สรรคที่ ๑๖

๏ ภีมห์ ๏ ฝ่ายจุมพลภีมราช วิทรรภนาถนาถา ๏ ห๎ฤตราช๎เย นเล ๏ ราชาแจ้งอุปัทวเหตุ ว่านลนเรศร์ไร้สมบัติ ๏ สภาร๎เย เป๎รษ๎ยตางคเต ๏ อีกองค์รัตนนารี ผู้มหิษีก็ตกยาก แสนลำบากยากเข็ญ บ่เปนสุขทั้งสองรา ๏ ท๎วิชาน์ ป๎รัส๎ถาปยามาส ๏ จึ่งราชาภีมะ ธตรัสใช้ทิชาจารย์ ผู้ชำนาญเดินดง ให้แสวงองค์นลกษัตร์ ให้สมบัติไปใช้สอย บ่มิน้อยพอแก่การ แล้วภูบาลภีมะราช จึ่งประภาษสั่งพราหมณ์ ดังนี้ ฯ

๏ ม๎ฤคยัธ๎วํ นลํ ยูยํ ทมยัน์ตี จ เม สุตาม์ 
๏ สูจงไปเที่ยวค้นหานล
วรราชผู้เรืองฤทธิเลิศ
อีกนิ่มนฤมลสุดารัตน์
ทมยันตีเพริศเพรางาม ฯ
อัส๎มิน์ กร๎มณิ สัม์ปัน์เน วิช๎ญาเต นิษธาธิเป 
๏ เมื่อยามสฤษดิได้ดังจินต์
คือประสบไนษัธยอดภพ
ควาง สหัส๎รํ ทาส๎ยามิ โย วัส๎ ตาวานยิษ๎ยติ 
ใครนำสู่ธานินทร์ทั้งคู่
กูจะให้โคครบหนึ่งพัน ฯ
อค๎รหารางศ๎จ ทาส๎ยามิ ค๎รามํ นครสัม์มิตัม์ 
๏ ปางนั้นกูจะเอื้อเอาภาร
ให้ทรัพย์หิรัญจารุมาษ
เพื่อยังนิคมสถานที่อยู่
ให้เปนสุขแม้นราชธานี ฯ
น เจจ์ฉัก๎ยาวิหาเนตุํ ทมยัน์ตี นโลปิ วา 
๏ แม้ชีจะมิได้พบนล นาถแฮ
ฤๅมิ่งทมยันตีศิรินาฎ
ช๎ญาตมาเต๎รปิ ทาส๎ยามิ ควาง ทศ ศตํ ธนัม์ ฯ 
ขอเพียงแต่รู้หนแห่งยับ เธอเทอญ
โคสิบร้อยประสาทไป่หวง ฯ

๏ อิต๎ยุก์ตาส๎ เต ๏ ปวงพราหมณ์ได้ฟังสาร แห่งภูบาลบพิตร์ ต่างก็มิจิตปรีดา พากันท่องเที่ยวไป ในทิศานุเทศ เข้ายังเขตภารา และมหานคร ค้นภูธรนลราช และรัตนนาฎมหิษี แต่เหล่าชีบ่มิพบ ประสบองค์ท้าวนล ฤๅนฤมลภีมะสุดา นั้นเลย ฯ

๏ สุเทว ๏ ครานั้นสุเทพทิชะ ๏ ตตัศ๎เจทิปุรึ รัม๎ยาง ๏ มาถึงพระเวียงราช แห่งภูวนาถเจที อันเปนที่รมเยศร์ วิเศษแม้นเมืองสวรรค์ ๏ วิจิน๎วาโนถ ไวทร๎ภีม์ ๏ ครานั้นพราหมณ์ได้ยล นิ่มนฤมลนารี ไวทรรภีศรีสอาด อยู่ในราชนิเวศน์ อันวิเศษโสภิต นางสถิตเคียงกายา แห่งสุนันทานารี ราชบุตรีศรีวิลาศ พิศนางนาฎเลอสรร อันเคยมีรูปวิไลย บัดนี้ไซ้รมัวหมอง บ่มิผ่องเพียงเก่า เศร้าเหมือนแสงตวัน อันมีเมฆฝนบัง ยังมีแสงแต่อ่อน ผ่อนเผยออกแต่น้อย พราหมณ์ชะม้อยดูนาง อันสำอางลออเนตร์ เห็นเยาวเรศหมองศรี ทั้งอินทรีย์ซูบผอม ย่อมเปนที่ จับใจ พราหมณ์ตรึกไตรในจิต นี่ฤมิ่งมิตร์ไภมี ดูเปนที่น่าสมเพช เวทนาสาวคำ จึ่งรำพึงในใจ ดังนี้ ฯ

๏ ยเถยัม์ เม ปุรา ท๎ฤษ๎ฏา ตถารูเปยัม์ อังคนา 
๏ เราไซ้รเห็นรูปเจ้าธิดา
คล้ายเมื่อนางอยู่เวียงบิตุราช
ก๎ฤตาร๎โถส๎ยัท๎ย ท๎ฤษ๎เฏ๎วมาง โลกกาน์ตาม์ อิว ศ๎ริยัม์ 
นับว่าสิทธิ์ปราถนาเปนแน่
เพราะประสบนางสวาทโลกล้วนนิยมดู
ปูร๎ณจันท๎รนิภาง ศ๎ยามาง จารุว๎ฤต์ตปโยธราม์ 
๏ แสนตรูงามมาตร์แม้นเพ็ญจันทร์
งามพระถันดังดวงสะโรช
กุร๎วัน์ตีม์ ป๎รภยา เทวี สร๎วา วิติมิรา ทิศห์ 
เทวีสิริฉายฉันฉายเฉิด
ศรีสว่างทุกทิศโชติช่วงเพี้ยงเพ็ญแข
จารุปัท๎มวิศาลาก์ษีม์ มัน๎มถัส๎ย รตีม์ อิว 
๏ แลดูนัยเนตร์แม้นบัวทอง
งามเปรียบนางรตีวิจิตร์
อิษฏาม์ สมัส๎ต โลกัส๎ย ปูร๎ณจัน์ท๎รป๎รภาม์ อิว 
เปนที่พะวงปองแห่งโลก
เหมือนหนึ่งจันทราทิตย์ส่องหล้ายินดี
วิทร๎ภสรสัส๎ ตัส๎มาท์ ไทวโทษาท์ อิโวท์ธ๎ฤตาม์ 
๏ จากที่สะรัสแก้วในวิทรรภ์
ทวยเทพธปลิดนางบุษปมาษ
มลปังกานุลิป์ตางคีม์ ม๎ฤณาลีม์ อิว โจท์ธ๎ฤตาม์ 
เหมือนรึ้งกุสุมพรรณพ้นสระ
เปื้อนแปกดวงบุบผชาติแปกเปื้อนโคลนตม
เปาร๎ณมาสีม์ อิว นิศาง ราหุค๎รัส๎ตนิศากราม์ 
๏ ทรามชมมัวหม่นแม้นราตรี
ราหุจับนิศากรขบคาบ
ปติโศกากุลาง ทีนาง ศุษ๎กโส๎รตาง นทีม์ อิว 
อีกเหมือนอย่างนทีแห้งผาก
เพื่อโศกศัลยพิลาปห่างห้องมาหึง
วิธ๎วัส๎ตปร๎ณกมลาง วิต๎ราสิตวิหังคมาม์ 
๏ เหมือนบึงบัวเหี่ยวแห้งห่างชม
ฝูงวิหคเหินไกลบ่พัก
หัส๎ติหัส๎ตปราม๎ฤษ๎ฏาง ว๎ยากุลาม์ อิว ปัท๎มินีม์ 
นํ้าแห้งขุ่นเปนตมแสนขุ่น
เพราะคชเอางวงควักดูดน้ำมากิน
สุกุมารีม์ สุชาตางคึ รัต๎นคร๎ภค๎ฤโหจิตาม์ 
๏ ยุพินฤแน่งน้อยสุกุมาร
ควรแต่อยู่หอคำคฤหรัตน์
ทัห๎ยมานาม์ อิวาร๎เกณ ม๎ฤณาลีม์ อิว โจท์ธ๎ฤตาม์ 
โอ้นางดั่งบัวบานถูกเด็ด
ไหม้แดดที่ร้อนจัดจึ่งแห้งเหือดสี
รูเปาทาร๎ยคุโณเปตาม์ มัณ์ฑนาร๎หาม์ อมัณ์ฑิตาม์ 
๏ มีรูปงามอีกทั้งงามใจ
ควรประดับไป่มีประดับ
จัน์ท๎รเลขาม์ อิว นวาง โว๎ยม๎นิ นีลาภ๎รสํว๎ฤตาม์ 
เหมือนจันทร์แรกขึ้นในโพยมเด่น
มืดเพราะดวงลี้ลับเมฆก้อนใหญ่บัง
กามโภไคห์ ป๎ริไยร์ หีนาง หีนาม์ พัน์ธุชเนน จ 
๏ ทั้งครอบครัวห่างเจ้าแจ่มจันทร์
ยังมิหนำซ้ำประยูรวิโยค
เทหํ ธารยตึ ทีนาม์ ภร๎ต๎ฤทร๎ศนกางก๎ษยา 
หวังอยู่แต่พบภรรดาเสน่ห์
นางจึ่งสู้ทนโศกอยู่ได้โดยดี
ภร๎ตา นาม ปรํ นาร๎ยา ภูษณาม์ ภูษไณ วินา 
๏ นารีแม้ไร้สรรพภูษณา
ผัวก็เปนอาภรณพิลาศ
เอษา หิ รหิตา เตน โศภมานา น โศภเต 
แม้ไร้ซึ่งภรรดางามเหือด
ถึงจะแต่งรัตนมาษไป่พร้อมโสภา
ทุษ๎กรํ กุรุเตต๎ยัน์ตํ หีโน ยัท์ อนยา นลห์ 
ธารยัต๎ยาต๎มโน เทหํ น โศเกนาวสีทติ 
๏ อ้านางจะยากแค้นใดปาน
อีกพระนลผู้ห่างคู่สวาท
จะคงพระชนมานมั่นอยู่ แลฤๅ
ฤๅโศกจวบชีพขาดโศกซ้อนฤดี
อิมาม์ อสิตเกศาน์ตาง ศตปัต๎รายเตก์ษณาม์ 
สุขาร์หาง ทุห์ขิตาง ท๎ฤษ๎ฏ๎วา มาปิ ว๎ยถเต มนห์ 
๏ อ้าศรีสุรรัตน์เลิศกัญญา
ขำเกศเนตร์ฤๅปานศัตบตร์
สมควรแต่สุขามาทุกข์ แม่เอย
ยิ่งพิศยิ่งกําสรดโศกเศร้าแทนนาง ฯ
กทา นุ ขลุ ทุห์ขิตาง ปรํ ยาส๎ยติ ไว ศุภา 
๏ ปางใดศุภลักษณ์แก้วกานดา
จึ่งจะข้ามพ้นห้วงแห่งทุกข์
ภร๎ตุห์ สมาคมาต์ สาธ๎วี โรหิณี ศศิโน ยถา 
เมื่อใดจะพบสามีเสน่ห์
ดังพระโรหิณีสุขเสน่ห์ด้วยศศี
อัส๎ยา นูนัม์ ปุนร๎ลาภาท์ ไนษธห์ ป๎รีติเมษ๎ยติ 
๏ ภูมีนลราชได้โฉมยง คืนแฮ
พระจะได้เสวยรมย์ประโมท
ราชา ราช๎ยปริภ๎รัษ๎ฏห์ ปุนร์ ลัพ์ธ๎วา จ เมทินีม์ 
ถึงแม้พระยังคงไร้ราชย์ อยู่นา
ก็จะเรืองศรีโรจน์รุ่งแม้นงำเวียง
ตุล๎ยศีลวโยยุก์ตาง ตุล๎ยาภิชนสํว๎ฤตาม์ 
๏ คู่เคียงสมคู่เผื้อศีลธรรม์ สม่ำนา
อายุเท่ากันกอปร์อภิชาต
ไนษโธร๎หติ ไวทร๎ภึ ตํ เจยัม์ อสิเตก์ษณา 
ไนษัธสิควรกันกับหน่อ วิทรรภแฮ
นางก็ควรแก่ราชเกียรติก้องเมทนี
ยุก์ตํ ตัส๎ยาป๎รเมยัส๎ย วีร๎ยสัต์ต๎ววโต มยา 
สมาศ๎วาสยิตุม์ ภาร๎ยาม์ ปติทร๎ศนลาลสาม์ 
๏ เห็นทีนางเลิศลํ้าธรณิน
คงจะอยากพบองค์สวามิศร์
เพื่อปลอบมหาพิรทรงสัตย์
สมตำแหน่งผู้นิตย์แนบเนื้อเสนหา
อหัม์ อาศ๎วาสยาม๎เยนาม์ ปูร๎ณจัน์ท๎รนิภานนาม์ 
อท๎ฤษ๎ฏปูร๎วาม์ ทุห์ขัส๎ย ทุห์ขาร๎ตาง ธ๎ยานตัต์ปราม์ 
๏ อ้านางผ่องพักตร์เพี้ยงเพ็ญจันทร์
นางบ่เคยทุกข์กรำกรากเทวศ
บัดนี้สิมาศัลย์ทรวงโศก แม่เอย
จำจะทูลอรรคเรศปลอบด้วยคำดี ฯ

๏ เอวํ วิม๎ฤษ๎ย ๏ ครั้นธชีไตร่ตรอง มองดูลักษณนาง พลางดูรูปศริระตระการ ทั่วสงสารบ่เทียมถึง ๏ สุเทโว พ๎ราห๎มโณพ๎รวีต์ ๏ จึ่งสุเทพพราหมณ์ดี ทูลบุตรีภีมะราช ด้วยวาทอันสุนทร เพื่อบังอรทราบกิจจา ดังนี้ ฯ

๏ อหํ สุเทโว ไวทร๎ภิ ภ๎ราตุส๎ เต ทยิตห์ สขา
๏ ข้าแต่ไวทรรภราชสุดา
ข้าสุเทพเพื่อนพระพี่ไซ้ร
ภีมัส๎ย วจนาท์ ราช๎ญัส๎ ต๎วาง อัน๎เวษ๎ฏุม์ อิหาคตห์
มาแสวงนิ่มนารีวรรัตน์
โดยภีมะใช้ด่วนดลมา
กุศลี เต ปิตา ราช๎ญิ ชนนี ภ๎ราตรัศ๎จ เต
๏ พระบิดาชนนิราชอยู่สราญ
อีกพระพี่ยาอยู่สุขพร้อม
อายุษ๎มัน์เตา กุศลิเนา ตัต๎รเส๎ถา ทารเกา จ เตา
อีกสองกุมารองค์ลูกแห่ง นางฤๅ
มีเพื่อนเล่นห้อมนิตย์แน่นนันท์
ต๎วัต์ก๎ฤเต พัน์ธุวร๎คาศ๎จ คตสัต์ต๎วา อิวาสเต
๏ ปวงประพันธุญาติแห่งนาง
ต่างนั่งทุกข์ถึงเธอละห้อย
อัน๎เวษ๎ฏาโร พ๎ราห๎มณาศ๎จ ภ๎รมัน์ติ ศตโศ มหีม์ ฯ
ใช้ทวิชตรวจทางดูทุกแหล่ง
รวมนับได้ร้อยเที่ยวหาอร ฯ

๏ ยุธิษ๎ฐิร ๏ ดูกรยุธิษฐิร ๏ อภิช๎ญาย สุเทวํ ตํ ทมยัน์ตี ๏ ครั้นยุพินทมยันตี รู้จักธชีสุเทพแล้ว นางแก้วก็ดำรัสถาม ถึงความสุขสมบูรณ แห่งประยูรญาติและสหาย จึ่งโฉมฉายวิทรรภสุดา ทอดทัศนาสุเทพ ผู้เพื่อนเสพยสามัคคี กับพระพี่ผู้รัก นงลักษณ์ทรงพระโศกา ๏ สุนัน์ทา ๏ ฝ่ายสุนันทานารี เห็นโฉมศรีโศกาดูร พูลเทวศทวีจัด ยามดำรัสด้วยธชี ๏ ชนิต๎ร๎ยาห์ กถยามาส ๏ พระกุมารีสุนันทา ถามพระมารดาทรงวัย ๏ ไสรัน์ธ๎รี โรทีติ ๏ เหตุฉันใดนางรูปงาม จึ่งมีความโศกสอื้นไห้ เพื่อเหตุไฉนพูดกับพราหมณ์ นงรามจึ่งต้องหมองศรี นางนี้คือ นางใด ทำไฉนจักได้ทราบคดี ๏ อถ เจทิปเตร๎ มาตา ๏ ปางนั้นพระศรีมาตุราช แห่งพระภูมินาถเจทินคร จึ่งเสด็จจรจากห้องใน ไปยังที่พราหมณ์สถิต อยู่ด้วยมิ่งมิตร์นงราม บอกให้พราหมณ์ยืนจำเภาะหน้า แล้วนางพระยาวุฒิวัย จึ่งตรัสถามสุเทพไป ดังนี้ ฯ

๏ ภาร๎ยา กัส๎เยยํ สุตา วา กัส๎ย ภาวินี
๏ อรไทยผู้แน่งน้อยงามองค์ เอกแฮ
เปนมหิษีใครอยากรู้
สุดาเผ่าพงศ์ดีฤๅถ่อย ฉันใด
ไยจึ่งมาสู้กรากอยู่เพี้ยงทาสี
กถํ จ ภ๎รัษ๎ฏา ช๎ญาติโภ๎ย ภร๎ตุร๎ วา วามโลจนา
๏ นารีไยพรากญาติวงศา
ไยพรากภรรดาครองคู่เคล้า
ต๎วยา จ วิทิตา วิป๎ร กถัม์ เอวํคตา สตี
นางนี้วิปราจารย์รู้จัก อยู่ฤๅ
ไยจึ่งมาเศร้าโศกดั่งนี้เปนไฉน
เอตัท์ อิจ์ฉาม๎ยหํ โศ๎รตุํ ต๎วัต์ตห์ สร๎วัม์ อเศษตห์
๏ เราไซ้รจงจิตรู้เรื่องราว
แห่งอนงค์นี้จงถี่ถ้วน
ตัต์เต๎วน หิ มมาจัก์ษ๎ว ป๎ฤจ์ฉัน์ต๎ยา เทวรูปินีม์ ฯ
เหตุไฉนจึ่งสาวคำรูปเลิศ ฟ้าแฮ
ตกลำบากล้วนแต่โศกเศร้าฤๅวาย ฯ
๏ เอวัม์ อุก๎ตัส๎ ตยา ราชัน์ สุเทโว ท๎วิชสัต์ตมห์
๏ ฝ่ายสุเทพทวิช สิทธิปัญญาเยี่ยมเค้า ฟังสารพระแม่เจ้า ตรัสถาม
สุโขปวิษ๎ฏ อาจัษ๎เฏ ทมยัน์ต๎ยา ยถาตถัม์ ฯ
๏ พราหมณ์นั่งลงโดยควร ทูลทั้งมวลหมดไซ้ร เรื่องนางวิทรรภให้ เสร็จสรรพ์ ฯ

เรื่องพระนลสรรคที่ ๑๖ ดังนี้ ฯ

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ