นิราศวัดเจ้าฟ้า

 ๏ เณรหนูพัดหัดประดิษฐคิดอักษร
เปนเรื่องความตามติดท่านบิดรกำจัดจรจากนิเวศเชตุพน
พอออกเรือเมื่อตวันสายัณห์ย่ำลอองน้ำค้างย้อยเปนฝอยฝน
ตลึงเหลียวเปลี่ยวเปล่าเมื่อคราวจนไม่มีคนเกื้อหนุนกรุณา
โอ้ธานีศรีอยุธมนุษย์แน่นนับโกฏิแสนสาวแก่แซ่ภาษา
จะหารักสักคนพอปนยาไม่เห็นหน้านึกสอื้นฝืนฤทัย
เสียแรงมีพี่ป้าหม่อมน้าสาวล้วนขาวขาวคำหวานน้ำตาลใส
มายามยืดจืดเปรี้ยวไปเจียวใจเหลืออาไลยลมปากจะจากจร
ถึงวัดระฆังบังคมบรมธาตุแทบพระบาทบุษบงสุ์องค์อัปศร
ไม่ทันลับกัปกัลป์พุทธันดรพระด่วนจรสู่สวรรค์ครรไล
ละสมบัติขัติยาทั้งข้าบาทโอ้อนาถนึกน่าน้ำตาไหล
เปนสูญลับนับปีแต่นี้ไปเหลืออาไลยแล้วที่พระมีคุณ
ถึงจนยากบากมาเปนข้าบาทไม่ขัดขาดเข้าเกลือช่วยเกื้อหนุน
ทรงศรัทธากล้าหาญในการบุญโอ้พระคุณขาดยศทั้งงดงาม
แม้นตกยากพรากพลัดไปขัดข้องพัดกับน้องหนูตาบจะหาบหาม
นี่จนใจไปป่าช้าพนารามสุดจะตามเสด็จได้ดังใจจง
ขออยู่บวชกรวดน้ำสุรามฤตย์อวยอุทิศผลผลาอานิสงษ์
สนองคุณภูลสวัสดิ์ขัติยวงศ์เปนรถทรงสู่สถานวิมานแมน
มีสุรางค์นางขับสำหรับกล่อมล้วนเนื้อหอมน้อมเกล้าอยู่เฝ้าแหน
เสวยรมย์โสมนัศไม่ขัดแคลนเปนของแทนทานาฝ่าลออง
พระคุณเอ๋ยเคยทำนุบอุปถัมภ์ได้อิ่มหนำค่ำเช้าไม่เศร้าหมอง
แม้นทูลลามากระนี้ทั้งพี่น้องไหนจะต้องตกยากลำบากกาย
นี่สิ้นบุญทูลกระหม่อมจึงตรอมอกต้องระหกระเหินไปน่าใจหาย
เห็นที่ปลงทรงสูญยังมูนทรายแสนเสียดายดังจะดิ้นสิ้นชีวัน
ทั้งหนูตาบกราบไหว้ร้องไห้ว่าจะคมลาลับไปในไพรสัณฑ์
เคยเวียนเฝ้าเกล้าจุกให้ทุกวันสารพรรณพึ่งพาไม่อนาทร
ถึงปากง่ามบอกนามบางกอกน้อยยิ่งเศร้าสร้อยทรวงน้องดังต้องศร
เหมือนน้อยทรัพย์ลับหน้านิราวรณ์ไปแรมรอนราวไพรใจรัญจวน
เคยชมเมืองเรืองระยับจะลับแล้วไปชมแถวทุ่งนาล้วนป่าสวน
เคยดูดีพี่ป้าหน้านวลนวลจะว่างเว้นเห็นล้วนแต่มอมแมม
เคยชมชื่นรื่นรศแป้งสดสอาดจะชมหาดเห็นแต่จอกกับดอกแขม
โอ้ใจจืดมืดเหมือนเมื่อเดือนแรมไม่เยื้อนแย้มกลีบกลิ่นให้ดิ้นโดย
เสียดายดวงพวงผกามณฑาทิพเห็นลิบลิบแลชวนให้หวนโหย
เพราะห่วงพุ่มภุมรินไม่บินโบยจะร่วงโรยรศสิ้นกลิ่นผกา
ถึงบางพรมพรหมมีอยู่สี่ภักตร์คนรู้จักแจ้งจิตรทุกทิศา
ทุกวันนี้มีมนุษย์อยุธยาเปนร้อยหน้าพันหน้ายิ่งกว่าพรหม
โอ้คิดไปใจหายเสียดายรักเหมือนเกรียกจักแจกซีกกระผีกผม
จึงเจ็บอกฟกช้ำระกำตรมเพราะลิ้นลมล่อลวงจะช่วงใช้
ถึงบางจากน้องไม่มีที่จะจากโอ้วิบากกรรมสร้างแต่ปางไหน
พเอิญหญิงชิงชังน่าคลั่งใจจะรักใคร่เขาไม่มีปรานีเลย
ถึงบางพลูพลูใบใส่ตะบะถวายพระเพราะกำพร้านิจาเอ๋ย
แม้นมีใครใจบุญที่คุ้นเคยจะได้เชยพลูจีบหมากดิบเจียน
นี่จนใจได้แต่ลมมาชมเล่นเปรียบเหมือนเช่นฉากฉายพอหายเหียน
แม้นเห็นรักจักได้ตามด้วยความเพียรฉีกทุเรียนหนามหนักดูสักคราว
ถึงบางอ้อคิดจะใคร่ได้ไม้อ้อทำแพนซอเสียงแจ้วเที่ยวแอ่วสาว
แต่ยังไม่เคยเชยโฉมประโลมลาวสุดจะกล่าวกล่อมปลอบให้ชอบใจ
ถึงบางซ่อนซ่อนเงื่อนไม่เยื้อนแย้มถึงหนามแหลมเหลือจะบ่งที่ตรงไหน
โอ้บางเขนเวรสร้างไว้ปางใดจึงเข็ญใจจนไม่มีที่จะรัก
เมื่อชาติน่ามาเกิดให้เลิศโลกประสิทธิโชคชอบฤไทยทั้งไตรจักร
กระจ้อยร่อยกลอยใจวิไลยลักษณ์ให้สาวรักสาวกอดตลอดไป
ตลาดแก้วแล้วแต่ล้วนสวนสล้างเปนชื่ออ้างออกนามตามวิไสย
แม้นขายแก้วแววฟ้าที่อาไลยจะซื้อใส่บนสำลีประชีรอง
ประดับเรือนเหมือนหนึ่งเพ็ชรสำเร็จแล้วถนอมแก้วกลอยใจมิให้หมอง
ไม่เหมือนนึกตรึกตราน้ำตานองเห็นแต่น้องหนูแนบแอบอุรา
ถึงวัดตั้งฝั่งสมุทพระพุทธร้างว่าท่านวางไว้ให้คิดปฤษณา
แม้นแก้ไขไม่ออกเอาที่ตอกตานึกก็น่าหัวเราะจำเภาะเปน
จะคิดมั่งยังคำที่ร่ำบอกจะไปตอกที่ตรงไหนก็ไม่เห็น
ดูลึกซึ้งถึงจะคิดก็มิดเม้นพอยามเย็นยอแสงแฝงพโยม
ถึงวัดเขียนเหมือนหนึ่งเพียรเขียนอักษรกลกลอนกล่าวกล่อมถนอมโฉม
เดชะชักรักลักลอบปลอบประโลมขอให้โน้มน้อมจิตรสนิทใน
ถึงคลองบางขวางบางศรีทองมองเขม้นไม่แลเห็นศรีทองที่ผ่องใส
แม้นทองคำธรรมดาจะพาไปนี่มิใช่ศรีทองเปนคลองบาง
พอลมโบกโศกสวนมาหวนหอมเหมือนโศกตรอมตรึกตรองมาหมองหมาง
ถึงบางแวกแยกคลองเปนสองทางเหมือนจืดจางใจแยกไปแตกกัน
ตลาดขวัญขวัญฉันนี้ขวัญหายใครเขาขายขวัญฤๅจะซื้อขวัญ
แม้นขวัญฟ้าหน้าอ่อนเหมือนท่อนจันทร์จะรับขวัญเช้าเย็นไม่เว้นวาง
ถึงบางขวางขวางอื่นสักหมื่นแสนถึงต่างแดนดงดอนศิงขรขวาง
จะตามไปให้ถึงห้องประคองคางแต่ขัดขวางขวัญความขามระคาย
เห็นสวาดขาดทิ้งกิ่งสนัดเปนรอยตัดต้นสวาดให้ขาดสาย
สวาดิ์พี่นี้ก็ขาดสวาดิ์วายแสนเสียดายสายสวาดิ์ที่ขาดลอย
เห็นรักน้ำพร่ำออกทั้งดอกผลไม่มีคนรักรักมาหักสอย
เปนรักเปล่าเศร้าหมองเหมือนน้องน้อยเที่ยวล่องลอยเรือรักจนหนักเรือ
ถึงบ้านบางธรณีแล้วพี่จ๋าแผ่นสุธาก็ไม่ไร้ไม้มะเขือ
เขากินหมูหนูพัดจะกัดเกลือไม่ถ่อเรือแหหาปลาตำแบ
ถึงปากเกร็ดเตร็จเตร่มาเร่ร่อนเที่ยวสัญจรตามละลอกเหมือนจอกแหน
มาถึงเกร็ดเขตรมอญสลอนแลลูกอ่อนแออุ้มจูงพะรุงพะรัง
ดูเรือนไหนไม่เว้นเห็นลูกอ่อนไม่หยุดหย่อนอยู่ไฟจนไหม้หลัง
ไม่ยิ่งยอดปลอดเปล่าเหมือนชาววังล้วนเปล่งปลั่งปลื้มใจมาไกลตา
พอออกคลองล่องลำแม่น้ำวกเห็นนกหกเหินร่อนว่อนเวหา
กระทุงทองล่องเลื่อนค่อยเคลื่อนคลาดาษดาดอกบัวขาวคลัวเคลีย
นกกาน้ำดำปลากระสาสูงเปนฝูงฝูงเข้าใกล้มันไปเสีย
นกยางขาวเหล่านกยางมีหางเปียล้วนตัวเมียหมดสิ้นทั้งดินแดน
ถึงเดือนไข่ไปลับแลเมืองแม่หม้ายขึ้นไข่ชายเขาโขดนับโกฏิแสน
พอบินได้ไปประเทศทุกเขตรแคว้นคนทั้งแผ่นดินมิได้ไข่นกยาง
โอ้นึกหวังสังเวชประเภทสัตว์ต้องขาดขัดคู่ครองจึงหมองหมาง
เหมือนอกชายหมายมิตรคิดระคางมาอ้างว้างอาทวาเอกากาย
ถึงบ้านลาวเห็นแต่ลาวพวกชาวบ้านล้วนหูยานอย่างบ่วงเหมือนห่วงหวาย
ไม่เหมือนลาวชาวกรุงที่นุ่งลายล้วนกรีดกรายหยิบหย่งทรงสำอาง
ถึงบางพูดพูดมากคนปากหมดมีแต่ปดเปนอันมากเขาถากถาง
ที่พูดน้อยค่อยประคิ่นลิ้นลูกคางเหมือนหญิงช่างฉอเลาะปะเหลาะชาย
ถึงบางกระไนได้เห็นหน้าบรรดาพี่พวกนารีเรืออ้อยเที่ยวลอยขาย
ดูจริตติดจะงอนเปนมอญกลายล้วนแต่งกายกันไรเหมือนไทยทำ
แต่ไม่มีกิริยาด้วยผ้าห่มกระพือลมแล้วไม่ป้องปิดของขำ
ฉันเตือนว่าผ้าแพรลงแช่น้ำอ้อยสองลำนั้นจะเอาสักเท่าไร
เขารู้ตัวหัวร่อว่าพ่อน้อยมากินอ้อยแอบแฝงแถลงไข
รู้กระนี้มิอยากบอกมิออกไยน่าเจ็บใจจะต้องจำเปนตำรา
ถึงไผ่รอบขอบเขื่อนดูเหมือนเขียนชื่อวัดเทียนถวายอยู่ฝ่ายขวา
ข้างซ้ายมือชื่อบ้านใหม่ทำไร่นานางแม่ค้าขายเต่าสาวทำทึก
ปิดกระหมับจับกระเหม่าเข้ามินหม้อดูมอซอสีสันเปนมันหมึก
ไม่เหมือนเหล่าชาวสวนหวนรำฦกเมื่อไม่นึกแล้วก็ใจมิใครฟัง
พอฟ้าคล้ำค่ำพลบเสียงกบเขียดร้องกรีดเกรียดเกรียวแซ่ดังแตรสังข์
เหมือนเสียงฆ้องกลองโหมประโคมวังไม่เห็นฝั่งฟั่นเฟือนด้วยเดือนแรม
ลำภูรายชายตลิ่งล้วนหิ่งห้อยสว่างพรอยแพร่งพรายขึ้นปลายแขม
อร่ามเรืองเหลืองงามวามวามแวมกระจ่างแจ่มจับน้ำเห็นลำเรือ
ถึงย่านขวางบางทะแยงเปนแขวงทุ่งดูเวิ้งวุ้งหว่างละแวกล้วนแฝกเฝือ
เห็นไรไรไม้พุ่มครุมครุมเครือเหมือนรูปเสือสิงโตรูปโคควาย
ท่านบิดรสอนหนูให้รู้ว่ามันผินหน้าออกนั้นกันฉิบหาย
แม้นปากมันผันเข้าข้างเจ้านายจะล้มตายพรายพลัดเร่งตัดรอน
จารึกไว้ให้เปนทานทุกบ้านช่องฉันกับน้องนี้ได้จำเอาคำสอน
ดึกกำดัดสัตว์หลับประทับนอนที่วัดมอญเชิงรากริมปากคลอง
ต้นไทรครึ้มงึ้มเงียบเซียบสงัดพระพายพัดแผ้วผ่าวหนาวสยอง
เปนป่าช้าอาวาศปีศาจคนองฉันพี่น้องมิได้คลาศบาทบิดา
ท่านนอนหลับตรับเสียงสำเนียงเงียบเย็นยะเยียบเยือกสยองพองเกษา
เสียงผีผิวหวิวโหวยโหยวิญญาภาวนาหนาวนิ่งไม่ติงกาย
บรรดาศิษย์บิดรที่นอนนอกผีมันหลอกลากปล้ำพลิกคว่ำหงาย
ลุกขึ้นบอกกลอกกลัวทุกตัวนายมันสาดทรายกรวดโปรยเสียงโกรยกราว
ขึ้นสั่นไทรไหวยวบเสียงสวบสาบเปนเงาวาบหัวหกเห็นอกขาว
หนูกลั่นกล้าคว้าได้รากไทรยาวหมายว่าสาวผมผีร้องนี่แน่
พอพระตื่นฟื้นกายค่อยคลายจิตรบรรดาศิษย์ล้อมข้างไม่ห่างแห
ท่านห่มดองครองเคร่งไม่เล็งแลขึ้นบกแต่องค์เดียวดูเปลี่ยวใจ
สำรวมเรียบเลียบรอบขอบป่าช้าภาวนาตามสงฆ์ไม่หลงใหล
เห็นศพฝังบังสุกุลส่งบุญไปเห็นแสงไฟรางรางสว่างเวียน
ระงับเงียบเซียบเสียงสำเนียงสงัดประฏิพัทธพุทธคุณค่อยอุ่นเศียร
บรรดาศิษย์คิดกล้าต่างหาเทียนจำเริญเรียนรุกขมูลพูลศรัทธา
อศุภธรรมกรรมฐานประหารเหตุหวนสังเวชว่าชีวังจะสังขาร์
อันอินทรีย์วิบัติอนัตตาที่ป่าช้านี่แลเหมือนกับเรือนตาย
กลับหายกลัวมัวเมาไม่เข้าบ้านพระนิพานเพิ่มพูลเพียงสูญหาย
อันรูปเหมือนเรือนโรคให้โศกสบายแล้วต่างตายตามกันไปมั่นคง
ค่อยคิดเห็นเย็นเยียบไม่เกรียบกริบประสานสิบนิ้วนั่งดังประสงค์
พยายามตามจริตท่านบิตุรงค์สำรวมทรงศีลธรรมที่จำเจน
ประจงจดบทบาทค่อยยาตรย่างประพฤติอย่างโยคามหาเถร
ประทับทุกรุกรอบขอบพระเมรุจนพระเณรในอารามตื่นจามไอ
ออกจงกรมสมณาษมาโทษร่มนิโรธน้องไม่เสื่อมที่เลื่อมใส
แผ่กุศลจนจบทั้งภพไตรจากพระไทรแสงทองผ่องพะโยม
เลยบางหลวงล่วงทางมากลางแจ้งถึงบ้านกระแชงหุงจังหันฉันผักโหม
ยังถือมั่นขันตีนี้ประโลมถึงรูปโฉมพาหลงไม่งงงวย
พอเสียงฆ้องกองแซ่เขาแห่นาคผู้หญิงมากมอญเก่าสาวสาวสวย
ร้องลำนำรำฟ้อนอ่อนระทวยพากันช่วยเขาแห่ได้แลดู
ถือขันตีทีนั้นก็ขันแตกทั้งศิลแซกสูดออกกระบอกหู
ฉันนี้เคราะห์เพราะนางห่มสีชมพูพาความรู้แพ้รักประจักษ์จริง
แค้นด้วยใจไนยนานิจาเอ๋ยกระไรเลยแล่นไปอยู่กับผู้หญิง
ท่านบิดาว่ามันติดกว่าปลิดปลิงถูกจริงจริงจึงจดเปนบทกลอน
ถึงต้องง้าวหลาวแหลนสักแสนเล่มให้ติดเต็มตัวฉุดพอหลุดถอน
แต่ต้องตาพาใจอาไลยวรณ์สุดจะถอนทิ้งขว้างเสียกลางคัน
ทั้งหนูกลั่นนั้นคนองจะลองทิ้งบอกให้หญิงรำรับขยับหัน
ถ้าทิ้งถูกลูกละบาทประกาศกันเขารับทันเราก็ให้ใบละเฟื้อง
นางน้อยน้อยพลอยสนุกลุกขึ้นพร้อมงามละม่อมมีแต่สาวล้วนขาวเหลือง
ใส่จริตกรีดกรายชายชำเลืองขยับเยื้องยิ้มแย้มแฉล้มลอย
ต่างหมายมุ่งตุ้งติ้งทิ้งหมากดิบเขาฉวยฉิบเฉยหน้าไม่ราถอย
ไม่มีถูกลูกดิ่งทั้งทิ้งทอยพวกเพื่อนพลอยทิ้งบ้างห่างเปนวา
ฉันลอบลองสองลูกถูกจำนับถูกปุ่มปับปากกรีดหวีดผวา
ร้องอยู่แล้วแก้วพี่มานี่นาพวกมอญฮาโห่แห่ออกแซ่ไป
พอเลยนาคบากข้ามถึงสามโคกเปนคำโลกสมมุติสุดสงไสย
ถามบิดาว่าผู้เถ้าท่านกล่าวไว้ว่าท้าวไทพระอู่ทองเธอกองทรัพย์
หวังจะไว้ให้ประชาเปนค่าจ้างด้วยจะสร้างบ้านเมืองเครื่องประดับ
พอห่ากินสิ้นบุญไปสูญลับทองก็กลับกลายสิ้นเปนดินแดง
จึงที่นี้มีนามชื่อสามโคกเปนคำโลกสมมุติสุดแถลง
ครั้งพระโกษฐโปรดปรานประทานแปลงที่ตำแหน่งมอญมาสามิภักดิ์
ชื่อประทุมธานีที่เสด็จเดือนสิบเบ็ดบัวออกทั้งดอกฝัก
มารับส่งตรงนี้ที่สำนักพระยาพิทักษ์ทวยหาญผ่านภารา
ได้รู้เรื่องเมืองประทุมค่อยชุ่มชื่นดูภูมิ์พื้นวัดบ้านขนานน่า
เห็นพวกชายฝ่ายมอญแต่ก่อนมาล้วนสักขาเขียนหมึกจารึกพุง
ฝ่ายสาวสาวกล้าวมวยสวยสอาดแต่ขยาดอยู่ว่านุ่งผ้าถุง
ทั้งห่มผ้าตาหรี่เหมือนสีรุ้งทั้งผ้านุ่งนั้นก็อ้อมลงกรอมตีน
เมื่อยกเท้าก้าวย่างสว่างแวบเหมือนฟ้าแลบแลผาดแทบขาดศีล
นี่หากเห็นเปนเด็กแม้นเจ๊กจีนเจียนจะปีนซุ่มซ่ามไปตามนาง
ชาวบ้านนั้นปั้นอีเลิ้งใส่เพิงพะกระโถนกระทะอ่างโอ่งกระโถงกระถาง
เขาวานน้องร้องถามไปตามทางว่าบางขวางฤๅไม่ขวางพี่นางมอญ
เขาเบือนหน้าว่าไม่รู้ดูเถิดเจ้าจงถามเขาคนข้างหลังที่นั่งสลอน
ไม่ตอบปากบากน่านาวาจรคารมมอญมิใช่เบาเหมือนชาวเมือง
ถึงบ้านงิ้วงิ้วต้นแต่พ้นหนามไม่งอนงามเหมือนแม่งิ้วที่ผิวเหลือง
เมื่อแลพบหลบภักตร์ลักชำเลืองดูปลดเปลื้องเปล่งปลั่งกำลังโลม
มาลับนวลหวนให้เห็นไม้งิ้วเสียดายผิวภักตร์ผ่องจะหมองโฉม
เพราะเสียรักหนักหน่วงน่าทรวงโทรมใครจะโลมเลียมรศช่วยชดเจือ
ถึงโพแตงคิดถึงแตงที่แจ้งจักดูน่ารักรศชาติประหลาดเหลือ
แม้นลอยฟ้ามาเดี๋ยวนี้ที่ในเรือจะฉีกเนื้อนั่งกลืนให้ชื่นใจ
ถึงเกาะหาดราชครามรำรามรกเห็นนกหกหากินบินไสว
เขาถากถางกว้างยาวทั้งลาวไทยทำนาไร่ร้านผักรั้วฟักแฟง
สุดละเมาะเกาะกว้างสว่างโว่งแลตะโล่งลิบเนตรทุกเขตรแขวง
เห็นควันไฟไหม้ป่าจับฟ้าแดงฝูงนกแร้งร่อนตัวเท่าถั่วดำ
โอ้เช่นนี้มีคู่มาดูด้วยจะชื่นช่วยชมชิมได้อิ่มหนำ
มายามเย็นเห็นแต่ของที่น้องทำเหลือจะรำฦกโฉมประโลมลาน
ถึงด่านทางบางไทรไขว่เฉลวเห็นไพร่เลวหลายคนอยู่บนด่าน
ตุ้งก่าตั้งนั่งชักควักน้ำตาลคอยว่าขานขู่คนลงค้นเรือ
ไม่เห็นของต้องห้ามก็ลามขอมละกอกุ้งแห้งแตงมะเขือ
ขอส้มสุกจุกจิกทั้งพริกเกลือจนชาวเรือเหลือระอาด่าในใจ
แต่ลำเราเขาไม่ค้นมาพ้นด่านดูภูมิฐานทิวชลาพฤกษาไสว
ถึงอารามนามอ้างวัดบางไทรต้นไทรใหญ่อยู่ที่นั่นน้องวันทา
เทพารักษ์ศักดิ์สิทธิ์สถิตย์พุ่มเพราะเคยอุ้มอุณรุทสมอุษา
ใคร่น่าจูบรูปร่างเหมือนนางฟ้าช่วยอุ้มพามาให้เถิดจะเชิดชม
ถนอมแนบแอบอุ้มนุ่มนุ่มนิ่มได้แย้มยิ้มจวนจิตรสนิทสนม
นอนเอนหลังนั่งเล่นเย็นเย็นลมชมพนมแนวไม้รำไรราย
ดูเย่าเรือนเหมือนเขียนเตียนตลิบเห็นลิบลิบแลไปจิตรไจหาย
เขาปลูกฟักผักถั่วจูงวัวควายชมสบายบอกแจ้งตำแหน่งนาม
ถึงเกาะเกิดเกิดสวัสดิ์พิพัฒน์ผลอย่าเกิดคนติเตียนเปนเสี้ยนหนาม
ให้เกิดลาภราบเรียบเงียบเงียบงามเหมือนหนึ่งนามเกาะเกิดประเสริฐทรง
ถึงเกาะพระไม่เห็นพระปะแต่เกาะแต่ชื่อเพราะชื่อพระสละหลง
พระของน้องนี้ก็นั่งมาทั้งองค์ทั้งพระสงฆ์เกาะพระมาประชุม
ขอคุณพระอนุเคราะห์ทั้งเกาะพระให้เปิดปะตรุทองสักสองขุม
คงจะมีพี่ป้ามาชุมนุมชอ้อนอุ้มแอบอุราเปนอาจินต์
ถึงเกาะเรียงเคียงคลองเปนสองแยกป่าละแวกวังราชประพาศสินธุ์
ได้นางห้ามงามพร้อมชื่อหม่อมอินจึงตั้งถิ่นที่เพราะเสนาะนาม
หวังถวิลอินน้องลอองเอี่ยมแสนเสงี่ยมงามพร้อมเหมือนหม่อมห้าม
จะหายศอุส่าห์พยายามคงจะงามภักตร์พร้อมเหมือนหม่อมอิน
อาไลยน้องตรองตรึกรำฦกถึงหวังจะพึ่งผูกจิตรคิดถวิล
เวลาเย็นเห็นนกวิหคบินไปที่ถิ่นทำรังประนังนอน
บ้างแนบคู่ชูคอเข้าซ้อแซ้เสียงจอแจโจนจับสลับสลอน
บ้างคลอเข้าเคล้าเคียงประเอียงอรเอาปากป้อนปีกปกอกประคอง
ที่ไร้คู่อยู่เปลี่ยวเที่ยวเดี่ยวโดดไม่เต้นโลดแลเหงาเหมือนเศร้าหมอง
ลูกน้อยน้อยคอยแม่ชแง้มองเหมือนอกน้องตามน้อยกลอยฤไทย
มาตามติดบิดากำพร้าแม่สุดจะแลเหลียวหาที่อาไศรย
เห็นลูกนกอกน้องนี้หมองใจที่ฝากไข้ฝากผีไม่มีเลย
ถึกเกาะเรียนเรียนรักก็หนักอกแสนวิตกเต็มตรองเจียวน้องเอ๋ย
เมื่อเรียนกนจนจบถึงกบเกยไม่ยากเลยเรียนได้ดังใจจง
แต่เรียนรักรักนักก็มักหน่ายรักละม้ายมิได้ชมสมประสงค์
ยิ่งรักมากพากเพียรยิ่งเวียนวงมีแต่หลงลมลวงน่าทรวงโทรม
มาถึงวัดพนังเชิงเทิงถนัดว่าเปนวัดเจ้าฟ้าพระกลาโหม
ผนังก่อย่อมุมเปนซุ้มโคมลอยโพยมเยี่ยมฟ้านภาไลย
มีศาลาท่าน้ำดูฉ่ำชื่นร่มระรื่นรุกขาน่าอาไศรย
บิดาพร่ำร่ำเล่าให้เข้าใจว่าพระใหญ่อย่างเยี่ยงที่เสี่ยงทาย
ถ้าบ้านเมืองเคืองเข็ญจะเปนเหตุก็อาเพศพังหลุดทรุดสลาย
แม้ภาราผาศุกสนุกสบายพระภักตร์พรายเพราพริ้มดูอิ่มองค์
แต่เจ็ดย่านบ้านนั้นก็นับถือร้องเรียกชื่อว่าพระเจ้าปูนเถาก๋ง
ด้วยบนบานการได้ดังใจจงฉลององค์พุทธคุณกรุณัง
แล้วก็ว่าถ้าใครน้ำใจบาปจะเข้ากราบเกรงจะทับต้องกลับหลัง
ตรงหน้าท่าสาชลเปนวนวังดูพลั่งพลั่งพลุ่งเชี่ยวน่าเสียวใจ
เข้าจอดเรือเหนือน่าศาลาวัดโสมนัศน้องไม่เสื่อมที่เลื่อมใส
ขึ้นเดินเดียวเที่ยวหาสุมาไลยจำเภาะได้ดอกโศกที่โคกนา
กับดอกรักหักเด็ดได้เจ็ดดอกพอใส่จอกจัดแจงแบ่งบุบผา
ให้กลั่นมั่งทั้งบุนนาคเพื่อนยากมาท่านบิดาดีใจกะไรเลย
ว่าโศกรักมักร้ายต้องพรายพลัดถวายวัดเสียถูกแล้วลูกเอ๋ย
แล้วห่มดองครองงามเหมือนตามเคยลีลาเลยเลียบตะพานขึ้นลานทราย
โอ้รินรินกลิ่นพิกุลมาฉุนชื่นหอมแก้วรื่นเรณูไม่รู้หาย
หอมจำปาน่าโบสถ์สาโรชรายดอกกระจายแจ่มกลีบดังจีบเจียน
ดูกุฎีวิหารสอ้านสอาดรุกขชาติพุ่มไสวเหมือนไม้เขียน
ดูภูมิพื้นรื่นราบด้วยปราบเตียนแล้วเดินเวียนทักษิณพระชินวร
ได้สามรอบชอบธรรมท่านนำน้องเข้าในห้องเห็นพระเจ้าเท่าศิงขร
ต่างจุดธูปเทียนถวายขจายจรท่านบิดรได้ประกาศว่าชาตินี้
ทั้งรูปชั่วตัวดำทั้งต่ำศักดิ์ถวายรักไว้กับศีลพระชินสีห์
ต่อเมื่อไรใครรักมาภักดีจะอารีรักตอบด้วยขอบคุณ
แต่หนูกลั่นนั้นว่าจะหาสาวที่เล็บยาวโง้งโง้งเหมือนโก่งกระสุน
ทั้งเนื้อหอมกล่อมเกลี้ยงเพียงพิกุลกอดให้อุ่นอ่อนก็ว่าไม่น่าฟัง
ฉันกับน้องมองแลดูแต่พระสาธุสะสูงกว่าฝาผนัง
แต่พระเพลาเท่าป้อมที่ล้อมวังสำรวมนั่งปลั่งเปล่งเพ่งพินิจ
ตัวของหนูดูจิ๋วเท่านิ้วพระหัดถ์โตถนัดหนักนักจึงศักดิ์สิทธิ์
ศิโรราบกราบก้มบังคมคิดรำพึงพิศถานในใจจินดา
ขอเดชะพระกุศลที่ปรนนิบัติที่หนูพัดพิศวาศพระศาสนา
มาเคารพพบพุทธปฏิมาเปนมหาอัศจรรย์ในสันดาน
ขอผลาอานิสงส์จงสำเร็จสรรเพ็ชญ์พ้นหลงในสงสาร
แม้นยังไปไม่ถึงที่พระนิฤพานขอสำราญราคีอย่าบีฑา
จะพากเพียรเรียนวิไสยแต่ไตรเพทให้วิเศษแสนเอกทั้งเลขผา
แม้นรักใครให้คนนั้นกรุณาชนมายืนเท่าเขาพระเมรุ
ขอรู้ทำคำแปลแก้วิมุติเหมือนพระพุทธโฆษามหาเถร
มีกำลังดังมาฆสามเณรรู้จัดเจนแจ้งจบทั้งภพไตร
อนึ่งเล่าเจ้านายที่หมายพึ่งให้ทราบซึ่งสุจริตพิศมัย
อย่าหลงลิ้นหินชาติขาดอาไลยน้ำพระไทยทูลเกล้าให้ยาวยืน
แล้วลาพระปฏิมาลีลาล่องเข้าในคลองสวนพลูค่อยชูชื่น
ชมแต่ไม้ไผ่พุ่มดูชุ่มชื้นหอมระรื่นลำดวนรัญจวนใจ
โอ้ยามนี้มิได้พบน้ำอบสดมาเชยรศบุบผาน้ำตาไหล
ยิ่งเสียวทรวงง่วงเหงาเศร้าฤไทยมาเหงื่อไคลคล่ำตัวต้องมัวมอม
นิจาเอ๋ยเคยบำรุงผ้านุ่งห่มเคยอบรมร่ำกลิ่นไม่สิ้นหอม
เหมือนหายยศหมดรักมาปลักปลอมจนซูบผอมผิวคล้ำระกำใจ
จึงมาหายาอายุวัฒนะตามได้ปะลายแทงแถลงไข
เข้าลำคลองล่องเรือมาเหลือไกลถึงวัดใหญ่ชายทุ่งดูวุ้งเวิ้ง
พระเจดีย์ที่ยังอยู่ดูตระหง่านเปนประธานทิวทุ่งดูสูงเทิ่ง
ต้นโพธิ์ไทรไผ่พุ่มเปนซุ้มเซิงขึ้นรอบเชิงชั้นล่างข้างเจดีย์
เสียดายนักหักทรุดชำรุดร้างใครจะสร้างสูงเกินจำเริญศรี
ท่านบิดาว่าถึงให้ใหญ่กว่านี้ก็ไม่มีผู้ใดว่าใหญ่โต
ผู้หญิงย่านบ้านเราชาวบางกอกเขาอมกลอกกลืนพระเสียอโข
แต่พระเจ้าเสาชิงช้าที่ท่าโพธิ์ก็เต็มโตชาววังเขายังกลืน
ฉันกลัวบาปกราบพระอย่าปะพบไม่ขอคบคนโขมดที่โหดหืน
พอฟ้าคลุ้มพุ่มพฤกษ์ดูครึกครื้นเงาทมื่นมืดพยับอับพโยม
พยุฝนอนธการสท้านทุ่งเปนฝุ่นฟุ้งฟ้าฮือกระพือโหม
น้ำค้างชะประเปรยเชยชโลมท่านจุดโคมขึ้นอารามต้องตามไป
เที่ยวหลีกรกวกวนอยู่จนดึกเห็นพุ่มพฤกษ์โพธิ์ทองที่ผ่องใส
ตักน้ำผึ้งครึ่งจอกกับดอกไม้จุดเทียนใหญ่อย่างตำราบูชาเชิญ
หวังจะปะพระปรอทที่ยอดยิ่งคนึงนิ่งนึกรำพรรณสรรเสริญ
สำรวมเรียนเทียนอร่ามงามจำเริญจนดึกเกินไก่ขันหวั่นวิญญา
ทั้งเทียนดับศัพท์เสียงสำเนียงเงียบเย็นยะเยียบน้ำค่างพร่างพฤกษา
เห็นแวววับลับลงตรงไนยนาปรอทมาสูบซึ่งน้ำผึ้งรวง
ครั้นคลำได้ในกลางคืนก็ลื่นหลุดต้องจัดจุดธูปเทียนเวียนบวงสรวง
ประกายพฤกษ์ดึกเด่นขึ้นเห็นดวงดังโคมช่วงโชติกว่าบรรดาดาว
จักรจั่นแจ้วแว่วหวีดจังหรีดหริ่งปี่แก้วตริ่งตรับเสียงสำเนียงหนาว
ยิ่งเย็นฉ่ำน้ำค้างลงพร่างพราวพระพายผ่าวพัดไหวทุกใบโพธิ์
พอรุ่งแรกแปลกกลิ่นระรินรื่นโอ้หอมชื่นช่อมะกอกดอกโสน
เหมือนอบน้ำร่ำผ้าประสาโซสอื้นโอ้อารมณ์ระทมทวี
หวังจะปะพระปรอทที่ปลอดปร่งทั้งสามองค์เอามาไว้ก็ไผล่หนี
เชิญพระธาตุราธนาทุกราตรีอาบวารีทิพรศหมดมลทิน
ที่ธุระปรอทเปนปลอดเปล่ายังดูเลาลายแทงแสวงถวิล
ท่านนอนอ่านลานใหญ่ฉันได้ยินว่ายากินรูปงามอร่ามเรือง
แม้นฟันหักจักงอกผมหงอกหายแก่กลับกลายหนุ่มเนื้อนั้นเรื่อเหลือง
ตวันออกบอกแจ้งเปนแขวงเมืองท่านจัดเครื่องครบครันทั้งจันท์จวง
กับหนูกลั่นจันมากบุนนากหนุ่มสักสิบทุ่มเดินมุ่งออกทุ่งหลวง
มาตาลายปลายคลองถึงหนองพลวงแต่ล้วนสวงสาหร่ายเห็นควายนอน
นึกว่าผีตีฆ้องป่องป่องโห่มันผลุดโผล่พลุ่งโครมถีบโถมถอน
เถาสาหร่ายควายกลุ้มตลุมบอนว่าผีหลอนหลบพัลวันเวียน
พอเสียงร้องมองดูจึงรู้แจ้งเดินแสวงหาวัดฉวัดเฉวียน
พอเช้าตรู่ดูทางมากลางเตียนถึงป่าเกรียนเกรียวแซ่จอแจจริง
กระจาบจับนับหมื่นดูดื่นดาษเหมือนตลาดเหลือหูเพราะผู้หญิง
เหมือนโกรธขึ้งหึงษ์หวงด้วยช่วงชิงชุมจริงจริงจิกโจดกระโดดโจน
จนต้นไม้ใบงอกออกไม่รอดดูกรองกรอดเกรียนกร่องกรองกรอยโกร๋น
ลมกระทั่งรังกระจาบระยาบโยนตัวมันโหนหวงคู่คอยขู่คน
บ้างคาบแขมแซมรังเหมือนดังสานสอดชำนาญเหน็บฝอยเหมือนสร้อยสน
จิกสบัดจัดแจงสอดแซงซนเปรียบเหมือนคนช่างสดึงรู้ตรึงกรอง
โอ้ว่าอกนกยังมีรังอยู่ได้เคียงคู่คํ่าเช้าไม่เศร้าหมอง
แม้นร่วมเรือนเหมือนหนึ่งนกกกกระคองแต่สักห้องหนึ่งก็เห็นจะเย็นใจ
จนพ้นป่ามาถึงโป่งห้วยโข่งคุดมันหมกมุดเหมือนเขาแจ้งแถลงไข
เห็นตาลโดดโขดคุ่มกับพุ่มไม้มีทิวไผ่พงรายเหมือนลายแทง
ท่านหลีกลัดตัดทางไปกลางทุ่งตั้งแต่รุ่งมาจนแดดก็แผดแสง
ได้พักเพนเอนนอนพอผ่อนแรงต่ออ่อนแสงสุริยาจึงคลาไคล
แต่แรกดูครู่หนึ่งจะถึงที่เหมือนถอยหนีห่างเหินเดินไมไหว
เหมือนเรื่องรักชักชิดสนิทในมากลับไกลเกรงกระดากต้องลากจูง
พอเย็นจวนด่วนเดินขึ้นเนินโขดถึงตาลโดดดินพูนเปนมูลสูง
เที่ยวเลียบชมลมเย็นเห็นนกยูงเปนฝูงฝูงฟ้อนหางที่กลางทราย
ทำกรีดปีกหลีกเลี่ยงเขาเคียงคู่คอยแฝงดูดังระบำรำถวาย
กระหวัดวาดยาตรเยื้องชำเลืองกรายเหมือนละม้ายหม่อมลครเมื่อฟ้อนรำ
โอ้เคยเห็นเล่นงานสำราญรื่นได้แช่มชื่นเชยชมที่คมขำ
มาห่างแหแลลับจับระบำเห็นแต่รำแพนนกน่าอกตรม
ออกตรูไล่ไปสิ้นขึ้นบินว่อนแฉลบร่อนเรียงตามดูงามสม
เห็นเชิงไทรไผ่โพธิ์ตะโกพนมระรื่นร่มรุกขชาติดาษเดียร
พิกุลออกดอกหอมพยอมย้อยนกน้อยน้อยจิกจับเหมือนกับเขียน
ในเขตรแคว้นแสนสะอาดดังกวาดเตียนตลิบเลี่ยนลมพัดอยู่อัตรา
สารภีที่ริมโบสถ์สาโรชร่วงมีผึ้งรวงรังสิงกิ่งพฤกษา
รศเร้าเสาวคนธ์สุมณฑาภุมราร่อนร้องลอองนวล
โอ้บุบผาสารภีสาหรีรื่นเปนที่ชื่นเชยถนอมด้วยหอมหวน
เห็นมาลาอาไลยใจรัญจวนเหมือนจะชวนเชษฐาน้ำตากระเด็น
โอ้ยามนี้ที่ตรงนึกรำฦกถึงมาเหมือนหนึ่งใจจิตรที่คิดเห็น
จะคลอเคียงเรียงตามเมื่อยามเย็นเที่ยวเลียบเล่นแลเพลินจำเริญตา
โบสถ์วิหารฐานบัตร์ยังมีมั่งเชิงผนังหนาแน่นด้วยแผ่นผา
สงสารสุดพุทธรัตน์ปฏิมาพระศิลาแลดูเปนบูราณ
อุโบสถหมดหลังคาฝาผนังพระเจ้านั่งอยู่แต่องค์น่าสงสาร
ด้วยเรื้อร้างสร้างสมมานมนานแต่โบราณเรื่องพระเจ้าตะเภาทอง
มาเที่ยวเล่นเห็นหินบนดินโขดเดี่ยวสันโดษดังสำลีไม่มีหมอง
จึงจัดช่างสร้างอารามตามทำนองทรงจำลองลายหัดถ์เปนปฏิมา
รูปพระเจ้าเท่าองค์แล้วทรงสาปให้อยู่ตราบศักราชพระศาสนา
พอฤๅษีสี่องค์เหาะตรงมาถวายยาอายุวัฒนะ
เธอไม่อยู่รู้ว่าหลงในสงสารซ้ำให้ทานแท่งยาอุสาหะ
ใส่ตุ่มทองรองไว้ที่ใต้พระใครพบปะเปิดได้เอาไปกิน
ช่วยสร้างโบสถ์โขดเขื่อนให้เหมือนเก่านามนั้นเขาเขียนแจ้งที่แท่งหิน
วัดเจ้าฟ้าอากาศนารถนรินทร์ให้ทราบสิ้นสืบสายเพราะลายแทง
เปนตำรามาแต่เหนือท่านเชื่อถือดูหนังสือเสาะหาอุส่าห์แสวง
มาพบปะจะได้ขุดก็สุดแรงด้วยดินแขงเขาประมูลด้วยปูนเพ็ชร
ถึงสิ่วขวานผลาญพะเนินไม่เยินยู่เห็นเหลือรู้ที่จะทำให้สำเร็จ
แต่จะต้องลองตำรากาละเม็ดเผื่อจะเสร็จสมถวิลได้กินยา
พอเย็นรอนดอนสูงดูทุ่งกว้างวิเวกวางเวงจิตรทุกทิศา
ลิงโลดเหลียวเปลี่ยวใจไนยนาเห็นแต่ฟ้าแฝกแขมขึ้นแซมแซง
ดูกว้างขวางว่างโว่งตะโล่งลิ่วไม่เห็นทิวที่สังเกตในเขตรแขวง
สุริยนสนธยาท้องฟ้าแดงยิ่งโรยแรงรอนรอนอ่อนกำลัง
โอ้แลดูสุริยงจะลงลับมิใคร่จะดับดวงได้อาไลยหลัง
สลดแสงแฝงรถเข้าบดบังเหมือนจะสั่งโลกาให้อาไลย
แต่คนเราชาววังทั้งทวีปมาเร็วรีบร้างมิตรพิศมัย
ไม่รอรั้งสั่งสวาดิ์ปลาดใจโอ้อาไลยแลลับวับวิญญา
ยิ่งเย็นฉ่ำน้ำค้างว่างวิเวกเปนหมอกเมฆมืดมิดทุกทิศา
แสนแสบท้องต้องเก็บตะโกนานึกระอาออกนามเมื่อยามโซ
ทั้งหนูกลั่นจันมากบุนนาคน้อยช่วยกันสอยเก็บหักไว้อักโข
พอเคี้ยวฝาดชาติชั่วตัวตะโกแต่ยามโซแสบท้องก็ต้องกลืน
พิกุลต้นผลห่ามอร่ามต้นครั้นกินผลพาเลี่ยนให้เหียนหืน
ชั่งฝาดเฝื่อนเหมือนจะตายต้องคายคืนทั้งขมขื่นแค้นคอไม่ขอกิน
ท่านบิดรสอนสั่งให้ตั้งจิตรโปรดประสิทธิ์สิกขารักษาศิล
เข้าร่มพระมหาโพธิ์บนโขดดินระรื่นกลิ่นกลางคืนค่อยชื่นใจ
เหมือนกลิ่นกลั่นจันท์เจือในเนื้อหอมแนบถนอมสนิทจิตรพิศมัย
เสมอหมอนอ่อนอุ่นละมุนลไมมาจำไกลกลอยสวาดิ์อนาถนอน
โอ้ยามนี้มิได้เชยเหมือนเคยชื่นทุกค่ำคืนขาดประทิ่นกลิ่นอับศร
หอมพิกุลฉุนใจอาไลยวอนพิกุลร่อนร่วงหล่นลงบนทรวง
ยิ่งเสียวเสียวเฉียวฉุนพิกุลหอมเคยถนอมเสน่ห์หมายไม่หายหวง
โอ้ดอกแก้วแววฟ้าสุดาดวงมิหล่นร่วงลงมาเลยใคร่เชยชิม
เย็นระเรื่อยเฉื่อยฉ่ำด้วยน้ำค้างลงพร่างพร่างพรายพร้อยย้อยหยิมหยิม
ยิ่งฟั่นเฟือนเหมือนสมรมานอนริมให้เหงาหงิมง่วงเงียบเซียบสำเนียง
เสนาะดังจังหรีดวะหวีดแว่วเสียงแจ้วแจ้วจักรจั่นสนั่นเสียง
เสียงหริ่งหริ่งกิ่งไทรเรไรเรียงเสียวสำเนียงนอนแลเห็นแต่ดาว
จนดึกดื่นรื่นเรื่อยเฉื่อยเฉื่อยฉิวหนาวดอกงิ้วงิ้วต้นให้คนหนาว
แม้นงิ้วงามนามงิ้วเล็บนิ้วยาวจะอุ่นราวนวมแนบนั่งแอบอิง
ทั้งสี่นายหมายว่ากินยาแล้วจะผ่องแผ้วพากันเที่ยวเกี้ยวผู้หญิง
เดชะยาน่ารักประจักษ์จริงขอให้วิ่งตามฉาวทั้งด้าวแดน
นากนั้นว่าอายุอยู่ร้อยหมื่นจะได้ชื่นชมสาวสักราวแสน
ไม่รู้หมดรศชาติไม่ขาดแคลนฉันอายแทนที่ครวญถึงนวลนาง
ทั้งหนูกลั่นนั้นว่าเมื่อล่องเรือกลับจะแวะรับนางสิบสองไม่หมองหมาง
แม่เอวอ่อนมอญรำล้วนสำอางจะขวางขวางไปอย่างไรคงได้ดู
สมเพชเพื่อนเหมือนหนึ่งบ้าประสาหนุ่มแต่ล้วนลุ่มหลงเหลือจนเบื่อหู
จนพระเมินเดินเวียนถือเทียนชูเที่ยวส่องดูสีมาบรรดามี
ที่ผุพังยังแต่ตรุบรรจุธาตุขาวสอาดอรหัตจำรัสศรี
อาราธนามาไว้สิ้นด้วยยินดีอัญชลีแล้วก็นั่งระวังไภย
น้ำค้างพรมลมเรื่อยเฉื่อยเฉื่อยฉิวใบโพธิ์ปลิวแพลงพลิกริกริกไหว
บ้างร่วงหล่นวนว่อนร่อนไรไรด้วยแสงไฟรางรางสว่างตา
จนดึกดื่นรื่นรมลมสงัดดึกกำดัดดาวสว่างพร่างพฤกษา
เหมือนเสียงโห่โร่หูข้างบูระพากฤษฎาได้ฤกษ์เบิกพระไทร
สายสิญจน์วงลงยันต์กันปีศาจธงกระดาษปักปลิวหวิวหวิวไหว
เข้าสานทรายปรายปราบกำราบไปปักเทียนไชยฉัตเฉลิมแล้วเจิมจันทน์
จุดเทียนน้อยร้อยแปดนั้นปักรอบล้อมเปนขอบเขตรเหมือนหนึ่งเขื่อนขันธ์
มนต์มหาวาหุดีพิธีกรรม์แก้อาถรรพ์ถอนฤทธิ์ที่ปิดบัง
แล้วโรยรินดินดำคว่ำหอยโข่งจะเปิดโป่งปูนเพ็ชรเปนเคล็ดขลัง
พอปักธงลงดินได้ยินดังสำเนียงตังตึงเปรี้ยงแซ่เสียงคน
ข้างเทียนดับกลับกลัวให้มัวมืดพยุหืดฮือมาเปนห่าฝน
ถูกลูกเห็บเจ็บแสบแปลบสกนธ์เหลือจะทนทานลมลงก้มกราน
เสียงเกรียวกราววาววามโพลงพลามพลุ่งสเทื้อนทุ่งที่บนโขดโบสถ์วิหาร
กิ่งโพธิ์โผงโกร่งกร่างลงกลางลานสาดเข้าสานกรากกรากไม่อยากฟัง
ทั้งฟ้าร้องก้องกึกพิฦกลั่นอินทรีย์สั่นซบฟุบเหมือนทุบหลัง
สติสิ้นวิญญาละล้าละลังสู่ภวังค์วุบวับเหมือนหลับไป
เปนวิบัติอัศจรรย์มหันต์เหตุให้อาเพศเพื่อจะห้ามตามวิไสย
ทั้งพระพลอยม่อยหลับระงับไปแสงอุไทยรุ่งขึ้นจึงฟื้นกาย
เที่ยวหาย่ามตามหาทั้งผ้าห่มมันตามลมลอยไปข้างไหนหาย
ไม่พบเห็นเปนน่าระอาอายจนเบี่ยงบ่ายบิดาจะคลาไคล
ท่านห่มดองครองผ้าอุกาพระคาระวะวันทาอัชฌาไศรย
ถวายวัดตัดตำราไม่อาไลยขออไภยพุทธรัตน์ปฏิมา
เหมือนรู้ความยามโศกด้วยโรคร้ายจึงตามลายลัดแลงแสวงหา
จะใคร่เห็นเช่นเขาบอกดอกจึงมามีตำราแล้วก็ต้องทดลองดู
ไม่รื้อร้างง้างงัดไม่คัดขุดเปนแต่จุดเทียนเบิกฤกษ์ราหู
ขอคุณพรตทศธรรมช่วยค้ำชูไม่เรียนรู้รูปงามไม่ตามลาย
มาเห็นฤทธิ์กฤษณาอานุภาพก็เข็ดหลาบลมพาตำราหาย
ได้กรวดน้ำคว่ำขันจนวันตายให้ภูตพรายไพรโขมดที่โขดดิน
ทั้งเจ้าทุ่งกรุงทวาเทพารักษ์ซึ่งพิทักษ์ที่พระยาคูหาหิน
พระเจ้าฟ้าอากาศนาถนรินทร์ซึ่งสร้างถิ่นที่วัดพระปฏิมา
จงพ้นทุกข์ศุโขอโหสิไปจุติตามชาติปราถนา
ทั้งเซิงไทรไผ่โพธิ์ตะโกนาฉันขอลาแล้วเจ้าคะหม่อมตะโก
ถึงแก่งอมหอมกลิ่นยังกินฝาดแต่คราวขาดคิดรักเสียอักโข
ทั้งพิกุลฉุนกลิ่นจงภิญโญเสียดายโอ้อางขนางจะห่างไกล
ออกเดินทุ่งมุ่งหมายพอบ่ายคล้อยไม่ตามรอยแรกมาหญ้าไสว
จนจวนค่ำย่ำเย็นเห็นไรไรสังเกตไม้หมายทางมากลางคืน
ต้องบุกรกวกหลงลุยพงแฝกอุส่าห์แหวกแขมคาสู้ฝ่าฝืน
มาตามลายหมายจะลุอายุยืนผ้าห่มผืนหนึ่งไม่ติดอนิจัง
เจ้าหนูกลั่นนั้นว่าเคราะห์เสียเพราะหอมเหมือนทิ้งหม่อมเสียทีเดียวเดินเหลียวหลัง
จะรีบไปให้ถึงเรือเหลือกำลังครั้นหยุดนั่งหนาวใจจำไคลคลา
จนรุ่งรางทางเฟือนไม่เหมือนเก่าต้องเดินเดาดั้นดัดจนขัดขา
จนเที่ยงจึงถึงเรือเหลือระอาอายตามาตาแก้วที่แจวเรือ
เขาหัวเราะเยาะว่าสาธุสะเครื่องอัษฐที่เอาไปช่างไม่เหลือ
พอมืดมนธ์ฝนคลุ้มลงครุมเครือให้ออกเรือรีบล่องออกท้องคุ้ง
จะเลยตรงลงไปวัดก็ขัดข้องไม่มีของขบฉันจังหันหุง
ไปพึ่งบุญคุณพระยารักษากรุงท่านบำรุงรักพระไม่ละเมิน
ทั้งเพนเช้าคาวหวานสำราญรื่นต่างชุ่มชื่นชวนกันสรรเสริญ
ทั้งสูงศักดิ์รักใคร่ให้เจริญอายุเกินกัปกัลป์พุทธันดร
ให้ครองกรุงฟุ้งเฟื่องเปรื่องปรากฎเกียรติยศอยู่ตลอดอย่าถอดถอน
ท่านอารีมีใจอาไลยวอนถึงจากจรใจจิตรยังคิดคุณ
มาทีไรได้นิมนต์ปรนนิบัติสารพัดแผ่เผื่อช่วยเกื้อหนุน
ต่างชื่นช่วยอวยกุศลผลบุญสนองคุณเจ้าพระยารักษากรุง
เมื่อกราบลาคลาเคลื่อนออกเลื่อนล่องเห็นหน้าน้องนามหุ่นนั่งชุนถุง
ทั้งผัดหน้าทาขมิ้นส่งกลิ่นฟุ้งบำรุบำรุงรูปงามอร่ามเรือง
ที่แพรายหลายนางสำอางโฉมงามประโลมเปล่งปลั่งอลั่งเหลือง
ขมิ้นเอ๋ยเคยใช้แต่ในเมืองมาฟุ้งเฟื่องฝ่ายเหนือทั้งเรือแพ
พวกโพงพางนางแม่ค้าขายปลาเต่าจับกระเหม่ามิได้เหลือชั้นเรือแห
จะล่องลับกลับไปอาไลยแลมาถึงแพเสียงนกแก้วแจ้วเจรจา
เจ้าของขาวสาวสอนชอ้อนพลอดแวะมาจอดแพนี้ก่อนพี่จ๋า
น่ารับขวัญฉันนี่ร้องว่าน้องลาก็เลยว่าสาวกอดฉอดฉอดไป
โอ้นกเอ๋ยเคยบ้างฤๅอย่างพลอดนางสาวสาวเขาจะกอดให้ที่ไหน
แต่น้องมีพี่ป้าที่อาไลยท่านยังไม่ช่วยกอดแกล้งทอดทิ้ง
นึกก็พลอยน้อยใจถึงไม่กอดหนาวก็ทอดเตาไว้ก่อไฟผิง
ไม่เรียกเปนเช่นนกแก้วแล้วจริงจริงจะสู้นิ่งหนาวทนอยู่คนเดียว
ได้เด็ดรักหักใจมาในน้ำถึงพบลำสาวแส้ไม่แลเหลียว
ปลาดเหลือเรือวิ่งจริงจริงเจียวมาคืนเดียวก็ได้หยุดถึงยุธยา
จึงจดหมายรายเรื่องที่เคืองเข็ญไปเที่ยวเล่นลายแทงแสวงหา
เห็นสิ่งไรในจังหวัดรัถยาได้จดมาเหมือนหนึ่งมีแผนที่ไว้
ไม่อ่อนหวานขานเพราะเสนาะโสตรด้วยอายโอษฐมิได้อ้างถึงนางไหน
ที่เขามีที่จากฝากอาไลยได้ร่ำไรเรื่องหญิงจึงพริ้งเพราะ
นี่กล่าวแกล้งแต่งเล่นเพราะเปนหม้ายเที่ยวเร่ขายคอนเรือมะเขือเปราะ
คิดคนึงถึงตัวน่าหัวเราะเกือบกระเทาะน่าแว่นแสนเสียดาย
นารีใดไร้รักอย่าหนักหน่วงจะโรยร่วงรกเรี้ยวแห้งเหี่ยวหาย
ที่เมตตาอยู่ก็อยากจะฝากกายอย่าหมิ่นชายเชิญตรึกให้ฦกซึ้ง
เหมือนภุมรินบินหาซึ่งสาโรชถึงร้อยโยชน์แย้มกลิ่นคงบินถึง
แต่ดอกไม้ไทท้าวในดาวดึงษ์ไม่พ้นซึ่งพวกหมู่แมลงภู่ชม
เช่นกระต่ายกายสิทธิ์นั้นผิดเพื่อนขึ้นแต้มเดือนได้จนชิดสนิทสนม
เสนหาอาไลยใจนิยมจะใคร่ชมเช่นกระต่ายไม่วายตรอม
แต่เกรงเหมือนเดือนแรมไม่แจ่มแจ้งสุดจะแฝงฝากเงาเฝ้าถนอม
ขอเดชะจะได้พึ่งให้ถึงจอมขอให้น้อมโน้มสวาดิ์อย่าคลาศคลา
ไม่เคลื่อนคลายหน่ายแหนงจะแฝงเฝ้าให้เหมือนเงาตามติดขนิษฐา
ทุกค่ำคืนชื่นชุ่มพุ่มผกามิให้แก้วแววตาอนาทร
มณฑาทิพกลีบบานตระการกลิ่นภุมรินฤๅจะร้างห่างเกษร
จงทราบความตามใจอาไลยวอนเดชะกลอนกล่าวปลอบให้ตอบคำ
จะคอยฟังดังคอยสอยสวาดิ์แม้นเหมือนมาดหมายจะชิมให้อิ่มหนำ
ถ้าครั้งนี้มิได้เยื้อนยังเอื้อนอำจะต้องคร่ำคร่าเปล่าแล้วเรา เอย

จบนิราศวัดเจ้าฟ้าแต่เท่านี้

แชร์ชวนกันอ่าน

แจ้งคำสะกดผิดและข้อผิดพลาด หรือคำแนะนำต่างๆ ได้ที่นี่ค่ะ