อุตตรกถา

๑๔ จบเรื่องพระนลนฤปรัตน์และสุภัทระไภมี
สมคู่เสมอสมรปรียะสถิตสถาพร
๏ ไขข้อแสดงคติบุราณและสมานมโนสอน
ว่าผู้สถิตสะถิระพรสุจริตสุธรรมา
๏ ถึงแม้อมิตระจะประทุษก็วิมุติพาลา
ปวงทุกขะโทมะนะสะสาหสะหายมลายพลัน
๏ ราชานเรศวะระทรงทศพิธมหาธรรม์
ถึงแม้อรีพละประจันก็ปลาศประลัยลาน

๑. ทานัม์ (ทานํ)

๏ หนึ่งท้าวประกอบมะนะสะเอื้ออนุเคราะหะอวยทาน
เพื่อชนนิกรสุขะสราญฤดิเพื่อบ่ยากจน

๒. ศีลัม์ (สีลํ)

๏ หนึ่งคือประพฤติ์ศุภะสำรวมจิตะมุ่งมนูญผล
ทรงศีละสังวระวิมลธุระมุ่งเสวยสวรรค์

๓. ปริต๎ยาคัม์ (ปริจ์จาคํ)

๏ หนึ่งเอื้ออำรุงสมณพราหมณ์และประดิษฐหิตานันท์
โรงเรียนสพานและคฤหะอันชนไข้จะพึงประสงค์

๔. อาร๎ชวัม์ (อาช์ชวํ)

๏ หนึ่งมีกะมลวิมละใสหฤทัยธซื่อตรง
เปนนิตย์นิรันตะระธำรงสุจริตณไตรทวาร

๕. มาร๎ทวัม์ (มัท์ทวํ)

๏ หนึ่งคือหทัยบ่มิกระด้างบ่มิพึงจะรุนราญ
บ่ถือพระองค์สมะสมานมนะน้อมนิยมชม

๖. ตปัม์ (ตปํ)

๏ หนึ่งเผากิเลสะอกุศลมละกลั้วณอารมณ์
ด้วยการบำเพ็ญพิระอุดมวรศาสโนบาย

๗. อโกร๎ธัม์ (อโกธํ)

๏ หนึ่งแม้จะมีมนุษะปองประติปักษะมุ่งร้าย
เมตตาทิธรรมะวิธิหมายชะนะด้วยอะเวรา

๘. อวิหึสนัม์ (อวิหึสํ)

๏ หนึ่งท้าวบ่ปองมะนะจะเบียฬนรพึ่งพระเดชา
ป้องปกพศกนิกรนาคะระแม้นปิโยรส

๙. ก๎ษาน์ติม์ (ขัน์ติ)

๏ หนึ่งแม้จะมีธุระรำคาญหฤทัยก็ออมอด
ยามควรก็ทรงกรุณะงดคุรุทัณฑะอาญา

๑๐. อวิโรธนัม์ (อริโรธนํ)

๏ หนึ่งคงธำรงนิติประวัติวรยุกติธรรมา
ทรงงำพิภพดิลกผาศุกแม้นมนูเดิม
๏ ขุนใดดำรงสุทศธรรมะกุศลก็ส่งเสริม
บุญญาธิการะก็จะเพิ่มพหุพรบ่วายวัน ฯ
๏ ฝ่ายนางประเสริฐสุมนะนาริพิสุทธิสมกัน
ย่อมทรงสุธรรมะนิธิอันปะระเศรษฐะสมสตรี

๑.    ภร๎ต๎ฤป๎ริยัม์ (ภัต์ตุปิยํ)

๏ รักผัวสนิทกมละจ่อกละรักษะชีวี
บำเรอทิวาและรชะนีบ่นิราศนิราไกล

๒. ภร๎ต๎ฤวัต์สลัม์ (ภัต์ตุวัจ์ฉลํ)

๏ หมั่นแสวงวิธีจะประนิบัติวรสามิชื่นใจ
แม้ชอบฤชังกรณะไหนอนุวัตร์บ่ขัดขวาง

๓. ภร๎ต๎ฤจรณีม์ (ภัต์ตุจารินี)

๏ จิตภักดิปรียะมนะเที่ยงบ่มิเอียงมิจืดจาง
ถึงแม้จะทุกข์ทุมะนะนางก็บ่มีจะนอกใจ

๔. ภร๎ต๎ฤศ๎รุษ๎ฏิม์ (ภัต์ตุสุส์สุฏ์ฐึ)

๏ ภรรดาอุวาทะมนะมุ่งณประโยชนาใด
เชื่อฟังบ่ค้านวจนะนัยและประพฤติ์นุโลมพลัน

๕. ภร๎ต๎ฤคุณค๎ฤห๎ยัม์ (ภัต์ตุคุณคหิยํ)

๏ คุณใดณผัวศุภะอุดมก็นิยมคุณานันท์
หาช่องประกาศะคุณะสรรพะวิเศษณสามี
๏ อันเบญจะธรรมะศิริเศรษฐะวิสิษฐะโศภี
สำหรับประดับกุละนรีกละรัตนาภรณ ฯ
๏ ด้วยเดชะสัจจะวจนาดนุว่านิพนธ์กลอน
จงสิทธิจิตตะอนุสรพหุเพิ่มพิบูลย์ศรี
๏ ขอเรื่องพระนลนรวิชิตฐิตะนิตย์ณธาตรี
เพื่อเตือนสติวรกะวีจิตะเอื้อวิชาชาญ
๏ ขอไทยผดุงกะวิวิชาสมะเหมือนณเพรงกาล
เพื่อเกียรติ์สยามกะวิวิศาลนรชาตินิยมชม ฯ
๑๑ ตูข้าสมัญญาวชิราวุโธดม
ตั้งจิตประดิษฐผสมวรกาพยะคำหลวง
๏ หวังเพื่อจะน้าวใจกุละบุตร์สยามปวง
ให้คิดประพนธ์พ่วงพจนานิพันธ์สาร
๏ สองพันและสี่ร้อยสิริห้าสิบหกสมาน
พระพุทธะศกกาลดนุเริ่มประพนธ์ฉันท์
๏ พฤหัสบดีวาระสิบแปดกำหนดวัน
มวลมาสประสบกันยะวิเศษสถาพร
๏ อุตส่าห์พยายามรจนานิพนธ์กลอน
โครงร่างบ่รีบร้อนก็สำเร็จฤดีสม
๏ วันเสาระที่เก้าวรพฤษภาคม
ตรงวันวโรดมสุวิศาขะบูรณมี
๏ สองพันและสี่ร้อยสิริห้าสิบเจ็ดปี
แห่งพุทธะศกศรีศุภเลิศประเสริฐวัน ฯ
๏ อหํ พุท์ธัญ์จ ธัม์มัญ์จ สํฆัญ์จ สรณํ คโต
๏ ข้าไหว้พระศาสดาปรมาติพุทธัน
การุณยะเพียงอรรณพะกว้างอนันตา
๏ วิสุทธะทรงญาณทรมานนราพา
ข้ามปาปะดลสาธุสถิตธำรงธรรม
๏ พระธรรมะคุ้มผู้ประติบัติกุศลกรรม
ดังหนึ่งประทีปนำจรสู่สุขาลัย
๏ พระสงฆะทรงศีละสุตาทิคุณใส
ทรงพุทธศาสน์ไว้อนุศาสน์นรากร
๏ เอตํ เม สรณํ เขมํเอตํ สรณมุต์ตมํ
เอตํ สรณมาคัม์มสัพ์พทุก์ขา ปมุจ์จเย
๏ ขอพึ่งพระไตรยรัตน์สุสวัสดิ์สโมสร
ยึดมั่นบ่ผันจรอกุศละเสื่อมดี
๏ พึ่งใดจะมั่นเหมือนตรยะรัตนาศรี
ชื่นชมอุดมปรีดิมนัสมโนยัง
๏ หวังใดจะได้สมมนะรมยะเหมือนหวัง
สิ้นทุกขะโทษังสิริสุทธิสำราญ
๏ ไตรยรัตน์ขจัดสรรพะอุปัททะวาพาล
เพิ่มพูลประมูลศานติวิวัฑฒนาภา ฯ
๏ พาหุํ สหัส์สมภินิม์มิต สาวุธัน์ตํ
ค๎รีเมขลํ อุทิต โฆร สเสนมารํ
ทานาทิธัม์มวิธินา ชิตวา มุนิน์โท
ตัน์เตชสา ภวตุ เม ชยสิท์ธิ นิจ์จํ ฯ
๑๔ ปางเมื่อพระองค์ปะระมะพุทธะวิสุทธะศาสดา
ตรัสรู้อนุตตะระสมาธิณโพธิบัลลังก์
๏ ขุนมารสหัสสะพหุพาหุวิชาวิชิตขลัง
ขี่คีริเมขะละประทังคชะเหี้ยมกระเหิมหาญ
๏ แสร้งเสกสราวุธะประดิษฐกลคิดจะรอนราญ
รุมพลพหลพยุหปานพระสมุททะนองมา
๏ หวังเพื่อผจนวรมุนินทะสุชินะราชา
พระปราบพหลพยุหะมาระมะเลืองมะลายสูญ
๏ ด้วยเดชะองค์พระทศะพลสุวิมละไพบูลย์
ทานาทิธรรมวิธิกูลชนะน้อมมโนตาม
๏ ด้วยเดชะสัจจะวจนาและนมามิองค์สาม
ขอจงนิกรพลสยามชยะสิทธิทุกวาร
๏ ถึงแม้จะมีอริวิเศษพลเดชะเทียมมาร
ขอไทยผจนพิชิตะผลาญอริแม้นมุนินทร ๚ะ

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ