ตอนที่ ๑๕ ลักษณวงศ์ตามหานางทิพเกสรไปถึงเมืองยุบล แล้วได้นางยี่สุ่นเป็นพระชายา

๏ ขอยกเรื่องโฉมงามเจ้าพราหมณ์น้อยที่โศกสร้อยสืบเสาะแสวงหา
จะกล่าวถึงลักษณวงศ์ทรงศักดาต้องมนต์ยาวิชาธเรศสนิทนอน
ครั้นมนต์ยาเสื่อมสร่างสว่างเนตรพอสุริเยศเยี่ยมเมรุสิงขร
พิรุณโรยโปรยปรายละอองออนก็ซับซาบเกสรสุมาลี
หอมฟุ้งจรุงรสเรณูรื่นมาชวยชื่นนาสาพระโฉมศรี
พลิกผวาคว้ากอดพระเทวีไม่พบศรีสวาทเศร้าเปล่าอุรา
เอะประหลาดหลากจิตผิดสังเกตลืมพระเนตรเหลียวซ้ายแล้วแลขวา
ไม่ยลพักตร์เยาวลักษณ์ดวงสุดาก็โหยหาครวญครํ่ารํ่าพิไร
กันแสงทรงโศกศัลย์ถึงขวัญเนตรเยาวเรศยาจิตพิสมัย
โอ้โอ๋แก้วแววตาสุมาลัยเออผู้ใดพาพรากไปจากทรวง
แม้นมิได้พานพบประสบมิตรมิขอคิดคืนหลังเข้าวังหลวง
จะเที่ยวตามแก้วตากานดาดวงระกำทรวงสู้ม้วยด้วยทรามวัย
แม้นใครคืนเยาวลักษณ์อัคเรศถึงดวงเนตรยอดรักจะควักให้
เราไม่คิดฆ่าฟันให้บรรลัยอันความสัตย์นี้จะไว้แก่เทวา
พี่เสียใจสุดใจพี่อยู่แล้วเหมือนเสียแก้วนัยน์เนตรทั้งซ้ายขวา
เสียแรงเรืองฤทธิรณจนลือชามาเสียเมียแนบอุราน่าอับอาย
เมื่อครั้งก่อนอ่อนฤทธิ์แล้วอ่อนร่างพระมารดาอยู่กับข้างก็สูญหาย
ต้องวิโยคโศกหนักพอหักอายถึงพวกชายก็จะเห็นหัวอกกัน
อันครั้งนี้สุดอายหัวอกโศกทั้งตรีโลกก็จะชวนกันสรวลสันต์
ชอบแต่ฟาดฟันกายให้ตายพลันครองชีวันยืนอยู่หรือดูดี
สงสารนักจักรพงศ์ดำรงโลกกันแสงโศกโหยไห้ในไพรศรี
แต่พลบคํ่าสนธยาเข้าราตรีจนรุ่งศรีเรืองแสงสุริยง
อัสดรวอนทูลว่าทูลเกล้าอย่าโศกเศร้ารำพึงตะลึงหลง
มิใช่ว่าตื่นอยู่ได้รู้องค์เขาขืนคงชิงนางจะน้อยใจ
หลับสนิทแล้วเขาคิดสะกดเล่านี่หากเขามิได้ฆ่าให้ตักษัย
เสียแต่ยอดเยาวลักษณ์จงหักใจเร่งตามไปให้พบประสบกัน
แต่พระรามสุริย์วงศ์อันทรงเดชกับดวงเนตรสีดาสาวสวรรค์
ทั้งพระลักษมณ์อนุชาฤทธาครันอยู่ด้วยกันสามองค์ดำรงรัก
แต่ตื่นอยู่แล้วน้องประคองข้างยังเสียนางโฉมยงผู้ทรงศักดิ์
ละเลิงหลงด้วยพยศทศพักตร์มาเสียศักดิ์อับอายแก่ชายชาญ
เธอยังคิดมานะสละอายเที่ยวสืบสายเรื่องราวฟังข่าวสาร
จนได้นางล้างโคตรกุมภัณฑ์พาลพอแก้การอัปยศด้วยเดชา
จงดับโศกเชิญเสด็จระเห็จเหาะเที่ยวสืบเสาะมิ่งมิตรขนิษฐา
ดีร้ายจะได้เหมือนพระรามาได้ดูหน้าข้าศึกฮึกคะนอง
พระทรงยศฟังรสสุนทรเรื่องค่อยปลดเปลื้องบรรเทาที่เศร้าหมอง
ขึ้นทรงม้าอาชาไนยดั่งใจปองเผ่นผยองล่องฟ้าเที่ยวหานาง
กระเหว่าแว่วดังเสียงสำเนียงนุชขยับหยุดฟังเปล่าเห็นเขาขวาง
ทอดพระเนตรแลหาทุกท่าทางพระดูพลางเรียกพลางมากลางดง
เที่ยวลัดเลาะเสาะแสวงทุกแห่งหนสุดจะค้นเหาะหาในป่าระหง
โหยละห้อยลอยฟ้ากับม้าทรงเห็นนครร่อนลงเที่ยวสืบความ
แล้วปลอมแปลงแต่งกายให้คล้ายเขาดูลาดเลาหลอกหลอนแล้ววอนถาม
ไม่ได้ข่าวร้อยชั่งก็ตั้งตามพยายามยากแค้นเป็นแสนตรม
ไม่เป็นอันบรรทมกรมเทวษเสวยแต่ชลเนตรจนซูบผอม
พระองค์อบแต่ละอองจนหมองมอมกำลังตรอมมิได้ตรงลงสรงชล
เที่ยวไปทุกธานีบุรีรุดยิ่งสืบนุชก็ยิ่งสูญอนุสนธิ์
ค่อยเลื่อนฟ้ามองหานฤมลถึงยุบลนครังอลังกรณ์
จอมกษัตริย์ครองเมืองเรืองพระยศชื่อท้าวกรดสุริกาลชาญสมร
มเหสีชื่อมณีอัมพรจอมสมรเอกองค์อนงค์ใน
มีพระราชธิดาวราพักตร์วิไลลักษณ์เลิศลํ้าในตํ่าใต้
ชื่อยี่สุ่นสุมาลีศรีประไพนางทรามวัยชันษาสิบห้าปี
โฉมพระลักษณวงศ์ทรงสวัสดิ์พระชักอัสดรลงในสวนศรี
รำถึกถึงพระคุณพระมุนีเสกพาชีขอดชายภูษาทรง
แล้วลินลามาตามพนัสสวนมีแต่ล้วนจำปาแลกาหลง
เห็นกระท่อมทับยายอยู่ชายดงจักรพงศ์ค่อยคลายสบายบาน
ตำหนักสร้างกลางสวนแสนสนุกมีหน้ามุขทางลงสรงสนาน
ไม่เห็นคนรักษาพยาบาลพระกุมารหยุดพักตำหนักใน
ทอดพระเนตรเห็นยายอยู่ชายสวนพระคิดควรจะไปหาเข้าอาศัย
จำจะแปลงไปให้เห็นว่าเข็ญใจทำอย่าให้ยายเฒ่ารู้เท่าทัน
แล้วเปลื้องเครื่องอาภรณ์ศรพระแสงเอาห่อแฝงซุกซ่อนในสวนขวัญ
จึ่งเสด็จลินลามาโดยพลันจรจัลเข้าไปหายายมาลี
เห็นมาลายายปลิดประดิษฐ์ร้อยเป็นพวงสร้อยสนสับประดับสี
พระแย้มโอษฐ์พจมานไปทันทีคุณยายนี้ช่างร้อยมาลัยงาม ฯ
๏ ยายมาลีเห็นองค์พระทรงศักดิ์ให้นึกรักภูวไนยแล้วไถ่ถาม
พ่อหนุ่มน้อยอยู่ไหนนะโฉมงามทำไมลามเข้ามาเล่นในอุทยาน
คุณยายจ๋าหลานจนเป็นคนยากแสนลำบากบุกป่าพนาสาณฑ์
กับน้องน้อยเวทนามาช้านานเยาวมาลย์นุชน้องเจ้าหายไป
อนิจจาอนิจจังน่าสังเวชบังเกิดเหตุยากเข็ญเป็นไฉน
นี่พ่ออยู่ธานีบุรีใดเออทำไมจึ่งมาในป่าดง
เป็นลูกใครรูปร่างเหมือนอย่างเขียนดูงามเจียนรูปเจ้าราวกับหงส์
พระฟังยายซักความถามถึงวงศ์จักรพงศ์แจ้งเรื่องจนจบความ ฯ
๏ แม่ยาย[๑]เจ้าหลานจะเล่าก็ใจหายเจียนจะตายอยู่ในป่าพนาหนาม
เป็นบุญไม่มรณาได้มาตามแม่รู้ความน้องข้าบ้างหรืออย่างไร
ชื่อเกสรรูปนางนั้นร่างน้อยกำลังละห้อยพักตร์น้องก็หมองไหม้
ได้ฟังข่าวเล่ากันเป็นฉันใดใครเขาไปได้นางอย่างพรางเลย ฯ
๏ อนิจจังฟังว่าก็น่ารักไม่รู้จักเยาวมาลย์นะหลานเอ๋ย
ไม่รู้ข่าวเล่าความนางทรามเชยแม่ละเลยหลงพี่ไปแห่งใด
โอ้แม่คุณฉันชํ้าระยำยากบุกลำบากเหนื่อยมาขออาศัย
ไม่เห็นตัวพ่อตานี้อาลัยตาไปไหนจึ่งอยู่แต่แม่ยาย ฯ
๏ พ่อเอ๋ยยายจะเล่าถึงเฒ่าชั่วแก่แต่ตัวนํ้าใจนี้ใจหาย
แต่หลงรักชาววังคลั่งไม่วายจวนจะตายยังเที่ยวเพ้อละเมอรัก
พ่อจะอยู่ด้วยยายหรือสายใจ[๒]ยุพเรศชื่อไรไม่รู้จัก
ฉันชื่อลักษณวงศ์ผู้ทรงลักษณ์ขอหยุดพักพึ่งแม่แต่พอคลาย
อุเหม่เจ้าลักษณ์น่ารักเจียวหลานแก้วจะอยู่แล้วบังอรจงสอนง่าย
อย่าคบพาลพาผิดมาติดยายค่อยสบายแล้วพ่อจึ่งจรจัล
พ่ออยู่แล้วแก้วตารักษาเหย้ายายจะเข้าไปเฝ้าสาวสวรรค์
ชื่อยี่สุ่นสุมาลีศรีสุวรรณพระนางนั้นเป็นราชธิดา
เอามาลัยไปถวายประดับองค์นางจะทรงออกนั่งที่ข้างหน้า
พรุ่งนี้จะสระสนานประสานงาผัดพญาช้างทรงชื่อกรงทอง
สั่งแล้วเอามาลัยเข้าไปถวายนางโฉมฉายงามศรีไม่มีสอง
บังคมลามาเรือนเตือนพระทองอย่าเศร้าหมองพรุ่งนี้จะมีงาน ฯ
๏ พระสดับวาทียายมาลีโลมคิดถึงโฉมเกสรยอดสงสาร
แม้นมาด้วยพี่จะพายุพาพาลชมคเชนทร์สระสนานสำราญใจ
เดชะบุญพรุ่งนี้ให้พี่พบให้ประสบมิ่งมิตรพิสมัย
พระนิ่งนึกบรรทมยิ่งตรมใจจนอาทิตย์อุทัยประเทืองเรือง
พนักงานช้างมิ่งวิ่งระเห็จตีสิบเบ็ด[๓]
เสร็จสรรพประดับเครื่อง
ขุนนางขี่คองามอร่ามเรืองทนายตามนองเนืองถือเครื่องยศ
พฤฒาเฒ่าถือสังข์มานั่งแซ่ทั้งเกณฑ์แห่กองหัตถ์ก็จัดหมด
ทั้งพวกห้อเหี้ยมหาญพานพยศก็เตรียมหมดคอยองค์พระทรงภพ
ทั้งชายหญิงวิ่งพรูมาดูดาษเอี่ยมสะอาดห่มนุ่งฟุ้งตรลบ
โฉมพระลักษณวงศ์ดำรงภพเที่ยวตลบหาองค์อนงค์นาง ฯ
๏ ปางพระกรดสุริกาลเกศกระษัตริย์พร้อมขนัดนางงามตามสล้าง
ทั้งเอกอัครธิดาพญานางองค์สำอางยี่สุ่นสุมาลี
เสด็จขึ้นพลับพลาหน้าสนามเรืองอร่ามพราวพรับระยับศรี
ส่วนโฉมยงองค์ยี่สุ่นสุมาลีพระเทวีเยี่ยมพักตร์ดังเพ็งจันทร์
ดูชายหญิงยืนนั่งสะพรั่งพักตร์เห็นพระลักษณวงศ์ทรงกระสัน
ส่วนพระหน่อสุริย์วงศ์ผู้ทรงธรรม์ก็ผินผันพักตร์พบประสบตา
พระชายเนตรเคียงคมประสมเนตร[๔]ร่ายพระเวทแล้วประทับด้วยคาถา
ทั้งสององค์หลงเล่นนัยนาเขาแห่มาพรั่งพรูไม่ดูเลย
ตั้งโห่แห่แตรสังข์ประดังเสียงคชาเคียงเรียงหน้างาจะเสย
หัสดินทร์เป็นลำดับประทับเกยพราหมณ์ก็เอ่ยโองการพระอิศรา
นํ้าสังข์โรยโปรยประศีรษะช้างยืนสล้างเริงเรียงอยู่เคียงหน้า
แล้วปล่อยห้อควบปลิวเป็นทิวมาดูบาทาดั่งว่าลอยมากลางลม
ให้คนขยันสันทัดเข้าผัดช้างพอผัดผางช้างพวยจะฉวยผม
งวงกับพัดปัดใกล้มันไล่กลม[๕]ข้างถลมคนถลำปะรำมิด
อ้ายช้างแย่งแทงซ้ำปะรำหัก[๖]ไล่สลักคว้าไขว่กันหวิดหวิด
อ้ายคนผัดวิ่งรุดจนสุดฤทธิ์อ้ายช้างชิดฉวยแย่งแล้วแทงตาย
ครั้นคนครืนตื่นอึงอุตลุดวิ่งสะดุดล้มควํ่าคะมำหงาย
บ้างผ้าลุ่ยของตกหกกระจายอ้ายคนร้ายคอยรูดเอาแหวนทอง
สระสนานการเสร็จเสด็จเข้าพระนงเยาว์ยี่สุ่นก็มุ่นหมอง
ไม่ยลพักตร์ยอดรักพระรูปทองนวลละอองอาดูรพูนทวี
พระกุมารมาดหมายสายสวาทไม่เห็นนาฏนุชน้องก็หมองศรี
ต่างองค์ต่างตรมไม่สมประดีพระจักรีปั่นป่วนรัญจวนใจ ฯ
๏ ยายมาลีเห็นองค์พระทรงศักดิ์ไม่เบือนพักตร์พูดจาทักปราศรัย
แต่กลับมาก็ไสยาสน์ประหลาดใจจึ่งปราศรัยพจมานกับหลานรัก
พ่อพุ่มพวงดวงเนตรเหตุไฉนไม่เล่าให้ยายฟังแจ้งประจักษ์
สระสนานการสุขสนุกนักพ่อยอดรักดูสบายหรือสายใจ ฯ
๏ พระนรินทร์ยินยายภิปรายถามพระจำจิตแจ้งความเฉลยไข
หลานไม่รู้ว่าสำราญประการใดในอกใจไฟจี้ก็เจียนกัน
พ่อดวงเนตรเหตุไรไฉนหลานจึ่งรำคาญเคืองแค้นแสนกระสัน
แม่ยายเอ๋ยอกพองเป็นหนองครันดังใครหันหน้าปืนจ้องยืนยิง
ด้วยเจ็บใจจากน้องหมองเทวษไม่วายเนตรสอดหาสมรมิ่ง
ได้เห็นองค์นงรามนั้นงามจริงเจ้าครอกหญิงยอดราชธิดา
เจ้าทรงโฉมเฉิดฉินเป็นปิ่นสมรช่างเหมือนแม่เกสรขนิษฐา
แต่หลงแลดูนางไม่วางตาพยักหน้านางยิ้มก็ยินดี
ครั้นดูนานเห็นผิดจริตนุชเพียงจะทรุดแทรกพื้นแผ่นดินหนี
นางจะเคืองพระทัยหรือไมตรีไม่รู้ที่จะประมาณในการคิด
ทั้งแสนทุกข์ถึงน้องต้องวิโยคทั้งแสนโศกถึงตัวด้วยกลัวผิด
ทั้งความรักนิ่มนุชก็สุดฤทธิ์เห็นสุดคิดหลานแล้วเจ้าคุณยาย ฯ
๏ ยายมาลีตีอกดูเอาเถอะทำหลงเลอะเล่นข้าให้ฉิบหาย
พ่อแก้วตาจะมาพาให้ยายตายจงผันผายไปให้พ้นจากเรือนเรา
เจ้าคุณยายอย่าตะพายแต่โมโหจะสุโขโอ่เอี่ยมขึ้นเทียมเขา
จะขี่วอช่อฟ้าหลังคาเพราคนคุกเข่าขอรับประนมกร
อันเดือนนี้ในโฉลกเป็นโชคหลานโหราจารย์ทายไว้จะได้สมร
ตกที่นั่งจักรีพระสี่กรพระเคราะห์จรคุมจันทร์จะได้เมีย
แต่จะได้ที่พึ่งเป็นผู้เฒ่าเป็นคนเข้าปราศรัยจะได้เสีย
พิเคราะห์ความเห็นงามข้างได้เมียแม่อย่าเสียใจลาภจะสูญลอย ฯ
๏ ไม่ได้แล้วแก้วตาอย่าว่าเล่นไม่ทันเห็นก็จะยับเป็นสับฝอย
ยิ่งยากแล้วยังมาซํ้าระยำพลอยอย่ากล่าวถ้อยเจรจาจงคลาไคล
พระกุมารเห็นยายไม่คลายโกรธจึ่งเอื้อนโอษฐ์พจนาแล้วปราศรัย
เอ็นดูหลานคนเข็ญไม่เห็นใครเมื่อแม่ไม่เมตตาก็ถ้าจน
ยายได้ฟังสุนทรอันอ่อนหวานสงสารหลานจะต้องเร่ระเหระหน
จึ่งปลอบว่าขวัญตารักษาตนจงเจียมจนพ่อคุณอย่าวุ่นวาย
พระอ่านมนต์สญชีพ[๗]ให้ยายชื่นเห็นไม่ขืนอารมณ์คงสมหมาย
จึ่งว้าวอนอ่อนหวานประโลมยายอันหลานชายนี้มาตรองทำนองความ
ตัวก็จนแล้วเป็นคนไม่มีจ้าว[๘]มีแต่คาวปากคนว่าหยาบหยาม
จะขอเข้าเป็นข้าพะงางามเมื่อถึงยามทุกข์ร้อนได้ผ่อนเย็น
ช่วยทูลทีเถิดแม่ยายถวายฉันที่การนั้นก็จะทำไปตามเข็ญ
เป็นขอเฝ้าฉันก็เหลาไม้กลัดเป็นพอวิ่งเต้นตามเสด็จพระธิดา
แม้นกุศลหนหลังประทังช่วยก็คงรวยดั่งมาดปรารถนา
รับเบี้ยหวัดซัดเพลาะให้เหมาะตาได้เสื้อผ้าเงินทองมาเลี้ยงยาย
สองสนองสนทนาปรึกษากันพระสุริยันเลี้ยวลับดับดวงหาย
พระรูปทองหมองหมางไม่วางวายคิดถึงสายสมรมิตรไม่นิทรา
เข้ายามหนึ่งพระคะนึงถึงยามสองแต่ตรึกตรองรำจวนให้หวนหา
จนยามสามยํ่ายามเป็นสามคราพระกรก่ายพักตราแล้วบรรทม
สวาทมิตรจิตจงจนทรงฝันว่าสาวสวรรค์เจ้ามาแนบพระทรวงสม
ละเมอทรงพระสรวลสำรวลชมแต่โลมลมจนพระกรนั้นอ่อนเอียง
สะดุ้งฟื้นตื่นคว้าริมฝาเฝืองออกปล่างเปรื่องเชี่ยนขันสนั่นเสียง
พระเนตรลายหมายแน่ว่านางเมียงพระส่งเสียงร้องเชิญนางโฉมงาม
แม่ขวัญเมืองเคืองพี่หรือน้องแก้วมาถึงแล้วมิ่งมิตรอย่าคิดขาม
พระเดินตรงหลงคว้าพะงางามเลียงโครมครามยายตื่นรู้สึกตัว
จึ่งร้องทักหลานรักอะไรนั่นไม่มีขวัญเลยนะพ่อทูนหัว
พระรู้สึกองค์แน่ก็แก้ตัวอ้ายคนชั่วเป็นขโมยขึ้นเมียงมอง
ฉันลุกไล่มันถลาฉันคว้าผิดรอดชีวิตโดดผางไปทางช่อง
ยายมาลีดีใจดั่งได้ทองพ่อร่วมห้องมิเสียแรงรักษาเรือน ฯ
๏ พระนรินทร์เอนองค์ลงเทวษโอ้แม่เกศนารีไม่มีเหมือน
พี่แสนสวาทจนเพ้อละเมอเฟือนขอบุญเตือนเนื้อเย็นให้เห็นรัก
ได้ยินเสียงฆ้องยามเข้ายํ่ารุ่งพระสะดุ้งทรวงเพียงจะโทรมหัก
ภาณุมาศผาดเผ่นพอเห็นพักตร์พระทรงศักดิ์เก็บเลือกมาลากรอง
ร้อยสลับกลับก้านเป็นนาคเกี้ยวตลบเลี้ยวกอดกรหงอนผยอง
พระร้อยลิ้นด้วยกลีบจำปาทองตาทั้งสองสอดใส่มะกลํ่ากลม
ดอกยี่สุ่นเป็นพื้นไว้ยืนที่แล้วสอดสีดอกเทียนเป็นเศียรสม
เอารักซ้อนซ้อนกลีบเป็นเกล็ดกลมแทรกสุกรมมะลุลีมะลิลา
แล้วแต่งสารสอดใส่เป็นไส้นาคดูหลากหลากมาลิศเป็นปริศนา
พระร้อยแล้วพิศดูก็ปรีดาแล้วหยิบมายื่นให้ยายมาลี ฯ
๏ ยายมาลีรับพวงมาลัยนาคก็ออกปากงามจริงทุกสิ่งศรี
เอาถวายพระธิดาเจ้าธานีเห็นท่วงทีดีแล้วพ่อแก้วตา
สัพยอกหยอกองค์พระทรงทวีปแล้วเร่งรีบจรจัลด้วยหรรษา
เข้าเฝ้าเจ้าจอมขวัญกัลยาถวายพวงมาลารูปนาคี
องค์ยี่สุ่นทรงโฉมโสมนัสยื่นพระหัตถ์รับพวงมาลีศรี
ใส่พระกรแย้มยิ้มด้วยยินดีชะวันนี้มาลัยประหลาดงาม
นี่ยายร้อยหรือว่าใครผู้ใดร้อยช่างงามน้อยหรือเป็นงูดูน่าขาม
ยายประนมบังคมแล้วทูลความสีมือ[๙]งามนี้กุมารเป็นหลานชาย
เจ้าพลัดพรากจากเมืองได้เคืองเข็ญผู้เดียวเด่นเดินมาน่าใจหาย
กุศลส่งโปร่งปลอดไม่วอดวายมาฝากกายอยู่กับข้าก็ปรานี
เจ้ารู้เจียมกายาประสายากจะขอฝากตัวอยู่ใต้บทศรี
ถวายตัวเป็นข้าฝ่าธุลีมาลัยนี้เป็นของถวายมือ ฯ
๏ พระยุพินยินสารโสมนัสดังจันทรสัมผัสพระหัตถ์ถือ
เฉลียวคิดว่าคนนี้มีฝีมือชะรอยคือพระรูปทองที่ต้องตา
ให้หวั่นหวั่นหวามหวามความสวาทนุชนาฏนิ่งนึกเสน่หา
พระเสาวนีย์ตรัสว่ากุมาราสมัครมาแล้วก็ตามแต่ใจจง
เขาชื่อไรหลานชายของยายเฒ่านิจจาเจ้ายากจนเป็นคนหลง
ขอประทานชื่อลักษณวงศ์นางโฉมยงฟังชื่อยิ่งชื่นใจ
ยายมาลีทูลลามาหาหลานพระกุมารปรีดาเข้าปราศรัย
แม่ยายเจ้าประคุณฉันอุ่นใจนี่ได้การหรือมิได้จึ่งรีบมา
พ่อดวงจิตสมคิดเราแล้วหลานเยาวมาลย์เห็นจะรักเจ้าหนักหนา
ท่านจะใช้สาวใช้ให้ไปมาอย่าชะล่านะจะค้างอยู่กลางคัน
จักรพงศ์ทรงภุชก็สุดปลื้มดังจะลืมเกสรสาวสวรรค์
ให้แสนรักโฉมดรุณยี่สุ่นครันสุดกระสันถึงสารที่ส่งไป ฯ
๏ ปางพระยอดนารีศรีสมรยอดสุนทรเลิศลํ้าในต่ำใต้
จำเดิมได้นาคาสุมาลัยรำจวนใจจูบพวงภุชงค์ชม
แกล้งบรรจงให้วิจิตรเป็นปริศนาร้อยมาลาเกี่ยวก้านประสานสม
เห็นเงื่อนสารอยู่ในโอษฐ์นาคาอมนางทรามชมชักสารสะดุ้งใจ
พระทรวงเสียวเหลียวดูหน้าสาวสาวพอหมดคราวเบือนหน้าแล้วปราศรัย
นางข้าเหล่าสาวสรรค์กำนัลในพากันไปเถิดฉันจะบรรทม
ศรีสวัสดิ์ใส่ดาลทวารชิดขึ้นสถิตแท่นสักจำหลักถม
ค่อยคลายคลี่ศุภสารออกอ่านชมปางประถมลิขิตประดิษฐ์คำ ฯ
๏ ในเรื่องสารทูลถวายพระสายสมรแม่จันทรแจ่มโลกวิไลขำ
ด้วยความตรอมทรวงตรึงรึงระกำสุดจะกลํ้ากลืนไว้ดั่งไฟฟอน
พี่ชื่อลักษณวงศ์ผู้ทรงภุชเป็นราชบุตรนฤบาลชาญสมร
พระนามท้าวพรหมทัตนรินทรครองนครพาราณสีบุรีเรือง
ได้สดับคำข่าวที่กล่าวโฉมงามประโลมโลกลือระบือเลื่อง
แสนเทวษต้องทิ้งพระมิ่งเมืองสู้ฝืดเคืองข้ามเขาลำเนาดง
กันดารแดนยักษาแลเสือสีห์แทบชีวีจะบรรลัยในไพรระหง
เสี่ยงกุศลถึงยุพินปิ่นอนงค์ไม่ปลดปลงปลอดมาถึงธานี
เมื่อเสด็จวันงานสนานช้างได้ยกพักตร์น้องนางสำอางศรี
แสนสวาทมาดหมายไม่วายทวีสักราตรีมิได้หลับลงเต็มตา
สุดตรมแล้วจึ่งตรองสนองสารถึงเยาวมาลย์มิ่งมิตรขนิษฐา
ขอฝากกายถวายชีพชีวาอนาถามิได้มีต้นไม้ทอง
แม่แก้วเกศนาเรศจำเริญราชนุชนาฏนวลนางอย่าหมางหมอง
ตัดสวาทเหมือนขาดเชื่อมแผ่นดินทองอันจะครองชีวิตอย่าคิดเอย ฯ
๏ ครั้นเสร็จอ่านสารองค์พระทรงยศดั่งได้รสอำมฤคมาทรงเสวย
เจ้าจับสารจุมพิตแล้วชิดเชยเอาเสียดเสยแทรกถันแล้วบรรทม
ทอดพระทัยรำจวนให้หวนหาขอเทวาโปรดด้วยช่วยอุ้มสม
แม้นมิได้ร่วมชื่นภิรมย์ชมอกจะกรมกรอมม้วยลงด้วยรัก
อย่าเลยจะบรรหารสารสวัสดิ์ให้พระฉัตรชมพูรู้ประจักษ์
ดำริแล้วโฉมยงนางนงลักษณ์ก็แต่งอักษรรสพจมาน
แล้วสอดใส่เป็นไส้มาลัยนาคจึ่งหับปากนาคปิดมิดสมาน
ครั้งรุ่งจรัสรัศมีสุริยกาลเยาวมาลย์คอยหายายมาลี
พอเหลือบเห็นยายชรา[๑๐]เข้ามาเฝ้าโฉมเฉลาปรีดิ์เปรมเกษมศรี
ยื่นพระหัตถ์รับห่อสุมาลีพระเสาวนีย์แย้มพรายภิปรายเปรย
พวงมาลัยนาคาดูน่ารักเสียดายนักโรยรายแล้วยายเอ๋ย
รักจะใคร่ได้ใหม่เอาไว้เชยเคียงเขนยคํ่าคืนพอชื่นตา
จะร้อยใหม่ที่ไหนจะเหมือนเก่าจงคืนเอาพวงนี้ไปเคหา
ให้ร้อยใหม่เหมือนเก่าแล้วเอามาพอสุริยาสายัณห์ให้ทันเชย
ยายมาลีประนมบังคมกลับมาถึงทับแจ้งสารว่าหลานเอ๋ย
พระธิดาชอบพระทัยกระไรเลยนางทรามเชยพอเห็นก็ตักเตือน
พวงมาลัยถวายวานประทานกลับให้งามสรรพร้อยใหม่ให้ได้เหมือน
พ่อเร่งร้อยดวงจิตอย่าบิดเบือนพอบ่ายเคลื่อนสุริยาจะคลาไคล
พระกุมารยิ้มรับแล้วกลับพักตร์ไปตำหนักกลางสวนที่อาศัย
พิศดูนาคาสุมาลัยแล้วชักไส้คลี่สารออกอ่านพลัน ฯ
๏ ในเรื่องสารว่ายี่สุ่นดรุณเรศทอดพระเนตรเห็นสารเกษมสันต์
แต่กอดสารจูบสารแล้วอ่านพลันพระทัยนั้นลิงโลดอาลัยลาน[๑๑]
พระองค์หมายมาถวายชีวาวาตม์ก็แสนสวาทพิศวงให้สงสาร
พระนเรศหรือมาเวทนานานทนกันดารแดดลมระบมกาย
ไม่ควรสมจะบรรทมกระท่อมทับขอเชิญกลับวังราชปราสาทฉาย
ไม่ควรเลยจะเสวยโภชนายายควรเสวยของถวายสุคนธาร
เวลาดึกกำดัดสงัดเงียบจงเลี่ยงเลียบหลีกไปให้ไกลสถาน
เมือสิ้นแสงจันทร์จำรัสชัชวาลนฤบาลจงเสด็จไปเสียเอย ฯ
๏ จักรพงศ์ทรงอ่านสารสนองน้อยหรือน้องฉลาดเพี้ยนเปลี่ยนเฉลย
ที่คำขับนั้นเห็นนวลจะชวนเชยเมื่อไรเลยสุริยนจะสนธยา
พระทรงฤทธิ์ยิ่งคิดก็ยิ่งรักก้มพระพักตร์กรองดวงพวงบุปผา
ประเดี๋ยวใจมาลัยเป็นนาคาเสร็จแล้วมามอบหมายให้ยายพลัน
ฝ่ายยายเฒ่าเข้าวังดั่งประสงค์ถวายพวงภุชงค์แก่สาวสวรรค์
แล้วยอกรประนมบังคมคัลจรจัลมายังกระท่อมตน ฯ
๏ ปางพระยอดกัลยาเจ้าฟ้าหญิงประคองมิ่งมาลัยพระทัยฉงน
ไม่เห็นไส้นาคาสารากลนฤมลหมองไหม้พระทัยแคลง
หรือพระองค์ทรงอ่านซึ่งสารน้องไม่ทันตรองทรงฤทธิ์มาคิดแหนง
ขอเทเวศเรืองเดชช่วยชี้แจงให้ท้าวแจ้งใจน้องเสด็จมา
เมื่อไรเลยสุริยงจะลงลับจะคอยรับเสด็จพระเชษฐา
เผยพระแกลแลดูพระสุริยาวนิดาเดือดดาลรำคาญใจ ฯ
๏ ปางพระลักษณวงศ์ผู้ทรงศักดิ์ให้ร้อนรักรึงจิตพิสมัย
แต่เวียนอ่านสารสนองสว่างใจจนสุริย์ใสเลี้ยวลับอัสดง
ทำและเลียมเยี่ยมยายแล้วผายผันดำเนินไปตำหนักจันทน์ของนวลหง
มาหยิบห่ออาภรณ์แลศรทองประดับองค์ดุจองค์อมรินทร์
แล้วแก้รูปอาขาม้าขี้ผึ้งรำลึกถึงทรงพรตปรากฏศิลป์
นั่งประนมภาวนาไม่ราคินขี้ผึ้งภิญโญใหญ่เป็นพาชี
พระแย้มโอษฐ์ออกเอื้อนพี่เพื่อนชีพแต่เรารีบค้นหามารศรี
ไปเที่ยวทนทรมาทุกธานีมาอยู่นี่ลาภเกิดประเสริฐครัน
พระธิดากรุงกระษัตริย์เจ้านัดแนะจำจะแวะเข้าไปหาสุดาสวรรค์
อัสดรอ่อนเศียรสนองพลันนางแจ่มจันทร์ยังทุกข์อยู่ในไพร
สงสารเกสรน้อยจะคอยหาจะมาช้าอยู่แล้วกรรมทำไฉน
แม้นทราบถึงยอดสร้อยจะน้อยใจจงรีบไปเถิดอย่าเห็นแก่มุ้งทอง
ทรงพระสรวลตรัสว่าพี่ม้าแก้วถ้าไปแล้วเห็นจะตายด้วยรายหมอง
กุศลส่งคงสมอารมณ์ปองเรื่องนางน้องหยุดสักหน่อยจึงค่อยตาม ฯ
๏ อนิจจาฟังฟังก็สังเวชพระทรงเดชเดินป่าพนาหนาม
ไม่มีแท่นบรรทมให้สมงามจึ่งตรัสความว่าจะอยู่บรรทมสบาย
เท่านั้นเถิดอัสดรอย่าค่อนพ้อนี่ปากคอกระไรน่าใจหาย
พระจันทร์แจ่มแจ้งฟ้าดารารายเราผันผายเข้าไปหยุดอยู่ในวัง
พระตรัสแล้วทรงพญาอาชาชาญเผ่นทะยานเหาะไปดั่งใจหวัง
เห็นปราสาทสามปรางค์อยู่กลางวังให้อำปลังมิได้แจ้งประจักษ์ใจ
ปราสาทไหนขององค์พระนงนุชจำจะหยุดฟังสารเขาขานไข
แล้วชักม้าลงแฝงกำแพงในพระตรัสให้กัณฐัศว์ประทับคอย
จึ่งแอบองค์ไปที่หน้าศาลาเฉียงคอยฟังเสียงนางร้องสนองถ้อย
บ้างเดินท่ารำละครอยู่อ่อนช้อยล้วนน้อยน้อยหน้านวลเที่ยวกรีดกราย
รังสีจันทร์จับแสงกับแป้งผัดยิ่งจำรัสนวลเพริศดูเฉิดฉาย
ใส่มงกุฎสาวน้อยเที่ยวลอยชายเที่ยวเดินกรายชวนกันใส่รัดเกล้ามา
หยิบบุหรี่ยื่นส่งให้นงนุชแมไปจุดให้ทีเจ้าพี่จ่า
บ้างเล่นงูกินหางกลางชาลาล้วนแต่ผ้าพันเอวไม่อายกัน
บ้างก็เล่นปะเปิงมือปะอกพูดตลกเจรจาเป็นน่าขัน
บ้างเรียกร้องน้องสูบบุหรี่จันทน์ประทานฉันเถิดแม่ฉิมอย่ายิ้มเยาะ
บุหรี่จันทน์เห็นแววอยู่แล้วแม่กระนั้นแน่ฉันทายให้ถูกเปาะ
บ้างเดินชักจังหน่อง[๑๒]ทำนองเพราะแล้วกระเดาะลิ้นล่อหัวร่อกัน
บ้างเข้าฉุดแขนชักเล่นซักส้าวมือใครยาวสาวสอดเอาสองถัน
บ้างก็เล่นปิดตาเที่ยวหากันพอไล่ทันกอดคอหัวร่อดัง
พอพวกนางโขลนจ่าเขามาพบวิ่งตรลบหนีเร้นไม่เห็นหลัง
นางจ่าจ้านขันเจนตระเวนวังร้องด่าดังว่านางดอกประดู่บาน
พระธิดาเธอบรรทมอยู่ที่นี่ไยจึ่งมีเกรียวกราวออกฉาวฉาน
ไม่กลัวหลังจะหวะเป็นชะลานนี่ปรางค์องค์นงคราญหรือปรางค์ใคร ฯ
๏ หน่อนรินทร์ยินคำนางโขลนจ่าก็รู้ว่าปรางค์อนงค์ไม่สงสัย
พระแฝงองค์มาหาอาชาไนยพี่ร่วมใจน้องรู้จักแล้วปรางค์นาง
จะด่วนจรดวงจันทร์ยังแจ่มจัดเห็นผิดนัดนุชน้องจะหมองหมาง
เราแอบอยู่สวนศรีจำปีพลางให้ฝูงนางกำนัลสนิทนอน
พระทรงภพกับสินธพหยุดประทับจนเดือนดับลับราชสิงขร
พระขึ้นทรงกัณฐัศว์อัสดรก็เหาะร่อนเข้าริมบัญชรไชย
ชม้อยมองตามช่องบัญชรหับอัจกลับแสงกระจ่างสว่างไสว
กำนัลนางนอนกลาดออกดาษไปงามประไพฉากพับสลับบัง
ขยับองค์ลงยืนที่พื้นมุขเกษมสุขสมในพระทัยหวัง
พอยามสองฆ้องยํ่าประจำวังกระซิบสั่งอาชาวราฤทธิ์
พี่จงออกไปนอกนคเรศเมื่อเกิดเหตุจรจัลให้ทันจิต
อัสดรสอนองค์พระทรงฤทธิ์พ่อดวงจิตระวังองค์ให้จงดี
แล้วซบเศียรลงประณตบทบาทเผ่นผงาดเหาะไปยังไพรศรี
ปางพระหน่อนฤเบศร์ธเรศตรีทรงสะกดนารีสนิทนอน
ยกพระกรเผยพระแกลแลสว่างค่อยเยื้องย่างคลาไคลดั่งไกรสร
เสาวรสหอมหวนรำจวนจรพระภูธรแสนชื่นฤทัยทวี
กรายพระกรกรีดแหวกวิสูตรแก้ววะวาบแววนพรัตน์จำรัสศรี
เห็นพระยอดกัลยากุมารีบรรทมหลับอยู่บนที่บัลลังก์ทอง
ตะลึงหลงด้วยงามทรามสวาทภูวนาถเปรมปรีดิ์ไม่มีสอง
ค่อยลดองค์ลงนั่งบัลลังก์ทองเสียวสยองซาบสิ้นทั้งอินทรีย์
เห็นมาลัยใส่กรสมรมิ่งประจักษ์จริงว่าเป็นองค์นางโฉมศรี
พระชมโฉมเยาวลักษณ์ภคินีชะเจ้าพี่องค์อ่อนดั่งท่อนทอง[๑๓]
ดั่งทองทิพหยิบวางไว้กลางแท่นถึงแกล้งทำก็ไม่แม้นเสมอสอง
เสมอศักดิ์แล้วไม่เทียมแม่รูปทองแม่รูปทิพลอยล่องลงมาดิน
ละไมหน้าน่ารักพระพักตร์ผ่องพระพักตร์ผิวแสงส่องพระเกศิน
พระเกศแสงแมงทับ[๑๔]ระยับนิลระยับนวลภุมรินโขนงนาง
โขนงเนตรสองปรางอย่างจะย้อยอย่างจะแย้มแช่มช้อยทั้งสองข้าง
ทั้งศรีแขงแสงขำดูสำอางดูแสงโอษฐ์สุกอย่างว่าครีบทอง
ดูคล้ายคล้ายศอหงส์ที่ทรงศอประสานสมกลมคอลออปล้อง
ลออเปล่งเคร่งพุ่มปทุมทองปทุมเทียบเปรียบลองก็หมองนวล
แกมมณีผ้ากรองล้วนทองสอดล้วนทองสุกแลตลอดทรวงสงวน
เป็นริ้วงามตามริมนั้นนิ่มนวลดูนุ่มนิ่มน่าจะชวนให้มือชม
แม่โฉมสงวนด่วนจะโลมโสมนัสสุดมนุษย์สุดกระษัตริย์ไม่เปรียบสม
กระษัตริย์แสนเมืองมิ่งจะชิงชมจะชิงชัยกว่าจะล้มชีวาลา
พระชมโฉมเทวีศรีสวัสดิ์ยกพระหัตถ์มิ่งมิตรขนิษฐา
แม่บรรทมเท่านั้นเถิดขวัญตาขอเฝ้ามาเฝ้าแม่จงแลดู ฯ
๏ สะดุ้งองค์งามปลื้มก็ลืมเนตรเห็นทรงเดชเรืองยศให้อดสู
ลุกสะบัดขวัญเมืองชำเลืองดูไมเคยรู้รสรักก็ชักอาย
ทำมารยาทีโกรธพิโรธตรัสใครแนะนัดวิ่งวางมาปรางค์ฉาย
กรรมแล้วกรรมทำกล้ามาหาตายช่างมาดหมายมาคุมเหงไม่เกรงใจ
เจ้าครอกน้อยเนื้อเหลืองน่าเคืองนักไม่รู้จักขอเฝ้าก็เป็นได้
ฉันเจ้าของนาคาสุมาลัยยังมิได้เคยเฝ้าก็เข้ามา
ชะใครเชิญให้มานั่งจึ่งตั้งเรื่องเป็นน่าแค้นแสนเคืองนี่หนักหนา
นี่ศาลาขอเฝ้าหรือเข้ามาดูดู๋กล้าขึ้นมานั่งบัลลังก์ทอง
พี่ไม่เคยรู้แห่งตำแหน่งไหนคิดว่าเข้ามาได้ถึงในห้อง
ไม่เคยพบบัลลังก์ขึ้นนั่งลองผิดแล้วน้องแก้วพี่ขอทูลลา
ขยับองค์ทีจะลงมาจากอาสน์ชม้ายผาดพิศดูขนิษฐา[๑๕]
เจ้าโกรธพี่จริงแล้วหรือแก้วตาพระภูษานี้ช่างหอมกระไรเลย
ไฮ้อะไรจี้ไชพิไรเพ้อช่างไม่เก้อแค่นว่าเจ้าข้าเอ๋ย
เป็นพี่ทุกคำปากไม่อยากเลยข้าไม่เคยเดี๋ยวก็ร้องให้ก้องไป.
ร้องให้ดังเถิดจะฟังพระสุรเสียงจะเพราะลํ้าสำเนียงสักเพียงไหน
เขายิ่งว่ายิ่งท้าทายไม่อายใจไม่ออกไปหรือจะทูลพระทรงฤทธิ์
พี่ยอมตายขอถวายชีวาวาตม์ด้วยสุดสวาทพุ่มพวงแม่ดวงจิต
อย่าพักท้าข้าจะทูลพระทรงฤทธิ์ล้างชีวิตเอาชีวามาไว้เชย
น้อยหรือคมลมคำช่างรํ่าว่าจะควรฆ่าพี่เจียวหรือน้องเอ๋ย
อย่าพักทูลพระจอมกระหม่อมเลยแม่ทรามเชยเอาพระขรรค์พี่ฟันลง
ในเรื่องสารที่สนองประคองคิดแม่ดวงจิตลืมแล้วหรือนวลหง
เสียแรงมาถึงชีวาจะปลดปลงขออุ้มองค์เสียสักหน่อยไม่น้อยใจ
ไม่น่าขันเขาที่ไหนใครให้สารแกล้งมาพาลพูดเล่นก็เป็นได้
น่าน้อยจิตสาวสรรค์กำนัลในช่างหลับใหลหมดม้วยไม่ช่วยกัน
นางโฉมยงลงจากพระแท่นที่ทำเป็นทีจะไปปลุกนางสาวสรรค์
ผินพระพักตร์ค้อนองค์พระทรงธรรม์เจ้าแอบม่านสุวรรณทำรัญจวน
จักรพงศ์เอนองค์อิงเขนยบรรทมเฉยมิได้ตามทรามสงวน
สมรมิ่งเมียงมองชม้อยม้วนแล้วหันหวนมายังแท่นอันรูจี
เข้าผลักองค์ภูวนาถบนอาสน์แก้วเจ้ากรรมแล้วทำอะไรอย่างไรนี่
พระทรงโฉมฉวยกรนางเทวีนางโฉมศรีเดือดดิ้นไม่ผินพักตร์
นางแกะปลิดบิดกรภูธรกอดนาสิกสอดศรีสวัสดิ์สะบัดผลัก
นางยิ่งข่วนพระยิ่งเรียงเข้าเพียงพักตร์ยิ่งหยิกหนักพระยิ่งจูบประจงชม
ดังระเด่นปางอยู่ในคูหาสมพาสนุชบุษบาภิรมย์สม
สองสำเริงละเลิงลาญสำราญรมย์ดังตรีโลกจะล่มทำลายลง
นางลืมเกรงทรงฤทธิ์บิตุเรศพระทรงเดชลืมเมืองเรืองระหง
นางลืมเหล่าสาวสรรค์กำนัลอนงค์พระลืมองค์เกสรสุมามาลย์
สองสนุกดั่งได้เชยเสวยสวรรค์จนไก่แก้วแจ้วขันสนั่นขาน
แสงหิรัญเรืองรอบขอบจักรวาลนฤบาลสาวสวรรค์ก็บรรทม
สว่างรอบขอบฟ้าดาราดับกำลังหลับเคียงชิดสนิทสนม
กำนัลนางต่างฟื้นตื่นระงมสาวสนมพระพี่เลี้ยงก็เมียงมอง
แหวกวิสูตรดูองค์นางทรงโฉมเห็นชายโลมแนบชมประสมสอง
ก็ตีอกตื่นตกประหม่ามองขยับย่องยืนขึงตะลึงลาน
เข้ากอดคอเพื่อนเคียงเข้าเรียงหูมาไปดูพระธิดาช่างกล้าหาญ
แล้วพากันหมอบมองค่อยย่องคลานเข้าแหวกม่านแล้วสะกิดให้กันดู
ใครที่ไหนรูปร่างอย่างพระลักษมณ์มาร่วมรักพระธิดาน่าอดสู
เห็นวุ่นวายตายจริงแล้วอกถูกระชุบซิบเอียงหูเข้าหากัน
ขยับถอยค่อยย่องมาห้องนอกทำมือบอกใบ้ห้ามเนื้อความขัน
คนโน้นเห็นคนนี้เห็นประหลาดครันพัลวันเข้ามาถามความอะไร
เสียงซุบซิบซุบซับไม่หับปากอีเพื่อนยากตายแน่แม่ข้าไหว้
เจ้าครอกเราคบชายสบายใจเราไม่ได้ด้วยสักหน่อยจะพลอยตาย
เจ้าคนนั้นรูปร่างเหมือนอย่างเขียนเข้าแนบเนียนนฤมลอยู่จนสาย
จริงหรือขากับผัวข้าที่ตายจะคล้ายคล้ายหรือจะดีสักเพียงไร
ไฮ้อะไรพูดเล่นไม่เห็นทุกข์กว่าถั่วสุกงาน้อยก็พลอยไหม้
ที่อยากดูลุกพรูจะเข้าไปก็คว้าไขว่ยึดมืออย่าอื้ออึง
ครั้นนิ่งอยู่ก็เหมือนกูไม่รู้เห็นเนื้อความเข็ญชั่วช้าจะมาถึง
เอาตัวรอดรักตัวอย่ากลัวอึงทูลให้ถึงพระจอมกระหม่อมเมือง
แล้วชวนกันขึ้นเฝ้าเจ้าพิภพประนมนบทูลถวายขยายเรื่อง
ขอพระเดชเดชาวราเรืองมาปกเกล้าปลดเปลื้องที่ภัยพาล
บัดนี้องค์พระธิดาวราโฉมชายประโลมลักชมสมสมาน
เข้าร่วมแท่นแอบองค์นางนงคราญดูอาการเจ้าแม่ไม่รู้ตัว
พระภูษาทรงห่มก็มิดชิดหลับสนิทอยู่กับชายเป็นลายชั่ว
แต่ชายนั้นองอาจประมาทมัวพระอยู่หัวจงทราบบาทบงสุ์
ได้ทรงฟังก็ตะลึงให้อึ้งอั้นพระหวนหันอยู่ในจิตพิศวง
ดังใครตัดเศียรพรากไปจากองค์เสียดายทรงพระธิดาวิลาวัณย์
ตบพระหัตถ์องค์สั่นอยู่หวั่นไหวกูขอบใจมึงนักอีสาวสรรค์
ชะใครช่างอุกอาจประมาทกันกูจะฟันลงให้ยับอยู่กับกร
อียี่สุ่นมันก็รู้คบชู้ชัดมันแนะนัดให้ชู้มาเคียงหมอน
อีกาลีนอกจิตกูบิดรจะฟันฟอนเสียให้ศพประกบกัน
เสด็จลุกจากอาสน์ออกพระโรงมายืนโถงกวัดแกว่งพระแสงขรรค์
เหวยมนตรีจัดทัพลงฉับพลันผูกฉัททันต์พระที่นั่งให้กูทรง
บัดนี้มีชายชาติอันอาจหาญอหังการไม่กลัวจะผุยผง
มาลอบรักลูกกูดูอาจองทำทะนงเข้ามานอนในปรางค์ทอง
แต่ก่อนไรใครไม่อาจมาอวดหาญอ้ายนี่พาลจะกระไรจึ่งจองหอง
จะรีบไปล้อมราชปราสาททองจงจัดกองทัพพลันให้ทันกาล
อำมาตย์รับโองการแล้วคลานกลับมาจัดทัพพหลพลทหาร
ประเทียบคชบวรกุญชรชาญก็เสร็จการเข้ามาทูลนรินทร ฯ


[๑] แม่ยาย = แม่ใหญ่ คือ ยาย

[๒] สมุดไทยเลขที่ ๑๖ ว่า “พ่อจะอยู่ด้วยยายหรือสายเนตร

[๓] สมุดไทยเลขที่ ๓ ว่า “ตีสิบเอ็ด...”

[๔] ประสมเนตร หมายถึง มนต์เสกตาให้หญิงรัก

[๕] สมุดไทยเลขที่ ๓ ว่า “งวงก็พัดปัดใกล้มันไล่กลม”

[๖] สมุดไทยเลขที่ ๓ ว่า “อ้ายช้างแทงแยงซ้ำปะรำหัก”

[๗] มนต์สญชีพ หมายถึง มนตร์ชุบคนตายให้ฟื้น แต่เอามาใช้เป็นมนตร์มหาละลวยเป่าให้งงหลงรัก

[๘] จ้าว = เจ้า

[๙] สีมือ = ฝีมือ

[๑๐] สมุดไทยเลขที่ ๓ ว่า “...ยายมาลา...”

[๑๑] ลาน โบราณเขียน ลาญ แปลว่า ปลื้ม

[๑๒] จังหน่อง = จ้องหม่อง

[๑๓] ตั้งแต่กลอนว่า “ชะเจ้าพี่องค์อ่อนดังท่อนทอง” ถึง “จะชิงชัยกว่าจะล้มชีวาลา” ทำนองแต่งเป็นกลบทนาคบริพันธ์

[๑๔] แมงทับ = แมลงทับ

[๑๕] สมุดไทยเลขที่ ๑๗ ว่า “ชม้อยผาดเลือบพิศขนิษฐา”

 

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ