบรรฐรณ์สิริห้องพระไสยา ฯ
๑๑ ปางนั้นสมเด็จองค์บรมพงศ์อสัญหยา
สถิตแทบพระคูหาธก็มีวโรงการ
ตรัสสั่งพระพี่เลี้ยงกะระตาหลาปรีชาชาญ
รักษาพระเยาวมาลย์กิจช่วยประสันตา
สั่งเสร็จเถลิงหลังดุรงคราชไคลคลา
พร้อมพลโยธานิกรหมู่กิดาหยัน
หลีกลัดก็ดัดทางจรในพนาวัน
พบพลม้าอันให้ไล่เนื้อนั้นกลับมา
ก็เข้าบันจวบกันจรโดยเสด็จคลา
พระพงศ์อสัญหยาธคำนึงพธูไท
ปางนี้พระท้าวน้องจวิลาปลรรลุงไฉน
นึกนึกอนาถในฤๅทัยท้าวธกัลโหย
รันทดรันทวยกายดุจไม้เมื่อลมโบย
เจียนสิ้นพระแรงโรยทุขโทมนัสา
ครั้นใกล้ก็พักพลจรจากอาชาคลา
โสรจสรงพระพักตราที่คร่ำชื้นพระชลนัยน์
ซ่าโบะพระซับพักตรธก็หักที่อาลัย
แสร้งขืนฤทัยไทพักตรชื่นกมลกรม
เสนากิดาหยันจรโดยเสด็จสม-
เด็จราชบรมวงศปะตาระกาหลา
เสด็จเถลิงสุวรรณอาสน์วรราชพลับพลา
ยลสองระตูปรา-ศรัยแสร้งประโลมใจ
อ้าดูระตูราชประพาสมาด้วยกลใด
จนถึงพนาลัยพนพฤกษกันดารดง
จรกาบังคมทูลบดินสูริย์อสัญวงศ์
ทูลพลางก็ทางทรงปริเทวประปราณ
เมื่อวันวิวาหมง-คลราชในราชฐาน
เกิดการกระลีการอริรุมเข้าโจมผจญ
เดิมตีซึ่งกลองศึกพิฦกโห่โกลาหล
จุมเพลิงเถลิงดลก็ติดทั่วทุกโรงงาน
สองศรีปัตหราเสด็จด้วยพระคชยาน
ดับเพลิงเถกิงการก็ว้าวุ่นทั้งเวียงชัย
ลอบลักพระธิดากับพี่เลี้ยงทั้งสองไป
เสด็จกลับจากดับไฟให้ค้นหาบพบพาน
ถ้วนทั่วทุกเรือนทองสิริห้องเหมพิมาน
บพบพธูลาญปริเทพทั้งเวียงชัย
ข้าสืบแสวงจบบมิพบพธูไท
ค้นคว้ามาในไพรก็ได้สองทิวาวาร
ถ้าได้ปจามิตรทะนงจิตที่จงผลาญ
เมด็จดวงกมลรานบำราศรักในแรมไกล
ฟอนฟันจะหั่นสับให้ย่อยยับบปราศรัย
กากลืนอย่าเคืองในระคายคอในคอกา
ทูลพลางชำเลืองดูวรพักตรอสัญหยา
หวังทราบพระกิริยากิจร้ายแลดีมี
ปางนั้นสมเด็จอง-คระเด่นมนตรีศรี
ฟังถ้อยระตูตีอุระแสร้งกระดกดาล
ใครหนอมาอาจองทรนงอหังการ
ลอบลักยาหยีรานสุภผลวิวาห์ไกล
ไม่เกรงซึ่งเทวฤทธิแลกระษัตริย์ทั้งสองไฉน
ตัวพี่ก็มีชัยยศเลื่องกระเดื่องนาม
เสียดายพระน้องรักจะปนศักดิ์ด้วยชายทราม
ทีนี้จะรับความครหาเป็นราคี
ประหนึ่งเจ้าเราหมีให้ระคนศักดิ์ให้เสื่อมศรี
นี่ซ้ำยิ่งร้ายทวีอัปยศอสัญวงศ์
คิดถึงสุบินร้ายบมิวายคะนึงอนงค์
ประสมแสร้งกรรแสงทรงปริเทวนาดูร ฯ
๑๑ ศรีศรีสวัสดิเสร็จเผด็จฉันท์บริบูรณ์
สังวาสรสพูนพจนารถสุนทร
เริ่มเรื่องชวารักแลพินักธกล่าวกลอน
หวังไว้สถาวรกระวีชาติธรารมย์
เปรมปรีดิเปรมปราชญ์พจนารถบันสม
บันสานดำนานคมสฤษดิรสเป็นเชิงฉันท์
นามข้าผู้สมญาสรวิชิตนิพันธ์
พอเหิมหฤหรรษ์สันตสนุกนิสบสมัย
ไป่เห็นแก่นิทราทิวาราอุส่าห์ใจ
เสร็จแล้วสำเนาในสมมติแท้มโนเพียร
เชิญแท้สุเมธาทศนาช่วยดำเนียน
แต้มเติมเฉลิมเขียนบริรักษเจษฎา
ปางแต่งแสดงจุลศักราชสหสา
สตะจตุทัศราสังวัจฉรเอกปี
กุนศกอาสยุชมาสสุขบัณณรสี
ทวาทัศรัษตีนิพนธ์เสร็จบริบูรณ์ ฯ

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ